Hürmüz Boğazı na abluka nasıl uygulanacak? Uzmanlar uyardı: ABD nin hamlesi, uzun soluklu savaşı tetikleyebilir

ABD ordusunun Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alacağını kaydeden ABD Başkanı Donald Trump, İran bir anlaşmayı kabul edene dek Tahran yönetimiyle bağlantılı gemilerin geçişine izin vermeyeceklerini belirtti. Bu hamle, ABD ordusunu stratejik öneme sahip bu geçiş noktasını kontrol etmek için uzun süreli bir mücadeleye sürükleyebilir. Trump'ın kararı, çatışmanın neden olduğu küresel ekonomik hasarı daha da artırabilecek riskli yeni bir hesaplaşmayla sonuçlanabilir.

İran ile ABD arasındaki Pakistan'da gerçekleştirilen barış görüşmeleri başarısızlıkla sonuçlandı. Görüşmelerin ardından Trump, donanmanın İran'a yönelik abluka başlatacağını bildirdi. ABD Başkanı, İran'a boğazdan geçmek için para ödeyen gemilerin "aranıp durdurulacağını" ve ardından su yolunun deniz mayınlarından temizlenmeye başlanacağını söyledi. Trump ayrıca, ABD birliklerine veya ticari gemilere ateş açan herhangi bir İran gücünün "cehenneme gönderileceği" tehdidinde bulundu.

TRUMP BOĞAZI NEDEN KAPATACAK

Hürmüz Boğazı teknik açıdan şu anda kapalı değil. İran, gemi başına 2 milyon dolara varan bir geçiş ücreti karşılığında bazı tankerlerin geçişine kademeli olarak izin veriyor. Tahran yönetimi, savaş boyunca kendi petrolünün bölgeye giriş ve çıkışına izin vermeyi sürdürdü.

Veri ve analiz firması Kpler'in verilerine göre İran, mart ayına kadar günde ortalama 1,85 milyon varil ham petrol ihraç etmeyi başardı. Bu miktar, önceki 3 aya göre günde yaklaşık 100 bin varil daha fazla bir artışa işaret ediyor. Trump, boğazı kapatarak İran hükümeti ve askeri operasyonları için önemli bir finansman kaynağını kesmeyi hedefliyor.

Bu hamle, yönetimin daha önce kullanmaya yanaşmadığı bir kaldıraç niteliği taşıyor. Boğazın abluka altına alınması -İran petrolüne bile olsa- petrol fiyatlarının dünya çapında fırlamasına neden olabilir. Uzmanlar, bunun küresel ekonomi üzerinde yıkıcı etkiler yaratabileceği konusunda uyardı.

İRAN'A AMBARGO BUGÜN BAŞLIYOR

ABD Merkez Komutanlığı'ndan yapılan açıklamada ablukanın, pazartesi günü TSİ 17.00'de başlayacağı kaydedildi. Bu adım, Başkan Yardımcısı JD Vance'in İslamabad'da 21 saat süren görüşmeleri anlaşma sağlanamadan sonlandırmasının ardından geldi. Vance, Tahran'ı nükleer programıyla ilgili ABD şartlarını reddetmekle suçlamıştı.

The Wall Street Journal'ın (WSJ) haberinde, ABD ordusunun böyle bir ablukayı uygulama kaynaklarına ve yeteneklerine sahip olduğu ifade edildi. Ancak mevcut ve eski ABD yetkilileri ile analistler, su yolunun kontrolünü sürdürmenin çok daha zor olabileceğini söylüyor.

Emekli Deniz Subayı ve Hudson Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Bryan Clark, "Oradaki güçlerin bir abluka kurma kapasitesi kesinlikle mevcut. Ancak İran onlara veya bu sistemleri kullanan kişilere ateş etmeye başlarsa, işler elbette daha da zorlaşır... Askerleri gemilerle korumanız gerekir" dedi.

Abluka hamlesi, 6 haftalık çatışmayı yeni bir aşamaya taşıyacak. Çatışmalar, askeri hedeflere yönelik saldırılardan, boğazı kontrol altında tutmaya yönelik sınırları belirsiz bir savaşa dönüşecek. Mevcut ve eski ABD savunma yetkilileri, ablukanın ABD'ye mayın temizleme ve ticari gemiler için korunaklı bir geçiş yolu oluşturma konusunda zaman kazandıracağını belirtti. Öte yandan, İran'ın herhangi bir yeni saldırısının bu görevi hızla zorlaştıracağı ifade edildi.

