İletişim Başkanı Duran: Türkiye ABD ilişkilerinin tarihi, geçen yüzyıl dünya tarihinin özeti niteliğinde

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, New York'ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu haftasında düzenlenen ‘100. Yıla Girerken Türkiye-ABD İlişkileri’ başlıklı panelde, Türk-Amerikan diplomatik ilişkilerinin 100'üncü yılıyla ilgili açıklamalarda bulundu. Duran, kritik bir tarihsel dönemeçten geçildiğini vurgulayarak, bu dönemde iki ülke arasındaki ilişkilerin çok önemli olduğunu dile getirdi. Duran, “Uluslararası sistemin bizzat yeniden şekillendiği bir dönemden geçmekteyiz. 2027 yılı, her iki ülkenin de uluslararası sistemdeki rollerini yeniden tanımladığı bir dönem olacaktır. Bu 100’üncü yıl, kuşkusuz her iki ülke için de stratejik bir dönüm noktasıdır” ifadelerini kullandı.

Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik ilişkilerin 1927'de başladığında yeni kurulan bir uluslararası sistemin içine doğduğunu aktaran Duran, “100 yıl sonra bugün, mevcut uluslararası düzen bir kez daha yeniden yapılanma sürecinden geçmektedir. Bugünün uluslararası düzeninde güç birden fazla merkez arasında dağıldı ve bölgesel aktörler her zamankinden daha fazla önem kazandı. Ekonomik karşılıklı bağımlılıklar sürdü ve jeopolitik rekabetin derinleşti. Yeni güç siyaseti, teknolojik gelişmelere dayalı yeni meseleleri beraberinde getirmiştir. Dolayısıyla ülkelerimiz tüm bu sistemik, bölgesel ve teknolojik dönüşümleri aynı anda yönetmek zorundadır” değerlendirmesinde bulundu.

‘İKİ ÜLKE ARASINDAKİ STRATEJİK DÖNÜŞÜM İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NDAN SONRA GERÇEKLEŞTİ’

Duran, iki ülke arasındaki ilişkinin, sürekli ve doğrusal bir ilerleme modelinden değil, ilişkinin işlevsel uyum sağlama kapasitesinden kaynaklandığını söyledi. Duran, “Türkiye-ABD ilişkilerinin tarihi, birçok açıdan geçen yüzyıldaki dünya tarihinin bir özeti niteliğindedir” diye konuştu.

Değişen koşullara uyum sağlama yeteneğinin Türkiye açısından önemli bir güç kaynağı olduğuna dikkati çeken Duran, 100 yıl önce Türkiye Cumhuriyeti'nin önceliğinin diplomatik normalleşme ve egemenliğinin tanınması olduğunu bildirdi.

İletişim Başkanı Duran, iki ülke arasındaki stratejik dönüşümün İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra gerçekleştiğini anlatarak, şunları kaydetti:

“Savaş sonrası dönem, Türkiye-ABD ilişkilerinin dinamiklerini temelden değiştirmiştir. İlişki, diplomatik angajmandan stratejik bütünleşmeye doğru ilerlemiştir. Bu noktadan sonra Türkiye, Avrupa ve Akdeniz güvenlik ortamının parçası haline gelmiştir. Soğuk Savaş boyunca hem Türkiye hem de ABD ortak stratejik tehditlerle karşı karşıya kaldı. Özellikle Kıbrıs sorunu ve savunma ilişkilerindeki krizler gibi konularda ciddi anlaşmazlıklar yaşandı. Lakin ittifaklar, her zaman tam bir mutabakat üzerine kurulmayabilir. Başarılı ittifaklar, görüş ayrılıklarını yönetmeye yönelik mekanizmalara sahiptir.”

Türkiye ile ABD'nin en zorlu dönemlerde dahi diyaloğu sürdürmüş olmalarının, ‘Türkiye-ABD ilişkilerinin stratejik dayanıklılığının’ bir göstergesi olduğunu hatırlatan Duran, “Zaman içinde, ortak iş birliği alanlarımız kurumsallaşmış bir diyalog geleneğinin oluşmasına katkı sağlamıştır. Bu diyalog, ilişkilerimizin geleceği açısından son derece önemlidir. İkili ilişkilerin tarihi boyunca gördüğümüz üzere, güçlü siyasi irade ve liderler arasındaki diyalog, ülkelerin birbirlerinin önceliklerini anlamasını çok daha kolay hale getirmektedir. Günümüzde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Başkan Donald Trump arasındaki doğrudan diyalog, yıllardır çözümsüz kalan meselelerde ilerleme kaydedilmesi için yeni bir alan açmıştır. İki liderin doğrudan temasları, daha yapıcı bir ortamın oluşmasına katkı sağlamış ve üst düzey siyasi liderliğin Türkiye-ABD ilişkilerindeki önemini bir kez daha ortaya koymuştur” açıklamasını yaptı.

