İran ın insansız hava aracı üstünlüğü: ABD savunması yetersiz! Pentagon, Shahed dronlarını kopyaladı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik hava saldırılarında Düşük Maliyetli İnsansız Savaş Saldırı Sistemi'nin (LUCAS) ilk kez kullanıldığını doğruladı. CENTCOM açıklamasında, yeni insansız hava araçlarının operasyonlarda kullanıldığı ve İran'da daha fazlasının "kullanıma hazır" olduğu belirtildi.

Savunma analistleri, LUCAS insansız hava aracının İran'ın düşük maliyetli tek yönlü saldırı insansız hava aracı Shahed-136'ya dayandığını tespit etti. ABD Başkanı Donald Trump, mayıs 2025'te İran insansız hava araçlarını üretimi ucuz, "çok iyi... hızlı ve ölümcül" olarak nitelendirmişti. Pentagon aralık ayında LUCAS'ı tanıttığında, gözlemciler Shahed-136 ile olan benzerliklere dikkat çekmişti.

ABD, SHAHED DRONLARINI KOPYALADI

Dünyanın en büyük askeri gücü konumundaki ABD'nin İran teknolojisini kopyalaması, birkaç yıl öncesine kadar öngörülemeyecek bir gelişmeydi. Ukrayna'ya karşı kullanılmak üzere Rusya'ya satılan Shahed-136 insansız hava araçları, ABD ordusu tarafından ele geçirildi ve incelendi. Arizona'daki küçük bir şirket tarafından geliştirilip üretilen LUCAS, şimdi İran hedeflerine karşı kullanılıyor.

Tahran yönetimi, Washington'ın "Operasyon Epic Fury" sine yanıt olarak Orta Doğu'ya Shahed-136 insansız hava araçlarından oluşan bir dalga gönderdi. İHA'lar Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki binaları hedef alırken, Suudi Arabistan'daki ABD büyükelçiliği de vurulan noktalar arasında yer aldı. İran'ın kalan insansız hava aracı stokunun büyüklüğü net olarak bilinmemekle birlikte, yaygın konuşlandırma stratejisi misilleme kapasitesinin önemli bir unsuru haline geldi.

BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ ÖRNEK

ABD merkezli Foreign Affairs dergisinin analizine göre, Washington'ın İran'ın Shahed-136 füzesine yönelik ilgisi, askeri tarihte benzeri görülmemiş bir örnek teşkil ediyor. ABD'li bilim insanları uzun süredir rakiplerinin askeri teknolojilerini ele geçirmeye çalışsa da amaç genellikle kopyalamaktan ziyade savunma mekanizmaları geliştirmekti. Sovyet uçaklarının enkazlarını kurtarmak veya üçüncü taraflardan Çin teknolojisi edinmek gibi girişimler, düşman sistemlerini alt etme amacı taşıyordu.

Son 80 yılda ABD ordusunun yabancı bir yeteneğin kendi versiyonunu üretip sahaya sürmesinin yalnızca birkaç örneği bulunuyor. Nadir bir örnek olarak, 1970'lerin başında ABD Ordusu Hareketlilik Ekipmanları Araştırma ve Geliştirme Komutanlığı, Sovyet katlanır yüzer köprüsünün fotoğraflarını ve çizimlerini kullanarak benzer bir sistem geliştirmişti. Sonraki yarım yüzyılda, Washington'ın bir rakibin askeri yeteneklerini sahiplenmesine dair başka bir örnek yaşanmadı.

UCUZ VE ETKİLİ SİLAHLARIN YÜKSELİŞİ

ABD'nin uzun menzilli tek yönlü saldırı silahlarındaki nispeten yetersiz kapasitesi, yeni dönemin dinamiklerini ortaya koyuyor. Pentagon'un Switchblade 600 insansız hava aracı 2022'de Ukrayna'ya gönderildiğinde, menzilinin 60 milden az ve birim maliyetinin 120 bin  dolara kadar çıkabildiği görüldü. Pentagon bu silahları topçu birliklerini tamamlayan kısa menzilli sistemler olarak değerlendiriyordu.

İran, 2022'de Shahed-136'yı piyasaya sürdüğünde ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Tahran yönetiminin geliştirdiği İHA'nın tahmini menzili 940-1240 mil, taşıma kapasitesi 110-330 pound ve birim maliyeti yaklaşık 35 bin dolar olarak hesaplandı. Rusya, Ukrayna'ya karşı savaşında bu teknolojiyi İran'dan hemen satın aldı. Moskova yönetimi, Ukrayna şehirlerine ve sivil altyapısına yönelik saldırılarda Shahed sürülerini yoğun biçimde kullanmaya başladı.

Mart 2024'e kadar Rus güçleri haftada 130 insansız hava aracı fırlatırken, altı ay sonra bu sayı haftada 1100'den fazla Shahed tipi İHA'ya yükseldi. Moskova'nın bu yıl günlük 1000 adede kadar Geran-2 insansız hava aracı üretme hedefi bulunuyor. Washington ise gerekli politika değişiklikleri ve yatırımları yapması halinde birkaç ay içinde benzer sayıda LUCAS üretmeye başlayabilir.

Hassas kitle çağı, ölçeklenebilir, düşük maliyetli silahların devlet ve devlet dışı aktörler tarafından yaygın şekilde konuşlandırılmasıyla karakterize ediliyor. ABD artık faydalı askeri teknoloji icat etme tekelini elinde bulundurmuyor. Küçük ve teknolojik olarak kısıtlı aktörler için savaş, faydalı askeri yeteneklerin kolay ve ucuz üretilebilmesi sayesinde her zamankinden daha erişilebilir hale geldi.

