İran da protestolar 14. gününde: Hastaneler yaralılarla dolup taşıyor

Helen Sullivan, BBC News, Soroush Pakzad & Roja Asadi, BBC News Farsça

İran'ın büyük bölümüne yayılan protestolar 14. gününde devam ediyor. İnsan hakları grupları en az 50 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.

Sokaklarda gösteriler devam ederken yetkililerin baskıyı artırdığına dair işaretler var.

İran hükümeti 10 Ocak'ta yaptığı açıklamada son 48 saattir ülke çapında devam eden kesintilerden sorumlu olduğunu kabul etti.

İki farklı hastanede görevli bir doktor ve bir sağlık görevlisi BBC'ye yaralıların sayısıyla baş etmekte zorlandıklarını anlattı.

Bir doktor, Tahran'daki bir göz hastanesinin kriz moduna geçtiğini söylerken, BBC başka bir hastanedeki bir sağlık görevlisinden de hasta akınıyla başa çıkacak yeterli cerrahlarının olmadığına dair bir mesaj aldı.

ABD Başkanı Donald Trump 9 Ocak Cuma günü, İran'ın "başının belada" olduğunu söyledi ve "Ateş etmeye başlarsanız biz de ateş etmeye başlarız" uyarısında bulundu.

İran, BM Güvenlik Konseyi'ne yazdığı bir mektupta, ABD'yi protestoları "şiddet içeren yıkıcı eylemlere ve yaygın vandalizme" dönüştürmekle suçladı.

Diğer yandan uluslararası liderler barışçıl protesto hakkının korunması çağrısında bulundu.

14. günde devam eden hükümet karşıtı protestolar, onlarca şehre yayıldı ve iki insan hakları grubu en az 50 protestocunun öldürüldüğünü bildirdi.

BBC ve diğer birçok uluslararası haber kuruluşunun İran içinde haber yapmasına izin verilmiyor.

Ülke çapında 8 Ocak Perşembe akşamından beri internet kesintisi devam ediyor, bu da bilgi edinmeyi ve doğrulamayı zorlaştırıyor.

Cuma gecesi Starlink uydu interneti aracılığıyla BBC ile iletişime geçen İranlı bir doktor, Tahran'ın ana göz hastalıkları merkezi olan Farabi Hastanesi'nin kriz moduna geçtiğini ve acil servislerin yetersiz kaldığını söyledi.

Acil olmayan yatışların ve ameliyatların askıya alındığı ve personelin acil durumlarla ilgilenmek üzere görevlendirildiği belirtildi.

BBC ayrıca Perşembe günü güneybatıdaki Şiraz şehrindeki bir hastanede görevli bir sağlık görevlisinden video ve sesli bir mesaj elde etti.

Sağlık görevlisi, çok sayıda yaralının getirildiğini ve hastanenin bu yoğunluğa yetecek kadar cerrahı olmadığını söyledi. Yaralıların çoğunun baş ve gözlerinde kurşun yaraları olduğunu iddia etti.

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (HRANA) göre, 28 Aralık'ta başlayan protestolardan bu yana en az 50 protestocu ve 15 güvenlik görevlisi öldürüldü.

Aynı ajans, 2.311'den fazla kişinin de tutuklandığını bildirdi.

Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü (IHRNGO), aralarında dokuz çocuğun da bulunduğu en az 51 protestocunun öldürüldüğünü bildirdi.

BBC Farsça, bu kişilerden 22'sinin aileleriyle görüştü ve kimliklerini doğruladı.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri sözcüsü Stéphane Dujarric, konuyla ilgili açıklamasında can kayıplarını eleştirdi.

"Dünyanın her yerinde insanların barışçıl bir şekilde gösteri yapma hakkı ve hükümetlerin de bu hakkı koruma ve bu hakka saygı gösterilmesini sağlama sorumluluğu var" dedi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz ortak bir bildiri yayınlayarak, "İran yetkililerinin kendi halkını koruma sorumluluğu var. Misilleme korkusu olmaksızın ifade özgürlüğüne ve barışçıl toplanmaya izin verilmeli." dedi. 

İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, Cuma günü televizyonda yayınlanan konuşmasında, "İslam Cumhuriyeti, yüz binlerce şerefli insanın kanıyla iktidara geldi ve bunu inkar edenlerin karşısında geri adım atmayacak" ifadelerini kullandı.

Daha sonra yaptığı bir başka konuşmada ise Hamaney, İran'ın "yıkıcı unsurlarla mücadele etmekten kaçınmayacağını" söyleyerek mesajı yineledi.

