İlk başta iyilik gibi görünüyor ama sonradan bedel ödetiyor: İnsanlardan asla kabul etmemeniz gereken 7 şey Sözcü Gazetesi

Çocukluğumuzdan itibaren minnettar olmayı öğreniyoruz. Bize bir hediye verildiğinde teşekkür etmemiz, biri yardım teklif ettiğinde bunu geri çevirmememiz ve büyüklerimiz tavsiye verdiğinde onları dinlememiz gerektiği öğretiliyor. Bir yakınımız bize iyilik yaptığında ise çoğu zaman karşılığında bir beklentisi olup olmadığını sorgulamıyoruz, ancak her iyi niyetli görünen teklif, kabul edilmesi gereken bir fırsat olmayabilir. Çünkü bazen bir hediyeyle birlikte farkında olmadan görünmez bir sorumluluğu da üstleniriz. Başlangıçta hoş bir jest gibi görünen bu durum, zamanla kendimizi birine borçlu hissetmemize neden olabilir.

Bilge bir dedenin şu sözleri, bu konuda önemli bir uyarı niteliği taşıyor: "Bir şeyi kabul etmeden önce, onu daha sonra aynı rahatlıkla geri verebilecek durumda olup olmadığınızı düşünün."

Burada söz konusu olan yalnızca maddi değerler değil, kişinin özgürlüğü ve kendi kararlarını verebilme hakkıdır.

İşte insanlardan kabul ederken dikkatli olmanız gereken 7 şey:

1. Sizi rahatsız eden pahalı hediyeler

Küçük bir hediye ile beklenmedik derecede pahalı bir armağan arasında büyük fark vardır. Çiçek, kitap, ev yapımı pasta ya da özenle seçilmiş küçük bir hediye genellikle herhangi bir yükümlülük doğurmaz. Ancak birinin size aniden pahalı bir telefon, saat, tatil ya da yüklü miktarda para vermesi farklı bir durum yaratabilir.

Hediyeyi veren kişi, "Al, karşılığında hiçbir şey beklemiyorum" diyebilir. Siz de teşekkür ederek hediyeyi kabul edebilirsiniz. Ancak zihninizin bir köşesinde şu soru belirebilir: "Acaba şimdi benden ne bekleyecek?"

Elbette her pahalı hediyenin arkasında gizli bir beklenti olduğu söylenemez. Bazı insanlar gerçekten yalnızca sevgilerini ve ilgilerini göstermek ister. Ancak hediyeyi kabul ettikten sonra o kişiye hayır diyemediğinizi, isteklerini geri çevirmekte zorlandığınızı fark ediyorsanız ortada düşündüğünüzden daha büyük bir mesele olabilir.

Unutmayın, gerçek bir hediye karşılığında borçluluk duygusu yaratmamalıdır.

2. Şartları konuşulmadan verilen para

Yakınlarımızla para hakkında konuşmak çoğu zaman kolay değildir. Tanımadığımız birinden borç alırken geri ödeme tarihini, miktarı ve koşulları sormaktan çekinmeyiz. Ancak işin içine akrabalar ya da uzun yıllardır tanıdığımız arkadaşlar girdiğinde bu soruları sormak zorlaşabilir.

"Biz birbirimize yabancı mıyız?" düşüncesiyle ayrıntıları konuşmaktan kaçınırız. Oysa en büyük anlaşmazlıklar da tam olarak bu noktada ortaya çıkabilir.

Bir kişi verilen parayı karşılıksız yardım olarak görürken diğeri bunun geçici bir borç olduğunu düşünebilir. Başka biri ise verdiği paranın karşılığında ileride bir iyilik bekleyebilir. Herkes aynı konuda anlaştığını zannederken aylar sonra farklı beklentiler ortaya çıkabilir.

Ardından "Ben sana zamanında yardım etmiştim", "Senden bunu beklemezdim" ya da "Senin için yaptığım onca şeyden sonra" gibi cümleler duyulmaya başlanır.

Bu nedenle para kabul etmeden önce koşulları açıkça konuşmak güvensizlik değil, ilişkiyi korumanın bir yoludur. Geri ödeme miktarını ve tarihini önceden belirlemek, ileride yaşanabilecek kırgınlıkların önüne geçebilir.

3. Başkalarının paylaşmak istemediğiniz sırları

"Sana bir şey anlatacağım ama sakın kimseye söyleme..."