PAHALI SİLAHLAR SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİL

Washington, hassas kütlenin önemini kavrarken, eski askeri yeteneklerin sahaya sürülmesi için gereken uzun zaman dilimlerinin yarattığı tehlikelerle de yüzleşiyor. On yıllarca süren ihmalin ardından savunma sanayi üssü, yeni yatırımlar ve pazara yeni giren oyuncularla birlikte satın alma reformu girişimlerine tanıklık ediyor. LUCAS, konsept aşamasından operasyonel hazırlığa yaklaşık 18 ayda geçti. Bu süre, ortalama altı yıllık satın alma döngüsünün oldukça altında bir performansa işaret ediyor.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, seleflerinin izinden giderek Kongre'yi savunma sanayi üssünün durumu hakkında uyarmıştı. Hegseth, üssün "gergin, aşırı konsolide olmuş ve özellikle uzun süreli bir çatışmada modern tehditlere ayak uyduramama riski altında" olduğunu kaydetmişti. Bakan, Washington'ın "savunma tedarik zincirinde kapasite ve direnç kaybettiğini" sözlerine eklemişti.

Analizede, Pentagon'un yalnızca gelişmiş, pahalı ve "mükemmel" sistemlere güvenme tercihinin, üretim artışının kısa vadede mümkün olmaması nedeniyle sorun oluşturduğuna dikkat çekildi. Uzun Menzilli Gemisavar Füzesi, F-35, Tomahawk ve B-21 bombardıman uçağı gibi sistemlerin zaman çizelgeleri, platformların karmaşıklığı ve iş gücü zorlukları nedeniyle zorunlu olarak uzuyor. F-35 programı 1990'ların ortalarında başlatıldı ve 2021'de tam üretime ulaştı. Bu yetenekler özellikle Hint-Pasifik'te olası bir çatışmada vazgeçilmez olsa da pahalı, sınırlı sayıda üretilen ve yenilenmesi yavaş sistemler olarak dikkat çekiyor.

İran çatışması bu zorluğu açık biçimde gözler önüne seriyor. Pentagon'un İran insansız hava araçlarını ve füzelerini engellemek için yaklaşık 400 Tomahawk füzesi ateşlediği bildiriliyor. Bu miktarın toplam ABD envanterinin yaklaşık yüzde onunu oluşturduğu ve yaklaşık 800 milyon dolara mal olduğu tahmin ediliyor. Washington başlangıçta 2026 için 350 Tomahawk siparişi vermiş, daha sonra bu sayıyı 1000'e çıkarmıştı. Ancak endüstrinin bu talebi karşılayıp karşılayamayacağı belirsizliğini koruyor. Pentagon'a şu anda yılda sadece 100 füze teslim ediliyor.

ABD'NİN STRATEJİK ÇIKMAZI

ABD'nin pahalı silahları ucuz tehditleri etkisiz hale getirmek için kullanması, ekonomik açıdan sürdürülebilir bir strateji olmaktan çıkıyor. 2025'te Husilere karşı düzenlenen Rough Rider Operasyonu neredeyse bir milyar dolara mal oldu. Operasyonda, ucuz mermilere ve insansız hava araçlarına karşı Tomahawk füzeleri ve 1,5 milyon dolarlık havadan fırlatılan seyir füzeleri kullanıldı. 800 milyon dolarla yaklaşık 23 bin LUCAS füzesi tedarik edilebileceği hesaplanıyor.

ABD müttefikleri de benzer zorluklarla karşılaşıyor. Eylül ayında ucuz Rus insansız hava araçları Polonya hava sahasını ihlal ettiğinde, Hollanda'ya ait F-35'ler AIM-9 Sidewinder füzeleri ateşledi. Bu müdahale maliyet açısından felaket bir tablo ortaya çıkardı. Tahran'ın Shahed-136'larının sayısı dikkate alındığında, ABD ve ortakları yalnızca muazzam miktarda para harcamakla kalmıyor, aynı zamanda hava savunma sistemlerinin tükenme riskiyle de karşı karşıya kalıyor.

TOMAHAWK’LAR ÜSTÜN AMA ETKİSİZ

Tomahawk füzesi, birebir karşılaştırmada insansız hava aracına göre çok daha üstün bir silah konumunda. Ancak bir insansız hava aracı sürüsü karşısında etkisiz kalma riski taşıyor. İran'daki çatışmaların ilk haftası, 2 bin Shahed insansız hava aracının engellenmesinin zor olduğunu ve ciddi hasara yol açabileceğini gösterdi. Ukrayna, Shahed saldırılarının yaklaşık yüzde 80'ini engelleyebildiğini kanıtladı. Ancak daha büyük miktarlarda mühimmat söz konusu olduğunda, en yetenekli savunma sistemleri bile yetersiz kalabiliyor.

ABD ordusu, stoklarının yenilenmesi ve artırılması için 2030'ları beklemeyi göze alamaz. 35 BİN dolara mal olan bir mermiye milyonlarca dolarlık füze fırlatmak, sürdürülemez olduğu kadar stratejik açıdan da sorgulanabilir bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor. LUCAS örneği, farklı bir yolun mümkün olduğunu gösteriyor. Roosevelt'in II. Dünya Savaşı'nda seri üretimin önemini kavradığı gibi, günümüz politika yapıcıları da hassas seri üretim çağında ABD ordusunun yalnızca mükemmel yeteneklerden daha fazlasına ihtiyaç duyduğunu anlamalı. Uzmanlar, çok sayıda İHA'ya hemen şimdi ihtiyaç olduğunu vurguluyor.