Diğer taraftan İran'ın son şahının oğlu Rıza Pehlevi, Cuma günkü protestoları "muhteşem" olarak nitelendirdi ve İranlıları hafta sonu boyunca daha hedefli protestolar düzenlemeye çağırdı.

ABD'de bulunan Pahlavi, sosyal medyada yayınladığı bir video mesajında, "Amacımız artık sadece sokaklara çıkmak değil. Amacımız şehir merkezlerini ele geçirmeye ve kontrol altında tutmaya hazırlanmak" dedi.

Muhaliflerin en tanınmış isimlerinden biri olan Pahlavi, ülkeye dönmeye hazırlandığını söyledi.

Eski İngiltere'nin İran Büyükelçisi Sir Simon Gass, BBC Radio 4'ün Today programına verdiği demeçte, rejim değişikliğini tartışırken "çok aceleci davranmamamız gerektiğini" söyledi.

İran'da örgütlü bir muhalefetin olmamasının, insanların mevcut rejime alternatif sunabilecek ve etrafında birleşebilecekleri bir liderin bulunmadığı anlamına geldiğini söyledi.

Ancak bu protestoların, önceki protestolardan farklı olduğunu; "ekonomideki çöküş nedeniyle geçinmenin neredeyse imkansız hale gelmesi" nedeniyle sıradan insanların harekete geçtiğini belirtti.

Ve "geçmişte görmeye alışkın olduğumuzdan çok daha geniş bir protesto hareketini" beraberinde getirdiğini belirtti.

Cuma günü Beyaz Saray'da konuşan Trump, yönetiminin İran'daki durumu dikkatle izlediğini söyledi.

"Bana öyle geliyor ki, insanlar birkaç hafta öncesine kadar kimsenin mümkün olduğunu düşünmediği bazı şehirleri ele geçiriyorlar" dedi.

İran liderliğine daha önce yapılan uyarıları yineleyerek, "Onları en hassas noktalarından çok sert bir şekilde vuracağız" dedi.

Ayrıca, ABD'nin herhangi bir müdahalesinin "kara birliklerinin konuşlandırılması" anlamına gelmediğini de sözlerine ekledi.

Perşembe günü Trump, "insanları öldürmeye başlarlarsa" onlara "çok sert karşılık vereceğini" söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin İsrail ve Washington'ı protestoları kışkırtmakla suçlamasının ardından, ABD, Cuma günü ilerleyen saatlerde Arakçi'yi "hayalperest" olarak nitelendirdi.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Arakçi'nin açıklamalarına yanıt olarak, "Bu açıklama, İran rejiminin içeride karşı karşıya olduğu devasa zorluklardan dikkatleri dağıtmaya yönelik yanıltıcı bir girişimi yansıtıyor" dedi.

10 Ocak Cumartesi sabahı erken saatlerde ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, X platformunda, "Amerika Birleşik Devletleri, İran'ın cesur halkını destekliyor" mesajını paylaştı.

İran'da 14 yıl hapis yatan ve eşi Nobel Barış Ödülü sahibi Narges Mohammadi'nin Aralık ayında yeniden tutuklandığı İranlı siyasi aktivist Taghi Rahmani, BBC'ye verdiği demeçte Amerikan desteğine şüpheyle yaklaştığını söyledi.

"Yabancı müdahalenin muhalefeti bağımlı hale getireceğine inanıyoruz" dedi.

"Muhalefet bağımlı hale geldiğinde, o hükümet için ulusal çıkarlardan fedakarlık etmek zorunda kalırsınız. Bu, İran halkı için kabul edilemez olacaktır."

İran güvenlik ve yargı makamları Cuma günü protestoculara bir dizi koordineli uyarıda bulunarak söylemlerini sertleştirdi.

İran'ın en üst güvenlik organı olan Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin daha önce verdiği "müsahamaha yok" mesajını yineledi.

İran Ulusal Güvenlik Konseyi, protestoculara karşı "kararlı ve gerekli yasal işlemlerin yapılacağını" belirtti.

Protestocuları "silahlı vandallar" ve "barış ve güvenliği bozanlar" olarak nitelendirdi.

İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) istihbarat birimi, "terörist eylemler" olarak nitelendirdiği olaylara müsamaha göstermeyeceğini belirterek, "düşmanın planı tamamen boşa çıkana kadar" operasyonlarına devam edeceğini vurguladı.