‘Kader manifestosu’: Grönland… Nedret Ersanel

Dün akşam ‘Akıl Odası’nda İran’ı konuştuk. Bugün ‘buzun altına’ bakalım… Trump ABD’sinin mevcut ‘ Grönland ’ politikası, ‘yeni dünyaya, yeni düzene’ dair Amerikan tahayyülünü, ardındaki ‘metabolizmayı’ en iyi anlatan örnektir… Venezuela’yı da, İsrail-Filistin’i de, Suriye’yi de, belki İran’ı da, hele Avrupa’yı, Ukrayna’yı, Rusya’yı da, orta vadeli hedeflerini de izah eder… Bu yazı, ‘ Yırtıcının Saati ’nin (25/10) bir alt başlığıdır. Hatta, ‘ABD Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi-2025’in ‘ ruhunun

Dün akşam ‘Akıl Odası’nda İran’ı konuştuk. Bugün ‘buzun altına’ bakalım…

Trump ABD’sinin mevcut ‘

Grönland

’ politikası, ‘yeni dünyaya, yeni düzene’ dair Amerikan tahayyülünü, ardındaki ‘metabolizmayı’ en iyi anlatan örnektir…

Venezuela’yı da, İsrail-Filistin’i de, Suriye’yi de, belki İran’ı da, hele Avrupa’yı, Ukrayna’yı, Rusya’yı da, orta vadeli hedeflerini de izah eder…

Bu yazı, ‘

Yırtıcının Saati

’nin (25/10) bir alt başlığıdır. Hatta, ‘ABD Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi-2025’in ‘

ruhunun

’ da pratikteki karşılığını, alt metnini çözmek adınadır…

Bir

, Trump Amerika’sının, Grönland’ı isteme sebeplerinin hepsi caridir; enerji/yer altı zenginlikleri, ABD’nin, “bu benim yarım kürem” politikası, yani jeopolitik bağlam, Çin ve Rusya rekabeti, tedarik yolları/zincirleri, vs…

İki

, ABD’nin Grönland’a bakarken kullandığı pusula, kerteriz noktası burada da aynıdır. Yani;

Filistin-Riviera/inşaat şirketleri, Venezuela-petrol şirketleri…

Üç

, Grönland’daki karşılığı/devamı ‘SilikonVadisi’ ya da ‘teknoloji şirketleridir’. Sadeleştirirsek, ‘Silikon Vadisi Grönland’ı istiyor’ denebilir. Ya da

Trump iktidarını destekleyen, “Teknoloji şirketleri Grönland’ı istiyor”

diyebiliriz…

Dört

, Organizasyon şemasında büyük

risk sermayesi şirketleri

ile

maden şirketleri

var. Venezuela’da başrol petrol şirketlerinin ise burada teknoloji şirketleri liderlik yapıyor. Ama siyasi konumlanmaları hep aynıdır…

Beş

, birden çok amaçları var; vergi ve kanunlardan ama en çok bürokrasiden muaf, hızlı işleyen şehirler kurmak…

Altı

, “

Devletin olmadığı vatansız toplumlar

”, ileri giderek “yaşam formları” inşa etmek. Bu

prototiplere

kendilerine göre isimler de veriyorlar; Batı medeniyetinin yeniden yükselişi için “

internet tabanlı uluslar

” gibi…

Yedi

, Tahmin edilebileceği gibi resmi para birimi, ’

kripto

’ olacak…

Sekiz

, Bu şehirler aslında uzay için, Mars için, Okyanus kolonileri için düşünülüyor ve “prototip” dememizin sebebi de o. Bunlara,

“Charter Şehirleri”, “Startup Şehirleri”, “Özgürlük Şehirleri”

gibi adlar veriyorlar…

Dokuz

, Ve tabii ‘

Yapay Zeka

’nın evi, vatanı olacak… (Grönland’ın soğuk ikliminin enerji yoğun yapay zeka merkezlerini soğutabileceğini savunuyorlar. Buzun altında gömülü nadir toprak rezervleri de zaten yüksek teknoloji şirketlerinin ana besin depolarını oluşturuyor.)

On

, Trump’ın başta saçma-sapan, kapris, çocuk aklı gibi gelen, “Grönland’ı istiyorum” söylemleri artık şaka gibi gelmiyor. Hâlâ geliyorsa bile Avrupa’ya, Batı’nın geri kalanına,

Çin

’e gelmiyor!