ABLUKA NASIL UYGULANACAK

Pentagon, abluka ve nasıl uygulanacağına dair soruları Beyaz Saray'a yönlendirdi. Beyaz Saray sözcüsü Olivia Wales, "ABD Donanması dünyanın en büyük donanmasıdır ve ablukayı sürdürmek için fazlasıyla yeterli kaynağa sahiptir. Başkan, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak, İran'ın şantajına son vermek ve ABD'nin İran'ın nükleer silaha sahip olmasına asla izin vermeyeceğine dair net bir mesaj göndermek için donanmamızın gücünden yararlanıyor" ifadelerini kullandı.

Washington Post, "dar su yolunun", İran'ın kıyı şeridinden gelecek tehditlere açık bir konumda bulunduğuna dikkat çekti. Bölgede yapılacak herhangi bir operasyon mayınlara, insansız hava araçlarına ve saldırı botlarına karşı savunmasız kalacaktır. Trump, ABD ordusunun İran donanmasını yok ettiğini defalarca övse de Devrim Muhafızları'nın önemli bir gücü hâlâ ayakta.

Washington Enstitüsü'nde İran odaklı kıdemli araştırmacı olan Farzin Nadimi, İran'ın boğazı kontrol etmek için kullandığı hızlı saldırı botlarının ve sürat teknelerinin yüzde 60'ından fazlasının sağlam durumda olduğunu ve ABD ordusuna tehdit oluşturmaya devam ettiğini vurguladı. Uzman isim bu durumun, ABD'nin abluka operasyonunun beklenenden daha zorlu geçebileceğine işaret ettiğini belirtti.

"ABD'NİN AMACI GEMİLERİ ÜRKÜTMEK"

Emekli Deniz Kuvvetleri Tuğamiralı ve Demokrasilerin Savunması Vakfı'nda kıdemli araştırmacı olan Mark Montgomery, "Bu, askeri açıdan yönetilebilir bir çaba" değerlendirmesinde bulundu. Montgomery, operasyonun ABD kuvvetleri her gemiyi durdurmasa bile "gemileri ürkütmek" ve diğer gizli filo operatörlerini korkutup İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmak için yeterli sayıda gemiyi durdurarak etkili olabileceğini söyledi. Montgomery, "Bunu tek başına yapabileceğinizi sanmıyorum" diye konuştu.

Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi'nde kıdemli araştırmacı olan Rachel Ziemba, "Küresel ekonomi için gerilimi azaltma penceresi, ne kadar varsa da, şimdilik kapandı. İran, ABD ve küresel ekonomiden daha uzun süre dayanabileceğine inanıyor" ifadelerini kullandı.

ABD DONANMASI DEVREYE GİRECEK

Hürmüz Boğazı dışındaki büyük ABD Donanma varlığı, Trump'a trafiği kesme ve petrol tankerlerine müdahale etme olanağı sağlayacak. Arap Denizi'nde bulunan USS Abraham Lincoln uçak gemisi, gemilere çıkma operasyonları için bir üs görevi görebilir. ABD'nin çatışmanın başlangıcında bölgede sekiz güdümlü füze destroyeri bulunuyordu.

Muhrip gemileri, İran'ın ABD gemilerine yönelik saldırılar düzenlemesi durumunda hava tehditlerini püskürtmek için de kullanılacaktır. Savaş gemileri, geçen yıl Kızıldeniz'de Husi bombardımanlarına karşı savunma yaparken insansız hava aracı ve füze saldırı dalgalarına karşı koyma yeteneklerini kanıtlamıştı. Ancak analistlere göre Körfez'in coğrafyası Kızıldeniz'den çok daha dar ve İran'ın kontrol ettiği adaların kıyısından ateş açması durumunda savaş gemilerinin karşılık vermek için daha az zamanı olacaktır.

ABD, tankerlere el koymak için Sahil Güvenlik veya özel operasyon güçlerinin yardımını da isteyebilir. İç Güvenlik Bakanlığı'na bağlı olan Sahil Güvenlik, uluslararası sularda gemilere müdahale etme yetkisine sahiptir. ABD ordusunun ele geçirdiği gemilere ne olacağı ise henüz belirsizliğini koruyor.

