İklimin kalbi kaydı: Dünya artık aynı gezegen değil

Dünya’nın artık kendi kendini dengeleme kabiliyeti eskisi gibi işlemiyor. Kuzey ve güney yarımküreler arasında eski denge bozuluyor. Gökyüzündeki bulutlar eskisi gibi “kalıp amortisör” olamıyor, okyanuslar ısıyı eskisi kadar dengeli şekilde taşıyamıyor. Bu yüzden yapılan ölçümler bir sistemsel değişim işaret ediyor; basitçe “daha sıcak hava / tuhaf yağmurlar”dan ibaret olmayan bir dönüşüm.

NASA’nın Uydu Verilerinden Çıkan Anomali

NASA’nın CERES uyduları, son yıllarda dikkat çekici bir eğilim tespit etti: 2000 sonrası, özellikle 2020’den itibaren, Kuzey Yarımküre güneş enerjisini eskisinden daha fazla emiyor, yansıttığından daha fazlasını tutuyor.

Oysa Güney Yarımküre nispeten daha stabil davranıyor.

Bu dengesizlik, gezegenin enerji bütçesinin önemli ölçüde bozulduğunu gösteriyor.
Bu eğilim, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)’ta yayımlanan bir çalışmada ele alınmış. NASA yetkilileri, bu durumun geçmişte var olduğu düşünülen kuzey-güney simetrisini ciddi şekilde zedelediğini söylüyor.

Neden ve Ne Tür Etkiler?

Bu anomalinin tek bir sebebi yok; aksine birçok etken bir araya gelmiş durumda. Bazı bölgelerde havaya salınan endüstriyel aerosoller azalmış, bu da atmosferik dengeyi değiştirmiş olabilir.

Su buharı miktarı, bulut örtüsü ve bulut yapısı değişimleri kritik rol oynuyor.

Bu unsurlar, albedo denen, yüzeylerin güneşi yansıtma kapasitesini etkileyen özellikleri bozuyor. Bu bozulma sistemin enerji alma / dağıtma dengesini etkiliyor; ve ilk etkileri de yavaş yavaş ortaya çıkıyor.

Ekvator yakınlarındaki Tropik Yakınsama Kuşağı (Intertropical Convergence Zone) kuzeye kayıyor. Okyanusların ısı dolaşımını sağlayan termohalin devriye (termal ve tuzluluk temelli sirkülasyon) yavaşlıyor gibi gözüküyor.

Tüm bu göstergeler, iklimin “normal” kabul edilen dengesinin bozulduğunu düşündürüyor. NASA da, bu rakamlar karşısında şaşkın: “İklim eski haline dönecek mi?” sorusu artık bilim dünyasında çokça tartışılıyor. Yoksa yeni, daha sıcak, daha kararsız ve öngörülemez bir iklim rejimine mi geçiyoruz?

Endüstriyel Aerosoller Meselesi

Antropojenik (insan kaynaklı) aerosol partiküller, atmosferde Güneş ışınlarını doğrudan yansıtma / saçma (scattering) yoluyla ve bulutlarla etkileşim yoluyla (bulut damlacık nüklasyonunu etkileyerek) soğutucu bir etki yapar.

Bu etkiye “negatif radyatif zorlama” denir. Yani bu partiküller, sera gazlarının ısıtıcı etkisini bir ölçüde törpüler. 

PNAS’ta yayımlanan çalışmada, dünyanın birçok bölgesinde insan kaynaklı aerosol ve aerosol öncüllerinin emisyonlarının azaldığı belirtiliyor.

Bu özellikle Kuzey Amerika, Avrupa ve Doğu Asya bölgelerinde belirgin; hava kalitesi politikaları ve emisyon sınırlamaları sayesinde kükürt ve diğer aerosol kaynaklarının azaltılması etkili olmuş görünüyor.

Uydulardan elde edilen aerosol yükü (atmosferdeki aerosol konsantrasyonu) verileri de bu azalma eğilimini doğruluyor. 
Emisyonlardaki azalma, aerosolün sağladığı soğutucu etkiyi azaltıyor. Yani, atmosferde daha az partikül varsa, Güneş ışığının daha fazlası yüzey tarafından emiliyor ve daha azı yansıtılıyor.

Çalışmada, bu azalmanın negatif radyatif zorlama etkisini (soğutucu etkisini) daha az negatif hale getirdiği, yani daha net bir ısıtma etkisine dönüşme eğiliminde olduğu belirtiliyor. 

Somut olarak, bu azalma, 0,1 ila 0,3 W/m² kadar bir ek ısıtıcı etki yaratmış olabilir.

Aerosoller bulut damlacıklarının sayısını, boyutunu ve dağılımını etkiler; bu da bulutların parlaklığı, ömrü ve yansıtma kapasitesini değiştirir. Örneğin, daha az aerosol varsa, bulut damlacıkları daha iri olabilir, bu da bulutların daha az parlak (daha az ışık yansıtan) olmasına yol açabilir. Ayrıca bulut–aerosol etkileşimleri, aerosol konsantrasyonundaki değişimin bulutlardaki doluluk, damlacık sayısı ve dağılım üzerindeki etkisini kapsar.