İlk kez orada bulunmuş: Ekmeğin ana vatanı belli oldu Sözcü Gazetesi

Dünyada en çok tüketilen gıdalardan biri olan ve her milletin kendine göre yorumlayarak ürettiği ekmek üzerine yapılan bilimsel çalışmalar ekmeğin anavatanı sayılabilecek bir ülkeyi ortaya çıkarmaya yardımcı oldu. Ekmeğin tarih sahnesine tam olarak nereden giriş yaptığı bu şekilde açığa çıkabilir. Yapılan çalışmalara göre ekmeğin hammaddesi olan ekmek buğdayı tarihte ilk kez Gürcistan'da ortaya çıkmış.

Sofralarımızın vazgeçilmezi, insanlığın en temel yakıtı olan ekmek buğdayının ilk nerede ortaya çıktığı binlerce yıldır bir muammaydı. Bilim dünyası, genetik dedektiflik ve antik tohumların izini sürerek bu gizemi sonunda aydınlattı. Görünüşe göre bugün yediğimiz ekmeğin ana vatanı, Kafkasya’nın kalbinde saklıymış.

Dünya genelindeki buğday üretiminin tam %95’ini oluşturan ekmek buğdayı (Triticum aestivum), aslında doğanın mucizevi bir rastlantısı. Önceki DNA çalışmaları, bu türün evcilleştirilmiş buğday ile yabani bir otun melezleşmesiyle oluştuğunu söylüyordu. Ancak bugüne kadar elimizde bu "ilk melezleşmeye" dair somut bir kanıt yoktu.

Gürcistan’daki iki antik Neolitik köyde yapılan kazılar, bu düğümü çözdü. Gadachrili Gora ve Shulaveris Gora köylerinden çıkarılan kalıntılar, ekmeğin ilk kez 8.000 yıl önce bu topraklarda pişmeye başladığını kanıtladı.

8.000 yıl öncesinden kalan yanmış tohumları incelemek samanlıkta iğne aramaya benziyor. Araştırmacılar, sıradan tohumlarla ekmek buğdayını birbirinden ayırmak için imkansız denileni başardı. Tohumların kendisi yanınca birbirine benzediği için uzmanlar, tahılı başağa bağlayan ve türler arasında parmak izi kadar farklı olan "raşis" adı verilen küçük sap parçalarına odaklandı.

Bu mikroskobik sap parçaları, modern ekmek buğdayının atalarının ilk kez Güney Kafkasya’da, Hazar Denizi yakınlarında kök saldığını kesinleştirdi.

Bu keşif sadece tarih kitaplarını güncellemekle kalmıyor, geleceğimizi de etkiliyor. İnsanlığın avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçişindeki en büyük kırılma noktasının haritası bu şekilde netleşti. İlk buğdayın dayanıklılık şifrelerini çözmek, bugünkü iklim kriziyle mücadelede daha dirençli ürünler yetiştirilmesine ışık tutabilir.

Bugün fırından aldığınız taze ekmeğin kokusunda, aslında 8.000 yıl önce Kafkasya'daki o küçük köylerde filizlenen ilk tohumun mirası gizli. İnsanlık, tarihini bir kez daha toprağın altında, bir avuç yanmış tohumda buldu.