İnsan ömrü 200 yıla çıkabilir mi? Cevap balinaların DNA’sında!

Grönland balinaları, 200 yıldan uzun yaşam süreliyle diğer tüm memelilerden uzun bir hayat sürüyor. Fakat, 80 tonluk bu dev hayvanların nasıl bu kadar uzun yaşadığı tam anlamıyla açıklanabilmiş değil. Bilim insanları bu konuda yürütülen son araştırmada, bu sorunun cevabına dair bir ipucu buldu ve balinalardaki “biyolojik hilenin” insanlarda nasıl uygulanabileceğine dair planlar geliştiriyor.

Rochester Üniversitesinde biyoloji çalışmaları yürüten Vera Gorbunova çalışmalarıyla ilgili verdiği demeçte, “En uzun süre yaşayan memeli türü Grönland balinasının bu istisnai derecede uzun yaşam süresinin mekanizmasını anlamaya çalışıyorduk. Fakat bulduklarımız, bütün DNA’lardaki bozulmaların çok doğru ve verimli bir şekilde onarılması mekanizmasının bir parçası olabilir” diye konuştu.

Yaşayan bütün organizmalar, hayatları boyunca DNA bozulması yaşıyor. Hücreler bozulmayı düzeltme eğilimine sahip fakat onarım her zaman çok etkili olmayabiliyor. Bu da zaman içinde kanser riskini arttıran ve hücreler ile dokuların işlevini bozan bazı mutasyonlar ortaya çıkmasına neden oluyor.

Gorbunova ve ekibi, Grönland balinalarının özellikle DNA çift sarmalının her iki zincirinin de koptuğu bir DNA hasarını onarmada çok iyi olduklarını keşfetti. Bunun neticesi olarak da balinalarda daha az mutasyon ortaya çıkmakta. Gorbunova, bu tür tür onarımların uzun ömür açısından hayli önemli olduğunun farkına vardıklarını belirtti.

Balina hücreleri üzerindeki deneyler sayesinde, CIRBP isimli proteinin DNA onarımını desteklediği ve bu protein de soğuğa maruziyetle tetiklendiği anlaşıldı. Grönland balinaları Kuzey Kutbu'nda yaşıyor ve insanların 100 katı fazla CIRBP proteini üretiyor.

İNSANLARA AKTARMANIN YOLU ARANACAK

Araştırmayı yapan ekibin Nature dergisinde yayımlanan makalesinde, “Hasar görmüş hücreleri ortadan kaldırmayan ve eksiksiz biçimde onaran bu strateji, Grönland balinalarında istisnai uzunlukta bir yaşam süresine ve düşük kanser sıklığına katkı sunuyor olabilir” ifadesine yer verildi.

Araştırma ekibi, insan hücrelerinde CIRBP seviyesini artırdıklarında neler olduğunu araştırmaya koyuldu. Protein artınca, hücrelerin onardığı çift zincir kırıklarının oranı da iki katına çıktı. Sinekler üzerinde yapılan daha ileri deneylerde de ilave CIRBP proteininin sineklerin ömür süresini uzattığını ve sinekleri mutasyona neden olan radyasyona karşı daha dirençli kıldığını gördüler. Gorbunova, “Çıkarabileceğimiz en temel sonuç, insanlarda geliştirilmeye açık bir alan olduğu” şeklinde konuştu ve ekledi:

"İnsanlar eskiden DNA onarımını geliştiremeyeceğimizi, bunun zaten en ideal seviyede olduğunu düşünürdü; ancak balinalar bu işi bizden daha iyi yapıyor.”

SOĞUK DUŞ ETKİLİ OLABİLİR Mİ?

DNA onarımının Grönland balinasının uzun bir ömür sürmesinde ne kadar büyük rol oynadığı henüz net değil. Ancak araştırmacılar, ne kadar yaşayacaklarını gözlemlemek için CIRBP seviyeleri artırılmış fareler yetiştiriyor. Ayrıca, soğuk suda yüzen veya soğuk suyla duş alan kişilerin protein seviyelerinin yükselip yükselmediğini ve bu olası artışın ne kadar kalıcı olduğunu test etmeyi planlıyorlar.

Gorbunova, "Kısa süre soğuğa maruz kalmanın yeterli olup olmadığını görmemiz gerekiyor fakat buna ulaşmanın farmakolojik yollarını da araştıracağız. Herkes soğuk suda yüzmek istemez” değerlendirmesini yaptı.

Cambridge Üniversitesi Demans Araştırmaları Enstitüsü’nde DNA hasarı ve onarımı çalışmaları yürüten Gabriel Balmus ise araştırmayla ilgili açıklamasında, şu ifadelere yer verdi:

“Hücrelerimizin DNA onarma yeteneğini güçlendirmek, prensipte yaşlanmayı ve yaşlanmaya bağlı hastalık süreçlerini yavaşlatabilir. Bu görüş, daha güçlü onarım yeteneği ile uzun yaşam süresi arasında doğru orantı bulunan diğer türlerden elde edilen kanıtlarla da destekleniyor. Yine de bu durumu insanlara uyarlamak, dayanıklılık ile vücudun doğal yenilenme sınırları arasında bir denge gerektirdiğinden hiç de kolay olmayacaktır.”

GRÖNLAND BALİNALARI VS. İNSANLAR

Ortalama yaşam süresi: Küresel çapta insanların yaşam süresi ortalaması 73,8 yıl iken, bir Grönland balinası 200 yıldan fazla yaşıyor. Bu da insan ömrünün neredeyse üç katına tekabül ediyor.

Kanser direnci: İnsanlarda genellikle 50 yaşından sonra kanser riski artıyor ancak Grönland balinaları, potansiyel olarak mutasyona uğrayabilecek trilyonlarca fazla hücreye rağmen “sıfır kanser” profiline sahip.

Protein gücü: Grönland balinalarının dokularında, insanlara kıyasla 100 kat daha fazla CIRBP mevcut.

Hücre stratejisi: İnsan hücreleri hasar gördüklerinde kanseri önlemek için genellikle “kendi kendini yok eder” ki bu da yaşlanmaya neden olur. Grönland balinalarının hücreleri ise "yok etme, onar" kuralını izleyerek, ciddi DNA kırıklarını cerrahi bir hassasiyetle tamir ediyor.

Kaynaklar: The Guardian, MSN