İzlanda, değişen güvenlik dengeleri ekseninde Avrupa Birliği için yarın referanduma gidiyor

Kuzey Atlantik Okyanusu'nda, Avrupa ve Kuzey Amerika arasında yer alan yaklaşık 400 bin nüfusa sahip İzlanda'da halk, yarınki referandumda AB'ye üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmamasına karar verecek.

İzlanda, AB üyelik başvurusunu 2009'da yaparken, üyelik müzakerelerinin devam ettiği 2013'te AB karşıtı hükümetin başa gelmesiyle süreç askıya alındı. Ülkede 2024'te yapılan son seçimde Sosyal Demokrat İttifakı liderliğinde kurulan koalisyon ise müzakerelerin yeniden başlatılıp başlatılmaması konusunda referanduma gitme kararı aldı.

Referandumdan "evet" çıkması halinde müzakerelerin yeniden başlatılması gündeme gelecek. Müzakerelerin tamamlanması halinde ise üyelik için yeni bir referandumun yapılması gerekecek.

Yarınki referandumla İzlanda'da ekonomik, siyasi ve egemenlik tartışmaları yeniden gündeme gelirken Ada'nın kritik öneme sahip Grönland-İzlanda-İngiltere hattı olarak bilinen GIUK Boşluğu'nda stratejik konumda bulunması referandumun jeopolitik boyutunu da öne çıkarıyor.

AB üyeliği tartışmasının merkezinde balıkçılık sektörü var

İzlanda'nın AB üyeliği konusundaki en hassas başlıklardan biri balıkçılık sektörü olarak gösterilirken bunun, sadece ekonomik açıdan değil ulusal kimlik ve egemenlik açısından son derece önemli olduğu belirtiliyor.

AB'nin Ortak Balıkçılık Politikası'na dahil olmanın İzlanda'nın balıkçılık üzerinde karar alma yetkisini nasıl etkileyeceği endişesi üzerinde durulurken, yarınki referandumdan "evet" çıkması durumunda devam edecek AB müzakerelerinde en önemli başlığın balıkçılık olacağı öngörülüyor.

"Halk, üyelik müzakerelerinin ne getireceğini görmek isteyebilir"

Araştırmacı Tobias Etzold, AA muhabirine yaptığı açıklamada, referandumda sonucu belirleyecek en önemli etkenlerin başında İzlanda'nın AB'ye katılması durumunda balıkçılık sektörü üzerindeki kontrolü kaybetme korkusu açısından bağımsızlık ve egemenlik konularının geldiğini belirtti.

İkinci etkenin de güvenlik olduğunu aktaran Etzold, bu başlıkta ABD'den gelen askeri desteğin azalması ve NATO'nun zayıflaması durumunda "dışlanma korkusu" olabileceğinin altını çizdi.

Etzold, "Bir ölçüde merak da etkili olacaktır. Halk, üyelik müzakerelerinin ne getireceğini görmek isteyebilir. Bu nedenle gerçek üyeliğin faydalarına ikna olmasalar da 'evet' oyu kullanılabilir." ifadelerini kullandı.

İzlanda'nın ordusu olmayan bir NATO üyesi olması nedeniyle AB'nin güvenlik açısından etkili olup olmayacağını değerlendiren Etzold, "AB, güvenlik ve savunma politikalarını daha da genişletmeyi, yeteneklerini ve kapasitesini geliştirmeyi başarabilmesi durumunda bu husus önem kazanabilir. Ancak bu şu anda fark oluşturacak bir düzeyde değil. İzlanda, AB üyesi olsa dahi güvenlik konusunda NATO ve ABD'ye güvenmek durumunda." ifadelerine yer verdi.

Etzold, İzlanda'nın üye olmadan da yapılan çeşitli işbirliği anlaşmalarıyla AB'ye yakın bir konumda olduğuna değinerek "Üyelik olmasa da referandumdan 'hayır' oyu çıksa da İzlanda, AB'ye yakınlaşmaya devam edecektir. Ancak değişen güvenlik ortamı artık daha fazla İzlandalıyı AB üyeliğinin avantajları konusunda ikna etmiş görünüyor." değerlendirmesinde bulundu.

AB üyeliğine desteğin geçen yıla oranla arttığına işaret eden Etzold, referandum sonucuna göre İzlanda'nın politikasının ne yönde gelişeceğinin yakından takip edileceğini kaydetti.

AB'den İzlanda'nın üyeliğine destek açıklaması geldi

AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos da Hırvatistan'da katıldığı bir konferansta yaptığı açıklamada, "İzlanda, gelecek 1 veya 2 yıl içerisinde AB üyesi olmaya hazır olabilir." dedi.

Kos, yarınki referandumdan "evet" oyu çıkması halinde müzakerelerin en kısa sürede başlayabileceğini dile getirdi.

AB üyeliğine farklı yaklaşımlar mevcut

İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA)-Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyeliği ve aynı zamanda Schengen Bölgesi'nin de bir parçası konumunda bulunuyor. NATO üyesi olmasına rağmen daimi ordusu bulunmayan ülkenin güvenliği NATO üyeliğine, müttefiklerin sağladığı askeri imkanlara ve özellikle ABD ile 1951'de imzalanan savunma anlaşmasına dayanıyor.

AB üyeliğini savunan kesim, üyeliğin karar alma süreçlerine daha fazla katılımı sağlayacağını, ekonomik istikrar açısından da İzlanda para biriminin uzun süredir istikrarsız bir eğilimde olması nedeniyle avantaj sağlayabileceğini savunuyor.

AB üyeliğine karşı çıkanlar ise İzlanda'nın mevcut düzenlemeler sayesinde Avrupa pazarına erişebildiğini ve tam üyeliğin sağlayacağı faydaların egemenlik alanında yaşanabilecek kayıpları karşılamayabileceğini düşünüyor.

ABD'nin Grönland söylemleri İzlanda'nın güvenliğini de etkiliyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın, İzlanda'ya coğrafi bakımdan son derece yakın olan Grönland'a yönelik söylemleri de Ada'nın güvenlik politikasını etkileyen önemli gelişmelerden biri olarak gösteriliyor.

Trump'ın belirli aralıklarla güvenlik gerekçesiyle Grönland'ın ABD'nin kontrolünde olması gerektiği yönündeki açıklamaları İzlanda'da yakından takip edilirken, Grönland üzerinden olası bir ABD-Danimarka geriliminin Kuzey Atlantik'in güvenliğini doğrudan etkileyebileceği ve İzlanda'nın da kendi güvenlik pozisyonunu yeniden değerlendirmesi gerekebileceği şeklinde yorumlanıyor.

Anketlerdeki oranlar birbirine oldukça yakın

İzlanda medyasında yer verilen anketlere göre, halkın yüzde 51,3'ü, AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasından yana.

AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına karşı çıkanların ise yüzde 48,7 olduğu aktarılırken, yarınki referandumda "başa baş" bir sonucun çıkabileceği kaydedildi.