İki ayı geçen savaşta kazanan yok kaybeden çok

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta “İran’ın nükleer ve füze programını durdurma” gerekçesiyle başlattığı savaş ateşkes nedeniyle çatışmalar durmuş olsa da 65’inci gününe girdi. Tahran’ın misilleme saldırılarıyla Körfez ülkelerine yayılan savaşın geldiği noktada hâlâ bir “kazanan” yok. İranlılara ‘özgürlük ve rejim değişikliği’, ABD’li ve İsraillilere ise “varoluşsal tehditten kurtuluş” vaatleriyle yola çıkan Washington ve Tel Aviv hedeflerine hâlâ ulaşamadı. Tahran yönetimi saldırılara ve anlaşma baskılarına rağmen ayakta kalırken, savaşın bedelini siviller ödedi. Buna karşılık elini güçlendiren taraflar ise Washington’un en büyük rakipleri Rusya ve Çin oldu.

GERÇEK KAYBEDEN HALK OLDU

Amerikan CNN’in analizine göre savaş masası kaybedenler, henüz net bir sonuç elde edemeyen aktörler ve krizi avantaja çevirenler olmak üzere üç gruba bölünmüş durumda. Analize göre savaşın asıl kaybedeni siviller oldu. İran’da 3 bin 600’den fazla kişi hayatını kaybetti. Aynı anda içeride rejimin baskıyı artırması, ekonomik çöküş ve internet kesintileriyle birlikte İranlıların yükü daha da ağırlaştı. İsrail’in hedefi olan Lübnan’da 600 bin kişi yerinden edildi. Körfez ülkeleri ise İran’ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla darbeyi ekonomiden aldı.

LİDERLER İÇİN SEYİR DEĞİŞKEN

Liderler cephesinde ise dengeler her an değişebilir. ABD Başkanı Donald Trump savaştan önce terk ettiği müzakere masasına ikinci tura geçilemese de geri dönmek zorunda kaldı. Reuters’ta yer alan haberde ise savaştan net bir sonuç çıkmaması nedeniyle Trump’ın, “savaş öncesinden daha zor bir tabloyla karşı karşıya kalabileceği” belirtildi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun itibarı da İsrail’in ABD’yi savaşa zorladığı iddiaları nedeniyle zedelendi. Öte yandan liderlerini kaybeden ve kısa sürede yeniden yapılanmak zorunda kalan Tahran yönetimi de hâlâ ayakta.

ÇİN VE RUSYA’YA YARADI

Ancak savaşın yarattığı sarsıntıdan fırsat devşirenler de yok değil. Çin, kendini “dengeleyici güç” olarak konumlandırırken enerji stokları ve alternatif kaynakları sayesinde krizi görece az hasarla atlattı. Rusya ise dünyanın gözünün Ukrayna’daki savaştan Ortadoğu’ya kaymasıyla bir nebze de olsa rahat nefes aldı. ABD merkezli Wall Street Journal’a göre Washington’un askeri kapasitesini zora sokan savaş Çin, Rusya ve Kuzey Kore gibi rakipler için “gerçek zamanlı bir istihbarat kaynağına” dönüştü. Analize göre bu ülkeler, bazı yeni Amerikan silahlarını ilk kez bu savaşta gözlemleme fırsatı yakaladı.

GERİLİM KAPIDA MI

Öte yandan uzmanlara göre ABD ve İran’dan geri adım gelmemesi nedeniyle gerilimin uzaması ihtimali giderek güçleniyor. Trump’ın önceki gün İran’ın son teklifini beğenmediğini açıklamasının ardından ABD basınında “operasyonlara geri dönülebileceğine” yönelik haberler çıkmaya başladı. İran Devrim Muhafızları yetkilisi Muhammed Cafer Asadi, ABD’nin taahhütlerine bağlı kalmadığını savunarak “ABD ile İran arasında yeniden çatışma muhtemel” yorumu yaptı. İran Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ise ülkesinin müzakereden kaçınmadığını ancak “dayatma” barış şartlarını kabul etmeyeceklerini belirtti.

Tahran’dan 14 MADDELİK TEKLİF

İRAN’ın Pakistanlı arabulucular üzerinden önceki gün ABD’ye ilettiği yeni teklifin ayrıntıları ortaya çıktı. 14 maddelik teklifte, ‘savaşa 30 gün içinde son verilmesi’ çağrısı yer alıyor. ‘İran’a savaş tazminatı ödenmesi, ABD’nin bölgeden çekilmesi, Hürmüz’ün yeniden açılması, Lübnan’da İsrail saldırılarının sona ermesi, ekonomik yaptırımların kaldırılması’ gibi talepler yer alıyor. Tahran yönetimi ‘top artık ABD’nin sahasında’ yorumunu yaparken, ABD Başkanı Donald Trump, “İranlılar bize olması gereken türden bir anlaşmayla gelmiyor. Bu işi uygun şekilde halledeceğiz” diyor. Hürmüz’deki abluka için de ‘korsan gibiyiz’ nitelendirmesi yapan Trump, 19 Nisan’da İran’a ait Touska adlı kargo gemisine el koyma olayına ilişkin, “Gemiyi, kargoyu, petrolü ele geçirdik. Bir bakıma korsan gibiyiz ama oyun oynamıyoruz” yorumunu yaptı.

İRAN’A PARA ÖDEYEN GEMİYE YAPTIRIM VAR

ABD, çifte abluka altındaki Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş sağlamak için İran’a ödeme yapan gemi şirketlerini yaptırımlarla karşı karşıya kalabilecekleri konusunda uyardı. Associated Press’in haberine göre ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi’nin (OFAC) yayımladığı uyarıda, İran’ın gemilere geçiş izni karşılığında talep ettiği ödemelerin yalnızca nakitle sınırlı olmadığı, “dijital varlıklar, takas anlaşmaları, gayriresmi ödemeler ya da ayni katkılar” gibi farklı yöntemleri de kapsayabileceği belirtildi.