İBRAHİM ALTAY Aşk nedir?

"İşitin ey yarenler aşk bir güneşe benzer / Aşık olmayan kişi misali taşa benzer" buyurmuş Yunus. Aşkını itiraf edememenin insanı boğduğunu söylemiş. "Behey Yunus sana söyleme derler / Ya ben öleyim mi söylemeyince..."
Aşk bir haldir ve bir görüşe göre o hali ancak âşık olan bilir. Burada bilmek hissetmek manasında kullanılmıştır. Yoksa tarifi zordur aşkın. "Aşkın odu ciğerimi / Yaka geldi yaka gider / Garip başım bu sevdayı / Çeke geldi çeke gider" diyen Eşrefoğlu Rumi'nin buyurduğu gibi: "Bela yağmur gibi gökten yağarken / Başını ana tutmaktır adı aşk."

AYRILIK BAHSİ
Aşkın harcı ayrılıktır. Onunla bağlanır birbirine, doğanlar, ölenler, kamışlıktan koparılanlar... Mevlana Celaleddin Rumi'ye "Dinle! Şikayet etmede her an bu ney / Anlatır hep ayrılıklardan bu ney / Der ki feryat ederim kamışlıktan kestiklerinden beridir / Kim işitse gözlerinden kan gelir" dedirten duygu budur.
Sevgili gözden uzaklaşınca sanmayın ki ondan mahrum kalırsınız. Kalbimiz onun yoklukta sırlanan varlığıyla dolar aksine. Gönülden ah etmenin zevkine varmış Neşâti gibi mahzun mahzun söyletir:
"Gittin ammâ ki kodun hasret ile cânı bile / İstemem sensiz olan sohbet-i yârân-ı bile." Aşk gönülde yuvalanır. Aşkın evi gönüllerdir ve aşık gönüller yapan kişidir.
Kadı Burhanettin'e sorarsak aşk bir gönlün bir başka gönülle birleşmesi, onun içinde erimesidir: "Özünü sende yitirdi bulamadı dahi hiç / Özünü bula meğer özün ile deli gönül." Ve Necati'nin gönlümüz redifli gazelinde işlediği gibi aşka düşen gönül âvare düşer.
"Sen vefasız yâre düştü gönlümüz/ Sen gözü ayyâre düştü gönlümüz / Derdin ile hoş olalı başımız / Aşk ile avâre düştü gönlümüz."

EN UZUN GECE
Başta da dediğimiz gibi aşk bir haldir ve dahi onun da bin bir türlü halleri vardır.
Aşk bazen sultanla ahaliyi bir kılan bir gamdır. "Hasretinden sen gülün aşıkların bülbül gibi/ Geceler tâ subha dek âh u figanlar çektiler" diyen padişah-ı rûy-ı zemin Kanuni Sultan Süleyman'la bir taşra kadısı olan Sabit duygudaştır: "Şeb-i Yeldâyı muvakkitle müneccim ne bilir/ Mübtelayı gâma sor kim geceler kaç saat." Beylikçi İzzet'e sorarsak aşk karşısında duyulan çaresiz bir acziyettir.
Çünkü o bütün cihanın aşkını inleyen kalbinde duymakta, dolu bir kadehi titreyen elleriyle tutmaktadır: "Aşk-ı cihanı bu dil-i nâlâne verdiler / Bir titreyen ele dolu peymâne verdiler.
Ve Naci'ye göre aşk hürriyettir: "Kalp esirin olduğu günden beri âzadedir / Bağlanır mı mâsivaya bağlanan vicdan sana." Masiva yani boş şeyler.
Masiva yani aşkın dışındaki her şey.

MECNUN'UN ADI
Divan edebiyatımızın en büyük aşk şairlerinden ikisi Fuzuli ve Şeyh Galiptir.
Aşk onların şiirlerinde en güzel ve zarif ifadesini bulur.
"Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib / Kılma derman kim helakim zehr-i dermanındadır" diyen Fuzuli aşıklıkta Mecnundan bile ileridir: "Bende Mecnûndan füzûn aşiklık istidadı var/ Âşık-ı sadık menem, Mecnunun ancak adı var." Ve Şeyh Galip ilahi aşk mumuna doğru uçan pervanenin ta kendisidir: "Aşk bir şem'-i ilahidir benim pervanesi / Şevk bir zencirdir gönlüm anın divanesi / Mahrem- i raz olalı gamzenle oldu hatırım / Aşinanın aşina biganenin biganesi."

BELKİ DE LEYLA
Sanmayın ki aşk zahmetsizdir. Sanmayın ki aşkın ve aşıkın cevrini çekmek kolaydır. Pir Sultan Abdal'ın veciz bir şekilde işaret ettiği gibi aşka talip olmak, her mihneti peşinen kabul etmek demektir:
"Güzel âşık cevrimizi / Çekemezsin demedim mi / Bu bir rıza lokmasıdır / Yiyemezsin demedim mi?"
Âşık dertlidir. Aşık Dertli, 18. yüzyılın sonları ile 19. yüzyılın başlarında yaşamış bir şairdir. Şöyle buyurmuştur:
"Bakmazlar Dertli'ye algındır deyu / Hakikat bahrine dalgındır deyu / Bir saçı Leyla'ya Mecnundur deyu / Yazdılar defter-i divâne beni."
Aşk denizine dalınca kim akıllı kim deli birbirine karışır. Gazelhan Eliaga Vahit bu yüzden ihtar etmiştir: "Deme Mecnuna deli, belki de Leyla delidir."
Peki öyleyse aşk aşk diye dilimizde parelediğimiz nedir? Bunların hepsi ya da hiçbiri midir? Anlamak, hiç değilse düşünmeye başlamak için Türkçe'de bugüne kadar yazılmış en güzel, esaslı, derinlikli ve muhkem profesörlük tezlerinden biri, hatta birincisi olan Aşk Nedir? kitabını hararetle tavsiye ederim. Prof. Dr. Ekrem Demirli imzasıyla.