İran da büyük su krizi! Urmiye Gölü çöle döndü

İran, son yıllarda yaşadığı ciddi çevresel sorunlarla küresel gündemin dikkatini çekiyor. Yeni araştırmalar, ülkenin yer altı suyu rezervlerinin hızla azalmasının ve su kaynaklarının aşırı kullanılmasının, hem toprağın ciddi şekilde çökmesine hem de Urmiye Gölü’nün dramatik bir hızla kurumasına yol açtığını ortaya koydu. Bu süreç, yalnızca ekosistem üzerinde değil, milyonlarca insanın yaşamı, gıda güvenliği ve altyapı üzerinde de ciddi tehditler yaratıyor. Bölgede yaklaşık 31 bin 400 kilometrekarelik bir alan, yılda 10 milimetreden daha hızlı şekilde aşağı doğru hareket ediyor. En dramatik örneklerden biri Rafsancan kenti; burada toprak her yıl 34 santimetre kadar çöküyor. Bilim insanlarına göre bu durum, yaklaşık 650 bin kişiyi su kıtlığı, gıda güvensizliği ve altyapı hasarları gibi ciddi risklerle karşı karşıya bırakacak.

106 ÇÖKME SAPTANDI

İran’da suyun yaklaşık yüzde 60’ı yer altı akiferlerinden sağlanıyor. İngiltere’deki Leeds Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Jessica Payne liderliğindeki ekip, Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel-1 uydularından alınan radar verilerini kullanarak 2014-2022 arasındaki değişimi inceledi. Sonuçlara göre ülkede 106 farklı bölgede çökme tespit edildi; bu, İran yüzölçümünün yaklaşık yüzde 2’sine denk geliyor. Payne, “İran’daki çökme oranları dünyanın en hızlılarından. Yılda 10 milimetreden fazla çökme gösteren 100’den fazla nokta bulduk. Avrupa’da bu hız 5-8 milimetreyi geçerse aşırı kabul edilir" uyarısında bulundu. 

Rafsancan ve Urmiye çevresinde yaşayanlar, hem toprak çökmesi hem de tuz fırtınaları nedeniyle tarımsal üretimde ciddi kayıplar yaşıyor TARIM İÇİN VAHŞİ SULAMA

Toprak çökmesinin ana nedeninin özellikle tarımsal sulama için yer altı suyunun aşırı çekilmesi olduğunu saptayan Payne’e göre çökme vakalarının yüzde 77’si tarımsal alanlarla örtüşüyor. Örneğin Rafsancan çevresi, iklimin çok kuru olduğu ve yoğun antep fıstığı üretiminin yapıldığı bir bölge olarak dikkat çekiyor. Araştırmanın en çarpıcı sonucu, bu çökme hareketlerinin çoğunun kalıcı olması. Virginia Tech Üniversitesi’nden jeofizikçi Manoochehr Shirzaei, ise “İran’daki yer altı suyu kaynaklı çökmenin çoğu geri döndürülemez. Bu, akiferlerin ne kadar ciddi şekilde tükendiğini gösteriyor” diyor.

BİR ZAMANLAR İÇ DENİZDİ 

DSİ eski yöneticilerinden Dursun Yıldız ise Tahran, Karac, Meşhed, İsfahan ve Şiraz gibi büyük şehirlerin yaşanan su krizinden doğrudan etkilendiğini belirtirken, "Nesiller boyunca, Urmiye Gölü yerel halkın geçim kaynağı oldu. Ancak 1990’lı yıllardan bu yana, besleyici nehirler üzerinde yapılan büyük baraj inşaatları, tarımda aşırı yüzeysel su kullanımı, yer altı suyu çekimi, aşırı sıcaklar ve çölleşme nedeniyle azalan yağışlar ve kontrolsüz madencilik faaliyetleri gölü tehlikeye atıyor. Bir zamanlar uçsuz bucaksız bir iç denizin bulunduğu yerde bugün sadece kör edici bir tuz alanı kaldı. Çorak topraklardan yükselen tuz fırtınaları, bölge sakinlerinin gözlerini ve ciğerlerini yakıyor, ekinleri mahvediyor ve havayı zehirliyor." dedi.

GIDA GÜVENSİZLİĞİNİN NEDENİ 

Uzmanlara göre, su kaynaklarının azalması, toprak çökmesi ve altyapı riskleri, yalnızca İran’ın değil, dünyanın birçok bölgesi için giderek büyüyen bir tehdit oluşturuyor. Bu süreç, iklim değişikliği, kötü yönetim ve tarımsal baskılarla birleştiğinde, milyonlarca insanın yaşamını ve geçim kaynaklarını doğrudan etkileyen bir kriz haline geliyor. Ancak yer altı suyu kaynaklı çökme ve göl kuruması, İran’daki gıda üretimini de tehdit ediyor. Özellikle tarım alanları ve meyve-bahçe üretimi yoğun bölgelerdeki su eksikliği, ekinlerin verimini azaltıyor ve yerel halkı gıda güvensizliği ile karşı karşıya bırakıyor. 

[email protected] 

Kaynak: Web Özel