İran savaşında son şans: 2 aşamalı ateşkes planı

ABD ile İran arasında yürütülen temaslar, savaşın seyrini değiştirebilecek kritik bir aşamaya ulaştı. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklar, tarafların 2 aşamalı 45 günlük bir ateşkes olasılığını değerlendirdiğini bildirdi. Diplomatik çabalar sürerken, kısa vadede anlaşma sağlanmasının zor olduğuna dikkat çekildi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a verdiği süre pazartesi akşamı sona erecekti. Ancak Trump, pazar günü yaptığı açıklamada süreyi 20 saat uzattığını duyurdu ve yeni son tarihin salı günü TSİ 03:00'te sona ereceğini kaydetti.

Trump pazar günü ABD’nin İran ile "derin müzakereler" yürüttüğünü ve belirlenen son tarihten önce anlaşmaya varılabileceğini söyleyerek, "İyi bir şans var ama eğer anlaşma yapmazlarsa, oradaki her şeyi havaya uçuracağım" dedi.

2 AŞAMALI ATEŞKES PLANI

Diplomatik kaynaklar, arabulucuların taraflara 2 aşamalı bir plan sunduğunu belirtti. İlk aşamada, kalıcı çözüm müzakerelerine zemin hazırlayacak 45 günlük bir ateşkes öngörülüyor. Bu sürenin gerektiğinde uzatılabileceği ifade edildi.

İkinci aşamada ise savaşın tamamen sona erdirilmesine yönelik kapsamlı bir anlaşmanın hedeflendiği aktarıldı. Taraflar arasındaki görüşmelerin Pakistanlı, Mısırlı ve Türk arabulucular üzerinden yürütüldüğü, ayrıca Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında doğrudan mesajlaşmalar gerçekleştiği bildirildi.

Axios'a demeç veren ABD'li bir yetkili, Trump yönetiminin son günlerde İran’a çeşitli teklifler sunduğunu ancak İranlı yetkililerin bu önerileri henüz kabul etmediğini açıkladı.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE URANYUM KRİZİ MASADA

Müzakerelerde en kritik başlıklar arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları yer alıyor. Kaynaklar, bu iki konunun nihai anlaşmanın parçası olabileceğini ifade etti.

Arabulucuların, İran’ın bu başlıklarda kısmi güven artırıcı adımlar atıp atamayacağını değerlendirdiği belirtildi. Kaynaklar, uranyum ve Hürmüz Boğazı konularının İran’ın en önemli pazarlık unsurları olduğunu vurgulayarak, Tahran'ın yalnızca geçici bir ateşkes karşılığında bu kozlarını feda etmeyeceği değerlendirmesinde bulundu.

İranlı yetkililer, arabuluculara, kağıt üzerinde ateşkesin olduğu ancak ABD ve İsrail'in istedikleri zaman tekrar saldırabileceği Gazze veya Lübnan benzeri bir duruma düşmek istemediklerini açıkça belirtti.

KARA SAVAŞINDAN ÖNCE SON ŞANS

İki yetkili, ABD ve İsrail’in İran’ın enerji tesislerine yönelik geniş çaplı bir operasyon planını hazır tuttuğunu ifade etti. Trump’ın süreyi uzatma kararının, diplomasiye son bir şans tanımayı amaçladığı vurgulandı. Uzmanlar, "son şansın" değerlendirilememesi durumunda çatışmaların yeni bir evreye gireceğini bildirdi.

Trump, anlaşma sağlanamaması halinde İran’da siviller için kritik öneme sahip altyapıyı hedef alabileceğini daha önce de dile getirmişti. Bu tür saldırıların savaş suçu kapsamına girebileceği değerlendirmeleri yapılırken, İran tarafı da İsrail ve Körfez ülkelerindeki enerji ve su altyapılarını hedef alabileceği uyarısında bulundu.

Konuya ilişkin bilgi sahibi bir kaynak, arabulucuların olası bir misillemenin Körfez ülkelerinin petrol ve su kaynakları üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurabileceğinden ciddi endişe duyduğunu kaydetti.

Yetkililer, görüşmelerin başarısız olması halinde ABD’nin İran’a yönelik kara saldırıları başlatabileceğini ifade etti. ABD basını, kara savaşı senaryosunda savaşın şu ana dek görülmemiş düzeyde şiddetlenebileceğine dikkat çekti.

'HÜRMÜZ BOĞAZI ASLA ESKİ HALİNE GERİ DÖNMEYECEK'

Arabulucular, İran tarafına müzakere sürecinin uzatılması için zaman kalmadığını iletti. Önümüzdeki 48 saatin, daha büyük bir yıkımı önlemek adına kritik olduğu vurgulandı.

İranlı yetkililer ise kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda savaşa devam edecekleri mesajını yineledi. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, pazar günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki durumun, özellikle ABD ve İsrail için, savaştan önceki haline "asla geri dönmeyeceğini" söyledi.

Beyaz Saray ise yürütülen temaslara ilişkin resmi bir değerlendirme yapmaktan kaçındı.