İngiliz dergiden dikkat çeken yazı: ABD imparatorluğu çöktü... Geri dönüşü olmayan yol

İngiliz dergisi New Statesman, “Çöküş: Donald Trump Amerikan İmparatorluğunu Nasıl Yok Etti?” başlıklı analizinde, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran politikası üzerinden küresel dengelerin sarsıldığını öne sürdü. Yazıda, savaşın başında “küçük bir gezi” olarak tanımlanan operasyonun kısa sürede kontrol dışına çıktığı vurgulandı.

“KÜÇÜK GEZİ”DEN BÜYÜK KRİZE

Donald Trump, savaşın 10. gününde Miami'deki golf kulübünde yaptığı konuşmada, İran’a yönelik müdahaleyi “küçük bir gezi” olarak nitelendirdi. Aynı gün düzenlediği basın toplantısında ise bu ifadenin hem “gezi” hem de “savaş” olduğunu belirterek, “Bizi savaştan uzak tutacak bir gezi” dedi.

Trump ayrıca operasyonun “planlanandan çok daha ileride” olduğunu ve “çok yakında” sona ereceğini ifade etti. Ancak analizde, bu yaklaşımın kısa sürede ciddi bir krize dönüştüğü belirtildi.

HEDEF DEĞİŞTİ: NÜKLEERDEN HÜRMÜZ’E

Yazıya göre, ABD’nin başlangıçtaki hedefi İran’ın nükleer kapasitesini engellemekti. Ancak süreç içinde odak, Hürmüz Boğazı’nın açılmasına ve savaş öncesi statükonun yeniden sağlanmasına kaydı.

Analizde, bu hedefin gerçekçi olmadığı vurgulanarak, “Boğazın askeri güçle açılması yüksek Amerikan kayıplarına yol açabilir ve ABD çekildiği anda kontrol yeniden İran’a geçer” değerlendirmesi yapıldı.

İRAN’DAN STRATEJİK HAMLE: BOĞAZ KONTROLÜ

İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komitesi’nin, boğazdan geçen gemilere geçiş ücreti uygulanmasını ve bazı ülkelere ayrıcalık tanınmasını onayladığı belirtildi.

Komisyon Başkanı İbrahim Azizi’nin şu sözlerine yer verildi:

“Trump sonunda ‘rejim değişikliği’ hayalini gerçekleştirdi ama bölgenin denizcilik rejiminde! Hürmüz Boğazı kesinlikle yeniden açılacak, ama sizin için değil.”

Bu adımın, küresel tedarik zincirinde kritik bir gücün İran’ın eline geçtiğini gösterdiği ifade edildi.

İRAN’IN SALDIRI KAPASİTESİ ENDİŞE YARATTI

Analizde İran’ın askeri kapasitesine dikkat çekildi. Katar’daki Ras Laffan Sanayi Şehri’ne yönelik saldırının 3 ila 5 yıl sürecek hasar oluşturduğu, Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’nün hedef alınmasıyla ABD sistemlerinin zarar gördüğü belirtildi.

Ayrıca bir Amerikan savaş uçağının düşürülmesinin, Trump’ın “İran hava savunması yok edildi” söylemini boşa çıkardığı vurgulandı.

KÜRESEL EKONOMİ İÇİN ALARM

Hürmüz Boğazı’nın risk altında olmasıyla birlikte küresel enerji piyasalarında büyük bir tehdit oluştuğu ifade edildi. Analizde şu değerlendirme yer aldı:

Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyorSigorta sistemleri devre dışı kalırsa sevkiyat durabilirHusi faktörüyle Babülmendep’in de kapanması halinde küresel arzın dörtte biri riske girebilir

Bu senaryonun gıda, yarı iletken ve enerji piyasalarında ciddi krizlere yol açabileceği belirtildi.

“STRATEJİK HATA DEĞİL, SİSTEMATİK ÇÖKÜŞ”

Yazıda, yaşananların basit bir strateji hatası olmadığı, daha derin bir yönetim sorunu olduğu savunuldu. Amerikalı tarihçi Barbara Tuchman’a atıf yapılarak, hükümetlerin bile bile yanlış politikaları sürdürebildiği hatırlatıldı.

Trump yönetiminin de benzer şekilde uyarılara rağmen İran politikasını sürdürdüğü ifade edildi.

İRAN’DA REJİM YIKILIR MI?

Analizde, İran’ın çok katmanlı yapısına dikkat çekilerek rejimin kolay kolay çökmesinin mümkün olmadığı belirtildi. Devrim Muhafızları’nın ekonomi üzerindeki etkisi, Basij milisleri ve dini yapıların gücü bu direncin temel unsurları olarak gösterildi.

“Bu gruplar için savaşı kaybetmek, her şeylerini kaybetmek anlamına geliyor. Bu nedenle sonuna kadar direnecekler” değerlendirmesi yapıldı.

PETRO-DOLAR SİSTEMİ TEHLİKEDE

Yazıda savaşın, ABD’nin küresel ekonomik gücünün temel taşlarından biri olan petro-dolar sistemini de sarstığı ifade edildi.

Çin’in İran petrolünü yuan ile almasının, dolar sistemine doğrudan meydan okuma olduğu belirtilirken, küresel dengelerin değişebileceği vurgulandı.

“SAVAŞ NASIL BİTERSE BİTSİN, İRAN GÜÇLENİR”

Analizin en dikkat çekici sonuçlarından biri ise şu oldu:

“Savaş nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, İran büyük bir güç olarak ortaya çıkacak.”

Bu durumun İsrail, Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri için yeni güvenlik riskleri doğuracağı ifade edildi.

“AMERİKAN İMPARATORLUĞU ÇÖKTÜ”

New Statesman’a göre, bu savaşın en önemli sonucu ABD’nin küresel güç algısının zedelenmesi olacak. Yazıda, “Savaşın en önemli sonucu Amerikan imparatorluğu fikrinin ölümü olacaktır” ifadesine yer verildi.

Trump’ın politikalarının, ABD’yi hem içeride hem dışarıda zayıflattığı ve küresel sistemde geri dönüşü olmayan bir yola soktuğu ifade edildi.