Hürmüz dışında seçenek yok Gündem Haberleri

ABD-İsrail ittifakının saldırılarına karşı İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, petrol ve doğalgaz tedarikinde ciddi bir kriz oluştururken ABD yönetimi bu duruma çözüm arıyor. Oluşan krizin ve yükselen petrol fiyatların makul seviyelere indirilmesinin tek yolunun Boğaz’ın açılması olduğu belirtiliyor. ABD Başkanı Donald Trump da bunu yapmak için gerekirse bölgeyi işgal edebileceği tehdidini savurdu.

İran’a yönelik 28 Şubat’ta ABD-İsrail tarafından başlatılan savaş, küresel enerji piyasalarında ciddi sarsıntı yaratıyor. İran’ın dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin beşte birinin döndüğü Hürmüz Boğazı’nı kapatması, bir yandan ciddi bir enerji krizine sebep olurken diğer yandan ABD-İsrail ittifakının hava bombardımanları dışında seçeneklerinin ne kadar az olduğunu ortaya koyuyor. Uluslararası petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana yaklaşık üçte bir oranında artarak varil başına 100 dolar seviyesine yaklaştı. ABD’de ise benzin fiyatları yüzde 17 yükselerek galon başına ortalama 3,50 dolara çıktı. Bu rakam, ülkede 2024’ten bu yana görülen en yüksek seviye olarak kaydedildi. Washington’da Başkan Donald Trump ve danışmanları artan enerji maliyetlerinin iç politikada yaratabileceği tepkiyi azaltmak için çeşitli seçenekleri tartışıyor.

BOĞAZI AÇMADAN FİYATLARI DÜŞÜRMEK ZOR

New York Times’ın (NYT) yayınladığı analize göre, ABD’nin petrol fiyatlarını düşürmek için Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması dışında elinde pek seçenek yok. Analizde, masadaki öneriler arasında stratejik petrol rezervlerinin kullanılması, benzin üzerindeki federal vergilerin geçici olarak kaldırılması ve ABD’nin petrol ihracatının sınırlandırılması gibi adımlar bulunduğuna işaret edildi. Ancak enerji piyasası uzmanlarına göre bu tür önlemlerin yalnızca sınırlı etki yaratabileceğine dikkat çekildi. Hürmüz Boğazı’ndan geçen tanker trafiği normale dönmeden fiyatların kalıcı olarak düşmesinin oldukça zor göründüğüne vurgu yapılan analizde, “ABD’nin stratejik petrol rezervinde yaklaşık 415 milyon varil ham petrol bulunuyor. Bu stok günlük 4,4 milyon varil seviyesinde piyasaya verilebiliyor. Ancak savaş öncesinde Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşındığı düşünüldüğünde, bu miktarın kaybı telafi etmekten uzak” değerlendirmesi yapıldı.

RUS PETROLLERİNE YAPTIRIMLAR KALKAR MI?

NYT’nin analizine göre, benzer şekilde ABD’nin petrol ihracatını kısıtlaması da tartışmalı bir seçenek olarak görülürken şu yorum yapılıyor; “Böyle bir adım kısa vadede iç piyasada fiyatları düşürebilir. Ancak Avrupa ve Latin Amerika gibi ABD petrolüne bağımlı ülkelerde ciddi arz sorunları yaratabileceği ve küresel enerji piyasasında daha büyük dalgalanmalara yol açabileceği ifade ediliyor. Washington’un değerlendirdiği bir başka seçenek ise Rus petrolüne yönelik yaptırımların gevşetilmesi. Bu sayede piyasaya ek arz sağlanabileceği düşünülüyor. Ancak bu adım da siyasi açıdan oldukça tartışmalı.”

VARİL FİYATI 135 DOLARA ÇIKAR

Boğazın uzun süre kapalı kalması halinde petrol fiyatlarının varil başına 135 dolara kadar çıkabileceği ve böyle bir senaryonun küresel ekonomide yeni bir enflasyon dalgasını tetikleyebileceğinin altı çizilen analiz, “Sonuç olarak Washington’un elindeki araçlar sınırlı. Stratejik rezervlerin kullanılması, vergi indirimleri veya ihracat kısıtlamaları gibi adımlar kısa vadeli rahatlama sağlayabilir. Ancak enerji piyasalarında gerçek bir normalleşme için kritik şart değişmiyor: Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının yeniden başlaması. Uzmanlara göre bu gerçekleşmeden petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüş beklemek gerçekçi değil” değerlendirmesiyle noktalanıyor.