Bu cümleyle başlayan konuşmalar, insana özel ve güvenilir biri olduğu hissini verebilir. Ancak bazen kendimizi hiç istemediğimiz halde başkasının sırlarının taşıyıcısı olarak bulabiliriz.

Artık ne söyleyeceğimize dikkat etmek, yanlışlıkla bir ayrıntıyı açığa çıkarmamak ve başkalarının yanında belirli konulardan uzak durmak zorunda kalırız. Sırrını paylaşan kişi ise içini dökerek rahatlamış ve hayatına devam etmiştir.

Böylece bir başkasının yükünün bir kısmı farkında olmadan bizim omuzlarımıza bırakılmış olur.

Elbette yakın ilişkilerde sır paylaşmak ve birbirine güvenmek son derece doğaldır. Ancak samimi bir paylaşım yapmakla, bilmek istemediğimiz bilgilerin sorumluluğunu üstlenmek arasında önemli bir fark vardır.

Bu nedenle birisi sizinle paylaşmak istediği bir sırrı anlatmadan önce, bunu taşıyabilecek durumda olup olmadığınızı düşünmeniz gerekir.

4. Kendinizi güçsüz hissetmenize neden olan acıma duygusu

Merhamet etmekle birine acımak aynı şey değildir. Zor bir dönemden geçen birine destek olmak, onun yanında durmak ve çözüm bulmasına yardımcı olmak kişiye güç verebilir.

Ancak bazı sözler ilk bakışta endişe ve ilgi göstergesi gibi görünse de zamanla insanın kendine olan güvenini zedeleyebilir.

"Artık bu yaştan sonra nasıl başaracaksın?", "Bence senin için çok geç" ya da "Zaten başarılı olabileceğini sanmıyorum" gibi ifadeler, kişinin kendi potansiyelinden şüphe etmesine yol açabilir.

Sürekli bu tür yaklaşımlarla karşılaşan biri, zamanla başkalarının gözünden kendini değerlendirmeye başlayabilir. Yaşını, maddi koşullarını, sağlığını veya geçmişte yaşadığı başarısızlıkları birer engel olarak görür. Bir süre sonra da değişim için çaba göstermenin anlamsız olduğuna inanabilir.

Oysa gerçek destek, insanın zorlandığı zamanlarda yeniden ayağa kalkmasına yardımcı olur. Aşırı acıma ve küçümseyici yaklaşımlar ise kişinin deneme cesaretini bile elinden alabilir.

5. Karşılığında bir şey beklenerek yapılan iyilikler

"Senin için zamanında neler yaptım, şimdi sıra sende."

Bu tür cümleler, geçmişte yapılan bir iyiliğin ileride nasıl bir baskı aracına dönüşebileceğini gösteriyor.

Birisi evinizdeki tadilata yardım eder ve daha sonra kendi yakınının sorunlarını çözmenizi bekler. Başka biri size borç para verir ve bunun karşılığında kaba davranışlarına katlanmanız gerektiğini düşünür. Bir diğeri iş bulmanıza yardımcı olur, ancak yıllar boyunca bu iyiliği hatırlatarak sizden sürekli minnet bekler.

Buradaki asıl sorun yapılan yardım değil, yardımın ardından kişinin artık hayır deme hakkının kalmadığını hissetmesidir.

Bu nedenle önemli bir yardımı kabul etmeden önce kendinize şu soruyu sormanızda fayda var: "Bu kişi yarın benden bir şey isterse, rahatlıkla hayır diyebilir miyim?"

Cevabınız hayırsa kabul ettiğiniz şey yalnızca bir yardım olmayabilir. Açıkça konuşulmamış bir beklentiyi de beraberinde üstleniyor olabilirsiniz.

6. Kendi hayatınızı sorgulamanıza neden olan tavsiyeler

Bazı tavsiyeler gerçekten yol gösterici olabilir. Ancak her tavsiye iyi niyetli olsa bile hayatımıza olumlu katkı sağlamaz.

Örneğin işinizi değiştirmeye karar verdiğinizi bir arkadaşınıza anlatırsınız. O ise hemen bunun ne kadar yanlış bir karar olduğunu açıklamaya başlar. Taşınmayı düşündüğünüzü bir yakınınızla paylaşırsınız, bu kez de vazgeçmeniz için pek çok neden sıralanır.

Bir süre sonra kendi kararlarınızı ve duygularınızı sorgulamaya başlayabilirsiniz.

