Humeyni nin Türkiye deki sürgün günleri: Urfalı kayınpeder için müziksiz restoran bulmak sorun oldu; hayatında ilk kez denize girdi

Humeyni’nin İran Devrimi öncesi Bursa’da geçirdiği sürgün yılları, o yıllarda Türk basınında bir magazin dosyasına konu oldu. Hürriyet yazarı Gökçe Aytulu, Erkekçe dergisinde yayımlanan bu dosyanın, resmî tarihten oldukça farklı bir Humeyni portresi sunduğunu aktardı. Dergide yer alan bilgilere göre, istihbarat albayı Ali Çetiner'in evinde kalan Humeyni için "Urfa'dan gelen kayınpeder" hikâyesi uyduruldu. Humeyni ilk kez Gemlik'te denize girdi, müziksiz ve içkisiz restoran bulmakta önce zorlandı ancak sonra bunu sorun etmedi. 

Aytulu'nun Bursa’daki “Urfalı kayınpeder” hikâyesini aktardığı yazısında, "Humeyni, Şah Pehlevi’nin sonunu hazırlayan Beyaz Devrim sırasında tutuklandı. Beyaz Devrim, kapsamlı bir reform hareketi olarak planlansa da İran’da servet dağılımının değişmesine ve toplumsal sorunların derinleşmesine neden oldu. Humeyni, bu dönemde Şah’a karşı sesini ilk yükselten Mollalardan biriydi. 1963’te bu yüzden hapsedildi. Hapisten çıktıktan sonra 1964’te önce Ankara’ya oradan Bursa’ya getirildi." hatırlatmasını yaptı. Aytulu, şöyle devam etti:

"Türkiye'ye getirilen Humeyni, Ankara’dan apar topar Bursa’ya gönderilmiş. Farsça bilen istihbarat albayı Ali Çetiner’e teslim edilmiş. Tüm sorumluluğu Çetiner’e verilirken, “kimliğinin gizli tutulması” şart koşulmuş. Operasyon bir gün içinde gerçekleştiğinden Çetiner, Humeyni’yi eşi ve üç çocuğuyla yaşadığı evinde ağırlamak zorunda kalmış. Üstelik yanındaki İranlı subayla birlikte.

Ev hayatından sıkılan Humeyni bir süre sonra dışarı çıkmak istemiş. Albay Çetiner, sokakta dikkat çekmemesi için cübbe ve sarığını çıkarmasını istemiş. Humeyni kabul etmeyince çıkamamışlar. Ama bir süre sonra iyice bunaldığı için Çetiner’in verdiği ceket ve pantolonu giyerek Bursa sokaklarında tur atıp Ulu Cami’yi ziyaret etmişler.

Humeyni, sokağa çıkmaya başladıkça konu komşunun da dikkatini çekmiş. Albay Çetiner’in eşi Melahat Hanım şu hikâyeyi uydurmuş: 'O benim kayınpederim. Urfa’da oturuyordu. Fakat kayınvalidem ölünce yalnız kaldı. Yanımıza aldık.'

Çetinerlerin evi bir süre sonra bu kadar insana dar gelince Bursa’nın lüks semti Çekirge’de aynı bahçe içindeki iki eve taşınmışlar. Humeyni bir evde, Çetiner ailesi diğer evde kalmaya başlamış. Ancak Humeyni, Albay Çetiner yanında olmadan sokağa adım atamıyormuş.

Doğal olarak Humeyni’nin bütün masrafları Ankara tarafından karşılanmış. Ancak ilginç bir detay bu sırada İran’daki Şah karşıtları Bursa’ya muazzam miktarda yardım göndermeye başlamış.

Bir süre sonra İran’dan gelen müritleri karşılamak için İstanbul’da da bir ev tutulmuş. Ziyaretçilerin Bursa’da dikkat çekeceği ve Humeyni’nin afişe olacağı düşünülmüş.

İstanbul ziyaretleri sırasında Taksim’de müziksiz ve içkisiz bir lokanta bulmak da sorun olmuş. Çetiner, bir lokanta sahibini 'Sinir hastası bir misafirimiz var. Yemeğe getirsem müziği kapatır mısınız' diyerek ikna etmiş. İstanbul ziyaretlerinde hep o lokantada yemek yemişler. Ancak daha sonra yaptıkları İzmir gezisinde, Humeyni Kemeraltı’ndaki içkili ve müzikli Şükran Lokantası’nda yemek yemeyi sorun etmemiş."

Aytulu, Humeyni'nin daha sonra Türkçe konuşmaya başladığını ve Bursa'dan "bir gül bahçesi" olarak bahsettiğini de aktararak, şunları yazdı

"Ali Çetiner, bir İstanbul gezisi sırasında İranlı ziyaretçilerin denize girmek istediğini, bunun üzerine Florya’daki belediye plajına gittiklerini anlatıyor. Ancak İranlı ziyaretçileri denize girerken Humeyni yüzünü duvara dönüp oturmuş.

Bursa hamamlarını seven Humeyni, bir kez kimsenin olmadığı Gemlik Kumla plajında denize girmiş. Ali Çetiner, 'İlk kez denize girdiğini söyledi, çok hoşuna gitti' diye anlatmış.

Humeyni’nin Bursa’daki kısa sürgünü sonrasında 13 yıl Irak’a oradan Paris’e gittiği biliniyor. Irak’tan Çetiner ailesine bir kart yollamış. Yıllar sonra Paris’te Fransız basınına verdiği bir mülakatta da Bursa’daki dostlarına selam yollamış."

Yazının tamamını okumak için .