İran’ın 10 maddelik ateşkes planı: Müzakereler bu kez savaşı bitirebilir mi?

Pakistan'ın ateşkes teklifine İran ve ABD'den olumlu yanıt geldi. İran, Hürmüz Boğazı'nın geçici olarak açılmasını içeren 2 haftalık ateşkes teklifine onaylarken, 10 Nisan'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da ABD ile müzakerelerin başlayacağını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, TSİ 03:00'e kadar ateşkes sağlanamazsa İran'ı yok etme tehdidinde bulunmuştu.

Beyaz Saray’dan yapılan açıklamaya göre İsrail de ateşkesi onayladı. Trump, İran genelinde sivil hedefleri de kapsayacak şekilde şiddetli saldırılar düzenleme planını askıya aldığını duyurdu. ABD Başkanı, Tahran yönetiminden "uygulanabilir" bir ateşkes teklifi aldığını söyledi.

Pakistanlı arabulucular aracılığıyla Beyaz Saray’a sunulduğu bildirilen 10 maddelik barış planı, Hürmüz Boğazı'nda yeni bir düzen oluşturulması, İran'ın müttefiklerine yönelik saldırılara son verilmesi ve ABD ordusunun Orta Doğu'dan çekilmesi gibi şartlar içeriyor.

İRAN'IN ATEŞKES PLANINDA YER ALAN MADDELER

İran devlet medyasına göre Tahran yönetimi, savaşın sona ermesini ancak barış planının ayrıntıları netleştikten sonra kabul edecek. İran, daha önce ABD tarafından reddedilen bir dizi koşulu masaya getirdi. İran devlet medyası tarafından yayınlanan 10 maddelik liste, ABD’nin geçmişte kabul etmediği taleplerden oluşuyor.

Plan şu maddeleri içeriyor:

-ABD'nin tüm saldırgan eylemlerine kalıcı olarak son vermeyi garanti etmesi

-İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün devam etmesi

-İran'a uygulanan tüm temel yaptırımların kaldırılması

-İran kurumlarıyla iş yapan yabancı kuruluşlara yönelik tüm yaptırımların kaldırılması

-Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin İran'ı hedef alan tüm kararlarının sona erdirilmesi

-İran'ın nükleer programına ilişkin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın tüm kararlarının iptal edilmesi

-İran'a savaş zararları için tazminat ödemesi

-ABD ordusunun Orta Doğu'dan çekilmesi

-İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları da dahil olmak üzere tüm cephelerde ateşkes sağlanması

İran, Farsça olarak yayınlanan versiyonda nükleer programı için "uranyum zenginleştirme hakkının kabul edilmesi" ifadesini de kullandı. Ancak bu ifade, İranlı diplomatların gazetecilerle paylaştığı İngilizce versiyonlarda yer almadı. Bu durumun nedeni belirsizliğini koruyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA YENİ DÜZEN

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ordusunun kotrolü altında olan Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişe izin verileceğini bildirdi. Bunun İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü tamamen gevşeteceği anlamına gelip gelmediği açıklanmadı. Bir yetkili, ateşkes planının İran ve Umman’ın boğazdan geçen gemilerden ücret almasına olanak tanıdığını belirtti.

Elde edilecek geliri İran’ın yeniden yapılanma için kullanacağı ifade edildi. Barış görüşmeleri başarısızlıkla sonuçlanırsa Tahran yönetimi, boğazı tekrar kapatma yoluna gidebilir.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

İSLAMABAD'DA GÖRÜŞME ÇAĞRISI

Ateşkesin sağlanmasına yardımcı olan Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, X platformunda yaptığı paylaşımda İran ve ABD heyetlerini cuma günü İslamabad’da bir araya gelmeye davet ettiğini duyurdu. Tahran yönetimi görüşmelere katılacağını açıkladı. ABD, henüz görüşmelere katılıp katılmayacağına dair bir açıklama yapmadı.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif

MÜZAKERELERİN GELECEĞİ

Trump yönetimi ile İran arasında Tahran’ın nükleer programının statüsü üzerine yaklaşık bir yıl önce başlayan müzakereler 10 Nisan'da devam edecek. İki tarafın son derece farklı talepleri olması ve taviz vermeye yanaşmaması, kalıcı bir anlaşmaya varılmasını engelleyebilir. Batı medyasında yer alan yorumlarda, İran’ın taleplerinin ABD tarafından kabul edilmesinin olası olmadığı yorumları öne çıktı.

The Guardian'ın haberinde, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol talebi "endişe verici" diye nitelendi. Savaş başlamadan önce İran’ın boğaz üzerinde herhangi bir kontrolü bulunmuyordu. The Telegraph'ın iddiasına göre İran, boğazdan yaklaşık 2 milyon dolarlık bir geçiş ücreti talep edecek.

CNN International'a değerlendirmelerde bulunan Demokrat Senatör Chris Murphy, Trump yönetimine sert tepki göstererek, "Bu anlaşma İran’a boğazı kontrol etme hakkı veriyorsa bu dünya için felaket olur” ifadelerini kullandı.

GÖRÜŞMELERİN ARKA PLANI

Associated Press'e (AP) isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan iki yetkili, salı günü geç saatlerde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in, diplomasiye olanak sağlamak için Trump’tan süreyi iki hafta uzatmasını talep ettiğini belirtti. Şerif, X hesabından yaptığı açıklamada İran’dan da Hürmüz Boğazı’nı iki hafta süreyle açmasını istedi. Tahran’ın en büyük ticaret ortağı konumundaki Çin de, İranlıları ateşkes yolu bulmaya teşvik etti.

AFP'ye salı günü demeç veren Trump, Çin’in İran’ı müzakere masasına getirmeye yardımcı olduğuna inandığını söyledi. ABD ara seçim kampanyası hız kazanırken Trump’ın onay oranı en düşük seviyesine geriledi.

Trump'a desteğin gerilemesi, Cumhuriyetçi Parti’nin Kongre’deki çoğunluğunu kaybetme riskini ortaya çıkardı. Anketler, ABD'lilerin büyük çoğunluğunun savaşa karşı olduğunu ve artan benzin fiyatlarından rahatsızlık duyduğunu gösteriyor.