Rusya

ise bunun neresinde düşünmemiz lazım; karşı “gibi” duruyor. Aslında,

ABD-Avrupa ayrışmasını kızıştırsın içindir

. Son tahlilde, “Alaska anlaşması” orada duruyor…

***

Bu bir ütopya değil…

Ama daha yolu var. Bu işi takip eden, siyasetçiler, diplomatlar, şirketler, isim isim belli. Hiçbiri konuşmuyor veya iddiaların bir kısmını doğruluyor. Mesela teknoloji milyarderi,

PayPal

’in kurucusu,

Facebook

’un yatırımcısı

Peter Thiel

. Meşum

Palantir

’in de kurucusudur. Bu şirket, CIA, FBI, NSA, Pentagon, ICE (!) ile çalışır.

Elon Musk

zaten var.

Praxis

var.

OpenAI

CEO'su

Sam Altman

var.

Lonsdale

var.

Hyperloop One

'ın kurucu ortağı

Pishevar

var. Detay çok, sayfalar, kitaplar tutar…

Grönland için yapay zeka, otonom araçlar, uzay üsleri, mikro nükleer reaktörler, yüksek hızlı trenler için merkezler düşünüyorlar. Nadir elementleri zaten söylemiyorum. Ama Amerikan Kongresi’ndeki oturumda senatörlerden birinin, ‘Grönland’da bir ok atsak nadir metale çarpar’ ifadesini-abartılı olsa da-yazayım…

***

Trump dönemi dış politikasının tüm girişimlerindeki ortak doku bize hep “para” olarak sunuldu. Yanlış değil. Ama temel örüntü,

dini hedefler

güden, bunun için “yeni teknolojiye” yaslanan, destekçisi/paydaşı olan büyük enerji/maden/yapı şirketleri ile birlikte, “

yeni Batı

” yaratmaktır. Bu zaten parasız olmaz. Ama tek başına para, yapay zeka, teknoloji, petrol bunu açıklamaz. “

Yeni Dünya Düzeni/Batı” tarifleri sadece mevcut neoliberal çerçeveyi ezmiyor, yerine yer küre sınırlarını da aşan “kaçınılmaz/aşikâr/ilahi kader”i arıyor

. “Tanrısal olarak belirlenmiş yayılma kaderi” bile denebilir…

Tarihlerinde karşılığı da var; “ülkenin 1800'lü yıllarda batıya doğru genişlemesine duyulan nostaljiye dayanan, yeni Amerikan sınırlarına yerleşme hayalini yansıtıyor”. Grönland, “bu kaderin üssü olabilir” diyorlar. Bize

çok ters ve kabul edilemez

bir akıl. Ve tabii İsrail’in “

vadedilmiş topraklar

”ını, benzer versiyonunu hatırlatıyor…

***

Trump ve temsil ettiği siyaset üzerinde teknoloji devlerinin baştan beri varolan ve artan etkisi, dış politikayı ciddi biçimde etkiliyor. Artık yeni sayılmaz ama hep gelişen bir sermaye bu. Ulaştıkları güç sadece Amerika’da değil başka ülkelerde de siyasete nüfuz etmelerini kolaylaştırdı…

Klasik anlayışla devleti sevmiyorlar çünkü çok yavaş buluyorlar. Bunun anlamı, “yerleşik/konvansiyonel devlet” kavramının aynı zamanda “aptal” olması. Bu yüzden devletlerin “işletme yazılımı” olan demokrasi ve özgürlük kavramlarına bakışları da çok farklı… Demokrasiyi “abartılmış”, neoliberalizmi köhne, özgürlüğü ise az buluyorlar. İkinci savaş sonrası Batı’nın siciline baktığımızda haklı tarafları da var ama nihai hedefleri “insanlığı” da beğenmiyor…

Ve bunların hepsi, “kendilerine özgü muhafazakârlığa” dayanıyor.

Bizde çok kısır bu konulardaki çalışmalar ama dünyada Grönland planları üzerine çok ve ciddi yayın/haber var. Meraklıları için ve konuya giriş kabilinden; “Exclusive: Greenland ‘Freedom City’? Rich donors push Trump for a tech hub up north”, 10/04/2025. “Billionaires dream of building ütopyan techno-city in Greenland”, 10/04/25, Popüler Science.