İRAN'IN BOĞAZDAKİ KONTROLÜ SÜRÜYOR

7 Nisan'da varılan kırılgan ateşkes, Tahran'ın kendi ablukasını durdurması ve boğazdan güvenli geçiş sağlaması şartına bağlı olsa da su yolunun gerçek anlamda yeniden açılmasına yol açmadı. Anlaşmanın ardından İranlı yetkililer, deniz telsizi aracılığıyla Devrim Muhafızları'ndan izin almadan geçmeye çalışan gemilerin imha edilme riskiyle karşı karşıya kalacağı konusunda uyarıda bulundu. İran, arabuluculara savaş öncesinde günde 100'den fazla olan geçiş sayısını yaklaşık bir düzine gemiyle sınırlayacağını söyledi.

Ancak bu düzenleme kısa sürede bozuldu. Birkaç gemi geçiş yapabilse de yüzlerce gemi Körfez'de mahsur kaldı. ABD, Ortadoğu'da tankerlere el koymak yerine gemilerin başka su kütlelerine girmesini de bekleyebilir. Pentagon, bu yıl Trump'ın Venezuela ablukasından kaçan gemileri kontrol altına alarak Atlantik ve Hint Okyanusu'nda tanker avlama isteğini göstermişti.

DÜNYA PİYASALARI SERT DARBE ALDI

Bloomberg'in bildirdiğine göre, İran'ın petrol krizi nedeniyle boğazın felç olması, Asya'da da dalgalanmalara yol açtı. Fabrikalar enerji tasarrufu için üretimlerini kısıtlarken, bazı benzin istasyonları yakıtı karneye bağladı. Asya ve Avrupa'daki bazı havaalanlarında jet yakıtı tükenmeye başlarken, stokların toparlanmasının aylar sürebileceği belirtildi.

Capital Economics araştırmacıları, Körfez ülkeleri için ekonomik hasarın pandemiyi bile geride bırakarak son yılların en kötüsü olabileceğini tahmin ediyor. Araştırmacılara göre Katar'ın gayri safi yurtiçi hasılası bu yıl yüzde 13, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) yüzde 8 ve Suudi Arabistan'ın yüzde 6,6 oranında küçülecek. Ziemba, "Dünyanın geri kalanının yıpranma gerçeğiyle yüzleşmeye hazır olduğunu düşünmüyorum. Zaten acı ve hasarı görüyoruz" ifadelerini kullandı.

İRAN'IN EKONOMİSİ AĞIR DARBE ALABİLİR

İran'ın ham petrol ihracatını engellemek, zaten yıpranmış olan ekonomiyi daha da vuracak. Ancak çatışma boyunca başarılı bir şekilde ham petrol sevkiyatı yapan Tahran, en azından kısa vadede son dönemdeki beklenmedik karlarıyla güvende görünüyor. Tahran ayrıca küresel ekonomiye karşı Hürmüz'ü güçlü bir kaldıraç olarak kullanma gücünü elinde bulunduruyor.

CNN International'ın haberine göre, İran köşeye sıkıştırılırsa, Suudi Arabistan ve BAE'nin bypass boru hatlarına saldırarak Körfez'in alternatif seçeneklerini felç edebilir. Aynı zamanda bölgesel vekilleri aracılığıyla Yemen açıklarındaki kritik Bab el-Mandeb nakliye yolunu kapatmaya çalışabilir. Bu durum, ablukanın etkilerini daha da genişletebilir.

Petrol piyasası araştırmacısı Rory Johnston, ABD'nin İran'daki savaşının şu ana kadar Körfez'den günde yaklaşık 13 milyon varil petrolün geçmesini, yani küresel pazardaki petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sini engelledi. Johnston, eğer ABD İran'ın satışlarını başarıyla engellerse küresel dengenin günde yaklaşık 2 milyon varil daha azalacağını belirtti. "İran'ın savaş boyunca ihracata devam etmesini görmek garip, ancak bu da Hürmüz Boğazı'ndaki durdurma nedeniyle zaten zor durumda olan küresel ekonomiye ek bir maliyet getirecektir" dedi.