AÇLIK RİSKİ VAR

Ortadoğu'daki savaş dünya genelinde açlık riskini artırıyor. New York Times gazetesi, dünyanın en büyük üreticileri Körfez ülkelerinin aynı zamanda dünyanın en önemli gübre üreticileri olduğuna dikkat çekti. Körfez ülkelerinde petrokimyasal gübreler üretiliyor. Gübre fabrikalarında savaş nedeniyle üretim durmadı, ancak üretilen gübreler Hürmüz boğazından yük gemileri geçemediği için ihraç edilemiyor. Hürmüz boğazından geçişlerin bir süre daha kapalı kalması halinde gübre fiyatlarının artacağına dikkat çekildi. Fiyatlardaki artışın çiftçilerin gübre kullanımını sınırlamasına neden olabileceği belirtildi. Bu durumda Dünya gıda arzını azalırken gıda fiyatlarının daha pahalı hale geleceği uyarısı yapılıyor. Bölgede İran yanı sıra Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, önemli birer gübre üreticisi.

Trump’tan bir saatte 3 farklı açıklama

ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik başlatılan savaşın 12’inci günü geride kalırken savaşa ilişkin bir saat içinde 3 farklı açıklama yaparak adeta kafa karışıklığını ortaya koydu. Pazartesi günü önce CNN’e açıklama yapan Trump, “Savaşın büyük oranda son bulduğuna inandığını” söyledi. Bu açıklama, petrol varil fiyatını bir anda 88 dolara indirdi. Kısa süre sonra şahsi konutunun bulunduğu Florida’ya ulaşan Trump, burada Cumhuriyetçi Parti destekçilerine yaptığı konuşmada, “Düşmanı tamamen yenilgiye uğratmadan savaş sona ermeyecek” dedi. Florida’da gerçekleştirdiği basın toplantısında ise aynı açıklamada kendisini yalanlayan Trump, bir yandan “Savaş yakında sona erecek” derken, diğer yandan Savunma Bakanı Pete Hegseht’in “Savaşın henüz başındayız” şeklindeki açıklamalarını destekledi. Trump’ın bu açıklamaları yaklaşık bir saat içinde yapması bocaladığı yorumlarına sebep oldu.

“Kaçış noktası bırak” tavsiyesi

Trump’ın birbirinden farklı açıklamalarına rağmen İran ve müttefik grupların saldırıları devam ediyor. Çatışmanın bölgesel ve ekonomik etkileri giderek büyüyor. Körfez’deki gerilim nedeniyle petrol fiyatları kısa sürede 100 doların üzerine çıktı ve küresel piyasalarda büyük dalgalanmalar yaşandı.Bu nedenle bazı analistler, Washington’un savaşı daha fazla büyütmeden sonlandırması gerektiğini savunuyor. Uzmanlara göre Trump yönetimi için en gerçekçi senaryo, askeri operasyonların belirli hedeflere ulaştığını ilan ederek diplomatik bir süreç başlatmak. Böyle bir adım hem ABD’nin geri çekilmesini kolaylaştırabilir hem de İran’la doğrudan bir müzakere sürecinin kapısını aralayabilir. Nitekim Trump, dün öğlen saatlerinde yaptığı açıklamada, “İran ile konuşabilirim” ifadelerini kullandı.

Aramco’dan "felaket" uyarısı

Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Aramco CEO’su Amin Nasser, İran savaşının Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığı aksatmaya devam etmesi durumunda bunun küresel petrol piyasaları için "felaket sonuçlar" doğuracağını söyledi. Nasser gazetecilere yaptığı açıklamada, bu aksaklığın sadece taşımacılık ve sigorta sektörlerini altüst etmekle kalmayacağını, aynı zamanda havacılık, tarım, otomotiv ve diğer endüstriler üzerinde de dramatik domino etkileri olacağını belirtti. Suudi Aramco CEO’su, küresel petrol stoklarının son beş yılın en düşük seviyesinde olduğunu ve bu kriz nedeniyle stoklardan daha hızlı çekim yapılacağını vurguladı. Amin Nasser ayrıca, boğazdaki taşımacılığın yeniden başlamasının kritik önemde olduğunu söyledi.

MAYIN PANİĞİ

CNN'in konuya ilişkin istihbarat raporlarına aşina olan iki kişiye dayandırdığı haberinde, İran'ın Hürmüz Boğazı'na mayın döşemeye başladığı iddia edildi. Mayınlamanın henüz yaygın olmadığını öne süren kaynaklar, İran tarafından boğaza "son günlerde birkaç düzine mayın döşendiğini" ileri sürdü. İran'ın boğaza yüzlerce mayın döşeyebilme kapasitesine sahip olduğu bildiriliyor. Artan endişelere ilişkin paylaşımda bulunan ABD Başkanı Trump, "Eğer İran Hürmüz Boğazı'na herhangi bir mayın döşediyse ve elimizde bununla ilgili hiçbir rapor yoksa, bunların derhal kaldırılmasını istiyoruz. Herhangi bir nedenle mayın döşenmişse ve derhal kaldırılmazsa, İran için askeri sonuçlar daha önce hiç görülmemiş bir seviyede olacak. Öte yandan, yerleştirilmiş olabilecekleri kaldırırlarsa, bu doğru yönde atılmış dev bir adım olacak" ifadesini kullandı. Trump ayrıca birkaç saat içinde 10 mayın döşeme botunu imha ettiklerini iddia etti.