Duran, devletlerin ve uluslararası sistemlerin değiştiğini belirterek, “Yeni yüzyıl, Türkiye ile ABD'nin birbirlerine ilişkin mevcut algılarını yeniden değerlendirmelerini gerektirmektedir. Türk-Amerikan ilişkilerinin geleceği kriz yönetimi tarafından şekillendirilemez. Suriye, terörle mücadele ve savunma önemini koruyacaktır ancak stratejik bir ortaklık, aynı zamanda yeni iş birliği alanları da oluşturmalıdır. Yeni yüzyılda Ankara ile Washington arasında savunma sanayisi, enerji, ticaret, yatırım, ileri teknoloji, yapay zeka, akademi, bilim, tedarik zincirleri ve kritik mineraller gibi alanların iş birliğini şekillendiren kritik başlıklar var. Stratejik ilişkiler, yalnızca görüş ayrılıklarını yönetmekle kalmamalı, aynı zamanda yeni fırsatlar da yaratmalıdır. Güçlü ortaklıklar, yetkin ortaklar gerektiriyor ve modern ittifaklar bağımlılık üzerine inşa edilemez. Türkiye'nin savunma sanayisi, askeri kapasitesi, diplomatik erişimi, enerji ve ulaştırma bağlantıları ile kriz yönetme kabiliyeti çok önemli stratejik avantajlar” ifadelerini kullandı.

‘TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ AYNI ZAMANDA TOPLUMLAR ARASINDA BİR İLİŞKİ’

Temmuzda Ankara'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi'ne değinen Duran, müttefiklerin daha fazla sorumluluk üstlenmesi ve savunma sanayisi alanında daha derin iş birliği yapması gerektiğini söyledi. Duran, Türk-Amerikan ilişkilerinin, aynı zamanda toplumlar arasında bir ilişki olduğunu vurgulayarak, sözlerine şöyle devam etti:

“İkinci yüzyıl, yalnızca hükümetler tarafından inşa edilemez. Türk-Amerikan ilişkisi, aynı zamanda toplumlar arasındaki bir ilişkidir. ABD'de yaşayan Türk toplumu, ülkelerimiz arasında uzun yıllardır kalıcı bir köprü görevi görmektedir. Atlantic Records’un kurucusu Ahmet Ertegün’den Nobel Ödüllü bilim insanımız Aziz Sancar’a kadar topluluğumuzun mensupları, Amerikan bilimine, kültürüne ve sanatına kalıcı katkılarda bulunmuştur. 1949’da imzalanan anlaşma ile kurulan Fulbright Programı, yetmiş yılı aşkın süredir binlerce Türk ve Amerikalı öğrenciyi ve akademisyeni bir araya getirmiştir. Üniversiteler, işletmeler, öğrenciler, bilim insanları, diasporalar, kültür kurumları, medya ve araştırma merkezleri, stratejik ilişkileri kalıcı kılan toplumsal temeli sağlamaktadır. 100’üncü yılımız, 3 amaca hizmet etmelidir; geçmişin hafızasını korumak, bugün toplumlarımız arasındaki bağları güçlendirmek ve bu ilişkiyi önümüzdeki yüzyıla taşıyacak nesli hazırlamak. Türkiye-ABD ilişkilerinin 2’nci yüzyılı, iyi niyetlerden daha fazlasını gerektirecektir. İhtiyaç duyduğumuz ilişki; akılcı, öngörülebilir ve tarafların birbirlerinin gerçeklerini açık biçimde tanımasına dayanan bir ilişkidir. İletişim Başkanlığı 2027 yılı boyunca geniş kapsamlı birçok kültürel ve diplomatik etkinlik düzenleyecek. Bu etkinlikler aracılığıyla ülkelerimiz arasındaki dostluğu ve iş birliğini kutlamayı ümit ediyoruz.”