İran ve ABD arasında diplomasi masası kurulmadan alarm verildi: Washington dan tahliye uyarısı

ABD’nin İran’daki Sanal Büyükelçiliği, cuma günü erken saatlerde yayımladığı güvenlik duyurusunda Amerikalılara İran’ı derhal terk etmeleri çağrısında bulundu. Açıklama, iki ülke temsilcilerinin Umman’da bir araya gelmesinden kısa süre önce yapıldı.

ABD’nin son günlerde Körfez bölgesindeki askeri varlığını artırmasıyla birlikte bölgede tansiyon yükseldi. Umman'daki diplomatik temaslar, askeri baskının gölgesinde ilerleyecek. Taraflar, Umman saatiyle 10.00'da başlayacak görüşme öncesinde ele alınacak konu başlıkları konusunda ortak bir zeminde buluşamadı. Tahran, görüşmenin nükleer başlığıyla sınırlı kalmasını isterken; ABD, İran'ın füze kapasitesi ve vekil güçler konularının da görüşülmesini talep ediyordu.

Görüşmelerde İran'ı Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD'yi ise Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff temsil edecek.

Hem ABD'li hem de İranlı yetkililer, temasların Washington ile Tahran arasında uzun süredir devam eden gerginliği azaltıp azaltamayacağının belirsiz olduğunu kaydetti. Özellikle güvenlik uyarısının zamanlaması, görüşmelerin seyrine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

ABD, uçak gemisi Abraham Lincoln'ü İran'a olası bir müdahale için Umman açıklarına konuşlandırdı.

ABD’DEN GÜVENLİK UYARISI

ABD’nin sanal ortamda faaliyetlerini sürdüren İran Büyükelçiliği, cuma günü erken saatlerde yayımladığı açıklamada ABD vatandaşlarını “İran’ı derhal terk etmeye” çağırdı. Uyarıda, ABD hükümetinin yardımına dayanmayan ayrılma planları yapılması gerektiği vurgulandı. Açıklamada, ABD vatandaşlarına yönelik güvenlik risklerinin sürdüğüne dikkat çekildi.

Büyükelçilik, İran’da bulunan ABD vatandaşlarının mevcut koşulları dikkate alarak hızlı ve bireysel kararlar almalarının önemine dikkat çekti. Olası bir acil durumda Washington’ın doğrudan destek sağlayamayabileceği bildirildi. Bu nedenle kişisel güvenliğin öncelik haline getirilmesi istendi.

İran'da rejim karşıtı gösteriler büyük oranda sona erdi.

ERAKÇİ'DEN GÖRÜŞME ÖNCESİNDE MESAJ

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile bugün Umman'da yapılacak nükleer müzakereler öncesinde sosyal medya hesabından açıklamalarda bulundu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile bugün Umman'da yapılacak nükleer müzakereler öncesinde sosyal medya hesabından açıklamalarda bulundu. 

İran'ın gözü açık bir şekilde ve geçtiğimiz yıl yaşananları unutmadan diplomasi masasına geldiğini vurgulayan Erakçi, "İyi niyetle hareket ediyoruz ve haklarımız konusunda kararlıyız" ifadelerini kullandı. İran'ın ABD ile yapılacak müzakerelerden beklentisinin eşitlik temelli olduğuna dikkat çeken Arakçi, "Taahhütler yerine getirilmelidir. Eşitlik, karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkarlar söylemden ibaret değildir. Bunlar bir zorunluluktur ve kalıcı bir anlaşmanın temel taşlarıdır" dedi.

UMMAN’DA PLANLANAN GÖRÜŞMELER

Uyarı, ABD ve İran temsilcilerinin cuma günü Umman’da yeni bir müzakere turu için bir araya gelmelerinin planlandığı sırada yapıldı. İki tarafın da temsilcileri, toplantının gündemine ilişkin sınırlı bir uzlaşı bulunduğunu söyledi. Görüşmelerin kapsamı ve hedefleri konusunda görüş ayrılıklarının sürdüğü ifade edildi.

ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi başkanlığındaki heyetle görüşmeye katılacak. Görüşme, uzun süredir askıya alınan doğrudan diplomatik görüşmeler açısından kritik bir adım olabilir.

Trump'ın damadı Jared Kushner, Gazze için yürütülen diplomatik temaslarda da yer almıştı.

GERİLİMİN ARKA PLANI

Cuma günü yapılması planlanan görüşmeler, geçen yıl haziran ayında İsrail ile yaşanan 12 Günlük Savaş'ın ardından tırmanan gerilimin sonrasında gündeme geldi. Bu süreçte ABD, İran’ın 3 ana nükleer tesisine ağır hasar veren hava saldırıları düzenlemişti. Yaşanan gelişmeler, Tahran-Washington hattındaki ilişkileri daha da sertleştirdi.

