İran da şah sesleri: Rıza Pehlevi, babasının misyonunu tamamlamak istiyor

İran’da ekonomik sorunlara karşı başlayan protestoların rejim karşıtı gösterilere dönüşmesiyle, ülkenin son şahı Muhammed Rıza'nın oğlu Rıza Pehlevi’nin geri dönmesine ilişkin tartışma başladı. İran'ın dışındaki muhaliflerden kayda değer destek alan Pehlevi, İran'daki gösterilerde de gündeme gelen bir figür oldu. Bazı eylemciler, şahın geri dönmesini talep eden sloganlar attı.

1979 devrimiyle babasının tahtını kaybetmesinin ardından ABD'ye yerleşen Pehlevi, son dönemde daha iddialı bir siyasi söylem benimsedi. Devrik şahın oğlu, İran halkını sokaklara çıkmaya çağıran açıklamalar yapıyor.

2025 yılında İsrail’in düzenlediği ve üst düzey İranlı generalleri hedef alan hava saldırılarının ardından Paris’te bir basın toplantısı düzenleyen Pehlevi, İran rejiminin çökmesi durumunda geçici bir hükümete öncülük etmeye hazır olduğunu ilan etmişti. Bu açıklamanın ardından Pehlevi, 100 günlük bir geçiş planı hazırladığını da duyurmuştu.

PEHLEVİ'NİN HİKAYESİ

Rıza Pehlevi, Ekim 1960’ta Tahran’da doğdu. Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin erkek varisi olarak dünyaya gelen tek oğluydu. Ayrıcalıklı bir ortamda büyüyen ve özel öğretmenler tarafından eğitilen Pehlevi, genç yaştan itibaren monarşiyi savunmak üzere yetiştirildi. 17 yaşına geldiğinde, savaş pilotluğu eğitimi almak için ABD'nin Texas eyaletine gönderildi.

Ancak Pehlevi, eğitimini tamamlayamadan 1979 İslam Devrimi patlak verdi. Devrim, babasının hükümdarlığını devirdi ve aileyi sürgüne zorladı. Pehlevi, babasının Mısır’a sığınmasını ve orada kanserden vefat etmesini uzaktan izlemek zorunda kaldı. Sonraki yıllarda küçük kız kardeşi ile erkek kardeşinin intihar etmesi, aile için yıkıcı kayıplar oldu.

Pehlevi, sosyal medya aracılığıyla yaptığı açıklamalarda İran halkına gösterilere devam etme çağrıları yapıyor.

'BABASININ MİSYONUNU' TAMAMLAMAK İSTİYOR 

O zamandan beri ABD'de yaşayan Rıza Pehlevi, siyaset bilimi eğitimi aldı. Kendisi gibi İran asıllı bir ABD vatandaşı olan Yasmine ile evlenen Pehlevi’nin 3 kızı bulunuyor. Washington DC yakınlarındaki banliyöde mütevazı bir hayat süren Pehlevi, sık sık eşiyle yerel kafelere gidiyor. Pehlevi ailesi, günlük yaşamlarında yanlarında koruma bulundurmuyor.

Pehlevi, 2022 yılındaki bir röportajında, kendisini protesto hareketinin lideri olarak görüp görmediği sorulduğunda, "Değişim içeriden gelmeli" diye cevap vermişti. Pehlevi, İran iktidarını babasının "tamamlanmamış misyon"unu tamamlamak için istediğini belirtti. Son dönemde kendine güvenen tavrını ise sürgünde öğrendiği derslere bağladı.

MONARŞİ YANLILARI İÇİN GÜÇLÜ BİR SEMBOL

BBC'nin haberine göre Pehlevi, sürgün yıllarında monarşi yanlıları için güçlü bir sembol olmayı sürdürdü. Bazıları İran'da Pehlevi dönemini modernleşme çağı olarak anarken, diğerleri sansür ve gizli polis örgütü SAVAK’ın baskılarını hatırlıyor. Pehlevi'nin 1980’de Kahire’de düzenlediği sembolik taç giyme töreniyle kendisini şah ilan etmesi, bazı muhalif çevrelerde demokratik bir mesaj vermediği eleştirilerine yol açtı.

Pehlevi, 2013’te İran Ulusal Özgür Seçimler Konseyi’ni kurmak da dahil olmak üzere, muhalefeti bir araya getirmek için çeşitli girişimlerde bulundu. Ancak bu koalisyon çabaları genellikle iç anlaşmazlıklar ve İran içinde sınırlı etki nedeniyle kalıcı olamadı.

Berlin'deki İran protestolarından bir görüntü, "Kral Rıza Pehlevi, Pehlevi ile Krallık"

İSRAİL SALDIRILARINI DESTEKLEDİ

Rıza Pehlevi, son yıllarda İran’daki protesto dalgalarıyla birlikte yeniden ilgi odağı haline geldi. 2017 ve 2022’deki kitlesel gösteriler sırasında adı yeniden anılır oldu. Ancak on yıllardır yurt dışında yaşaması, kalıcı bir örgüt kuramaması ve bağımsız bir medya platformu oluşturamaması Pehlevi'nin İran'ın geleceğinde bir rol oynaması ihtimalini zayıflatıyor.

İsrail’e 2023’te bir ziyaret gerçekleştiren Pehlevi'nin Başbakan Binyamin Netanyahu ile görüşmesi büyük tartışma yarattı. Ziyaret, bazı çevrelerde pragmatik bir adım olarak değerlendirilirken, Pehlevi İran'ı "arkadan hançerlemekle" suçlandı.

BBC’den Laura Kuenssberg ile yaptığı bir röportajda, İsrail saldırılarını destekleyip desteklemediği sorusuna Pehlevi, sıradan İranlıların hedef alınmadığı yanıtını verdi. “Rejimi zayıflatacak her şeyin” İran içindeki birçok kişi tarafından memnuniyetle karşılanacağını ifade eden Pehlevi, saldırılara da desteğini ilan etti.

İran dışındaki gösterilerde Şah ve ailesine ait fotoğraflar sıkça kullanılıyor.

TİRANLIK MERAKLISI MI, UZLAŞTIRICI FİGÜR MÜ?

Rıza Pehlevi, kendisini tahtın varisi olarak değil, ulusal bir uzlaştırıcı figür olarak sunuyor. İran’ı özgür seçimlere, hukukun üstünlüğüne ve kadın haklarına götürmek istediğini ancak nihai kararın ülke çapında yapılacak bir referanduma bırakılması gerektiğini savunuyor.

Destekçileri onu, barışçıl değişimi savunan ve tanınmış bir isme sahip önemli bir muhalif figür olarak görüyor. Öte yandan Pehlevi karşıtları, onun yabancı desteğe babası gibi fazla bağımlı olduğunu ve sürgündeki bir isme İran'daki gerçek desteğin ölçülemeyeceğini öne sürüyor. İran hükümeti ise bir tehdit olarak gösterdiği Pehlevi hakkında gündeme oturacak açıklamalar yapmaktan kaçınıyor.