Özellikle sonuçlarını sizin üstleneceğiniz kararlar konusunda başkalarının görüşlerini değerlendirirken dikkatli olmak gerekir. Çünkü karşınızdaki kişi size gerçekten iyiliğinizi düşünüyor olsa bile olaylara kendi deneyimleri, korkuları ve yaşam koşulları üzerinden bakıyor olabilir.

Başkalarını dinlemek elbette önemlidir. Ancak tavsiyeler, mutlaka uyulması gereken emirler olarak değil, değerlendirilmesi gereken fikirler olarak görülmelidir.

Sonuçta kararı siz vereceksiniz ve sonuçlarını da siz yaşayacaksınız. Bu nedenle son söz her zaman size ait olmalıdır.

7. Başkalarının üzerinize yüklediği suçluluk duygusu

İnsanlar üzerindeki en etkili baskı yöntemlerinden biri de suçluluk duygusudur. Üstelik bu baskı çoğu zaman doğrudan değil, masum görünen cümlelerle kurulur.

"Eğer beni gerçekten sevseydin..."

"Senin için yaptığım onca şeyden sonra..."

"Demek ki senin için kendi işlerin daha önemli."

"Sana güvenmiştim, beni hayal kırıklığına uğrattın."

Bu ifadeler, kişinin kendi hayatına ve önceliklerine göre karar vermesini bile zorlaştırabilir. Bir anda kendinizi en doğal tercihlerinizi açıklamak ve savunmak zorunda hissedebilirsiniz.

Oysa sağlıklı ilişkilerde sevginin sürekli fedakârlık yaparak kanıtlanması gerekmez.

Anne babanızı her isteklerini yerine getirmeden de sevebilirsiniz. Bir arkadaşınıza para vermeden de onun yanında olabilirsiniz. Partnerinizle her konuda aynı fikirde olmak zorunda değilsiniz.

Birine minnettar olmak, kendi sınırlarınızdan vazgeçmeniz gerektiği anlamına gelmez.

"Hayır" demek neden bu kadar zor geliyor?

Birçok insanın hayır demekte zorlanmasının temelinde çocukluk döneminden itibaren öğrendiği davranış kalıpları bulunuyor. Küçük yaşlardan itibaren nazik olmamız, kimseyi kırmamamız, başkalarını hayal kırıklığına uğratmamamız ve bize yapılan iyiliklere karşılık vermemiz gerektiği öğretiliyor.

Bu nedenle yetişkinlik döneminde bile bir teklifi reddetmenin bizi kötü ya da nankör biri yapacağından korkabiliyoruz.

İstemediğimiz hediyeleri kabul ediyor, bizi rahatsız eden yardımlara razı oluyor, şartlarını bilmediğimiz paraları alıyor ve talep etmediğimiz tavsiyeleri dinliyoruz. Sonrasında ise verdiğimiz karardan dolayı kendimize kızabiliyoruz.

Oysa bazen yalnızca şu cümleyi kurmak yeterli:

"Teşekkür ederim ama bu benim için uygun değil."

Bu ifade kabalık ya da saygısızlık anlamına gelmez. Aksine, kişinin kendi sınırlarının farkında olduğunu gösterir.

Rahatsız edici durumlardan kaçınmanın basit yolu

Böyle durumlarda uygulanabilecek en basit yöntem, hemen karar vermemektir.

Birisi size yüksek değerli bir hediye, para, önemli bir yardım ya da ortak bir proje teklif ettiğinde hemen kabul etmek zorunda değilsiniz. "Teşekkür ederim, bunu düşünüp sana dönüş yapacağım" demek son derece normaldir.

Kendinize tanıyacağınız bu kısa süre, teklifin sizin için gerçekten uygun olup olmadığını değerlendirmenize yardımcı olur. Böylece baskı altında kalmadan, kendi isteklerinize göre karar verebilirsiniz.

Elbette bu yaklaşım, kimseye güvenmemek veya her iyiliğin arkasında kötü niyet aramak anlamına gelmez. Bazı insanlar gerçekten hiçbir karşılık beklemeden yardım eder. Bu tür ilişkilerin değerini bilmek ve korumak gerekir.

Önemli olan, bir iyiliğin ardından kendinizi nasıl hissettiğinizdir. Samimi bir yardım insanda minnettarlık ve sıcaklık bırakırken, baskı ve beklenti içeren bir yaklaşım zamanla borçluluk ve mecburiyet duygusuna dönüşebilir.

Minnettar olmak güzeldir ancak bunun bedeli kendi özgürlüğünüzden vazgeçmek olmamalıdır.