Fordo Nükleer Tesisi

Görüşmelerin yeri ve formatına ilişkin anlaşmazlıklar, diplomatik temasların sonuç verip vermeyeceği konusunda şüpheler doğurdu. İran, Türkiye'de yapılması planlanan görüşmelerin Umman'da gerçekleştirilmesini talep etmişti. İran'ın bu isteğinin altında, hem ABD hem de bölge ülkeleriyle pazarlık yapar konuma düşmemek olduğu öne sürüldü. Tahran yönetimi, füze kapasitesi ve vekil güçler konularının görüşmede öne çıkmasını engellemek için Umman'ı seçti. ABD ve İran arasındaki diplomatik temaslar, yaklaşık 20 yıldır Umman'da düzenlenen görüşmelerle sürdürülüyordu. İran, Batı ile nükleer müzakereleri de Umman üzerinden yürütüyordu.

NBC News'ün haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump, anlaşma sağlanamazsa askeri müdahale seçeneğinin masada olduğunu dile getirdi. Taraflar arasındaki güven eksikliği, müzakere sürecinin önündeki en önemli engellerden biri olarak görülüyor.

ABD’NİN TALEPLERİ VE İRAN’IN TEPKİSİ

ABD hükümeti, İran’dan zenginleştirilmiş uranyum stoklarını imha etmesini talep ediyor. Washington ayrıca Tahran’ın balistik füze programına sınırlamalar getirmesini ve Orta Doğu’daki vekil grupları silahlandırmayı ve finanse etmeyi bırakmasını istiyor. Trump, İran’ın bu talepleri kabul etmemesi halinde askeri müdahale tehdidinde bulundu.

İran yönetimi ise şu ana kadarki açıklamalarında ABD’nin taleplerini ulusal egemenliğine kabul edilemez bir müdahale olarak niteledi. Tahran, olası bir saldırıya, bölgedeki ABD üslerine ve İsrail’e yönelik saldırılarla güçlü şekilde karşılık vereceği uyarısını yaptı. Karşılıklı açıklamalar, tansiyonun yakın zamanda düşmesinin kısa vadede zor olabileceğini gösterdi.

BÖLGEDE ASKERİ HAREKETLİLİK

Diplomatik adımlar, ABD’nin son haftalarda Körfez’de askeri gücünü artırdığı bir dönemde atıldı. Trump, görüşme kararlaştırılmadan önce USS Abraham Lincoln uçak gemisinin öncülüğünde “büyük bir donanma” olarak tanımladığı bir gücü Orta Doğu’ya göndermişti. Bu hamle, Washington’ın askeri baskı stratejisinin bir parçası olarak değerlendirildi. ABD, iletişim ve casusluk faaliyetleri için kullanılan özel askeri jetlerini de Suudi Arabistan'a konuşlandırdı.

Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally, CNBC'ye verdiği demeçte, her iki tarafın temel taleplerinin çok farklı olması ve aralarında güven bulunmaması nedeniyle anlaşma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. McNally, ABD ve İran’ın önümüzdeki günlerde veya haftalarda askeri çatışmaya girme olasılığının yüzde 75 olduğunu öne sürdü. Uzman isim, olası senaryolar arasında Venezuela tarzı bir abluka, seçici veya sınırlı saldırılar ve büyük ölçekli askeri çatışma bulunduğunu dile getirdi.

YER VE FORMAT DEĞİŞİKLİĞİ

CNBC'nin haberinde, görüşmelerin, Türkiye’nin arabuluculuktaki öncü konumu dikkate alınarak başlangıçta İstanbul’da yapılmasının planlandığı aktarıldı. Mısır, Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye dahil bölge ülkelerinin dışişleri bakanları da toplantıya davet edilmişti. ABD'li yetkililer, bu formatın çok taraflı bir diplomatik zemin oluşturmayı amaçladığını ifade etmişti.

Ancak salı günü Tahran, toplantının Umman’da yapılmasını ve katılımcıların yalnızca İran ve ABD temsilcileriyle sınırlandırılmasını talep etti. İran’ın son dakika yer ve format değişikliği isteği, görüşmelerin çerçevesini önemli ölçüde daralttı. Füze kapasitesi ve vekil güçler konularının, bugün düzenlenecek görüşmede ana pazarlık konuları olması beklenmiyor. Umman'daki görüşmede İran'ın nükleer kapasitesinin ön plana çıkacağı tahmin ediliyor. Yer değişikliği, diplomatik sürecin seyrine ilişkin yeni belirsizlikler doğurdu.

İRAN'DAKİ PROTESTOLAR

İran’da 28 Aralık'ta ekonomik durum nedeniyle başlayan protestoların ülke çapına yayılmasıyla ülkede gerilim tırmandı. Washington merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRNA) göre, Tahran yönetimi protestoları sert yöntemlerde bastırdı. Çıkan olaylarda en az 6 bin 883 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

Trump, ilk olarak İran'daki protestoları müdahale gerekçesi olarak göstermiş ve eylemlere destek vermişti. Buna karşın ABD yönetiminin İran ile görüşme dosyasında İran'daki insan hakları ve demokratikleşmeye ilişkin bir madde bulunmuyor. Trump, İran'daki gösterilerin yatışması üzerine, Tahran'ı nükleer çalışmalar, balistik füze stoğu ve bölgede kendisine yakın gruplara verdiği desteği gerekçe göstererek müdahaleyle tehdit etti.