İran dan protestoculara idam tehdidi Sözcü Gazetesi

İran devlet televizyonu Press TV’nin aktardığına göre, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, İslam Cumhuriyeti’nin “vandallığa” ya da “yabancı güçler adına paralı askerlik yapan kişilere” asla müsamaha göstermeyeceğini söyledi.

Tahran Başsavcılığı da daha sonra kamu malına zarar veren eylemcilerin idam cezasıyla karşı karşıya kalacağını açıkladı. 1979 devriminin temel direklerini korumakla görevli olan İran Devrim Muhafızları Ordusu da bir bildiri yayımlayarak “Bu durumun devamının kabul edilemez olduğunu” ve “Terör eylemlerinin intikamını alma hakkına sahip olduklarını” duyurdu.

Bu açıklamalar, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın protestocuların ekonomik şikâyetlerini meşru olarak nitelendirmesine ve güvenlik güçlerine itidal çağrısı yapmasına rağmen, yetkililerin yaklaşık iki haftadır süren gösterilere karşı daha sert bir tutum benimsemeye hazırlandığını gösteriyor.

Söz konusu protestolar, 86 yaşındaki Hamaney ve onun teokratik yönetimi açısından 2022’deki ülke çapındaki ayaklanmadan bu yana en ciddi meydan okuma olarak değerlendiriliyor. Gösteriler, İran para biriminin rekor düşük seviyelere gerilemesiyle yaptırımlar altındaki ekonomide yaşam maliyeti krizinin derinleşmesinin ardından 28 Aralık’ta Tahran’daki Büyük Çarşı’da başladı.

ABD merkezli ve İran’daki protestolar ile siyasi aktivistlerin faaliyetlerini izleyen İnsan Hakları Haber Ajansı’na göre, olaylar başladığından bu yana can kaybı 42’ye yükseldi. İngiliz yayın kuruluşu BBC ise en az 21 ölümün bağımsız olarak doğrulandığını bildirdi.

OPEC üyesi olan İran’ın durumu, yolsuzlukların yanı sıra son bir yılda petrol fiyatlarının ciddi biçimde düşmesiyle daha da kötüleşti. Gösteriler sürerken, gösterge petrol fiyatı Brent bu hafta yaklaşık yüzde 4 artarak varil başına 62 doların üzerine çıktı ve bu, Ekim ayından bu yana görülen en büyük haftalık yükseliş oldu.

Yaşanan huzursuzluk, ülkeye giriş ve çıkış yapan hava trafiğini de aksattı. Havalimanı internet sitelerine göre, İranlı olmayan hava yolu şirketleri yerel saatle 11.30 itibarıyla Cuma günü Tahran–İstanbul arasındaki tüm uçuşları iptal etti; Dubai’de de ek gecikmeler ve iptaller yaşandı.

İnternet izleme grubu Netblocks, Perşembe günü İran genelinde internetin kesildiğini bildirdi. Bloomberg’in ülkedeki kişilere sabit hat ve cep telefonu üzerinden ulaşma girişimleri sonuçsuz kaldı. Tahran’da yaşayan bir kişi, telefon görüşmelerinin ya hiç çalışmadığını ya da sürekli kesildiğini, SMS mesajlarının ise büyük ölçüde kısıtlandığını söyledi.

İranlı yetkililer, sivillere yönelik devlet şiddetinin görüntülerinin paylaşılmasını engellemek amacıyla, huzursuzluk dönemlerinde sık sık bu tür yöntemlere başvuruyor.

Buna rağmen, X ve Instagram’da gece boyunca paylaşılan videolar, başkent Tahran’ın farklı bölgelerindeki birçok ana caddede kalabalıkların toplandığını gösterdi. Bir görüntüde, Karim Han semtindeki merkezi bir caddede yüzlerce kişinin “diktatöre ölüm” sloganı attığı görülüyordu.

İsfahan kentinde ise protestocular, eylemleri küçümseyen devlet televizyonunun bir şubesine ait giriş tabelasını söktü; arka planda alevlerin yükseldiği görüldü.

En az bir paylaşımda “Şah çok yaşa” sloganı duyuluyor. Bu slogan, 1979 devriminde devrilen İran’ın son şahı ve ABD’de sürgünde yaşayan oğlu Rıza Pehlevi’ye bir gönderme niteliği taşıyor.

65 yaşındaki Pehlevi, İran’da demokrasiye geçiş sürecine liderlik etmek istediğini söylüyor ve İranlıları protestolara katılmaya çağırıyor. X platformunda yaptığı paylaşımda, Cuma akşamı için kalabalıkların “daha da büyütülmesi” çağrısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, Perşembe günü Pehlevi için “İyi bir insan” ifadesini kullandı ancak onunla görüşmenin “Uygun olup olmayacağından emin olmadığını” söyledi. Pehlevi’nin babasının yönetimi geniş kesimler tarafından nefretle anılmış ve onun devrilmesi İslam Cumhuriyeti’nin doğuşuna yol açmıştı.

Trump bir röportajında, “Bence herkesin dışarı çıkmasına izin vermeliyiz ve kimin öne çıkacağını görmeliyiz” dedi. İran’a protestocuların öldürülmemesi yönündeki uyarılarını yineleyen Trump, “Bunu yaparlarsa, çok ağır bir bedel ödemek zorunda kalırlar” ifadelerini kullandı.

Hamaney ise Trump’a “Eğer becerebiliyorsa kendi ülkesini yönetmeye odaklanması” gerektiğini söyledi ve haziran ayında ABD ile İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarına atıfta bulunarak Trump’ın ellerinin “kana bulandığını” ifade etti.