Her sabah restoran çöplerinden torba torba istiridye kabukları topladı nedeni vay be dedirtti Sözcü Gazetesi

ABD'de Orange County genelindeki mutfakların arka kapılarında, akşam servisi bittikten sonra çöpe atılmayı bekleyen istiridye kabukları duruyor. Deniz Biyoloğu Kaysha Kenney ise bu kabukların peşinde. 

Kabukları minibüsüne yükleyen Kenney, onları Irvine'deki San Joaquin Bataklığı yakınlarında güneşten kavrulmuş bir tarlaya götürerek kurumaya bırakıyor. Aylar sonra bu kabuklar, yavru istiridyelerle aşılanarak okyanusa geri dönüyor ve onlarca yıldır sessizce aşınan bir kıyı şeridine can simidi oluyor.

Deney olarak başladı çevre hareketine dönüştü 

Haziran 2024'te niş bir restorasyon deneyi olarak başlayan bu girişim, yerel restoranların desteğiyle kısa sürede büyüdü. Bu başarı, Kenney'e ünlü PEOPLE dergisinde bir profil kazandırırken, TikTok'ta da koruma dünyasının sınırlarını aşan geniş bir takipçi kitlesi oluşturmasını sağladı.

Kaysha Kenney, 1999 yılında kurulan ve Güney Kaliforniya kıyıları boyunca temiz, yüzülebilir ve balık tutulabilir suları savunan kar amacı gütmeyen Orange County Coastkeeper kuruluşunda Deniz Restorasyon Direktörü olarak görev yapıyor. Kenney’nin hayata geçirdiği "Shells for Shorelines" (Kıyı Şeritleri İçin Kabuklar) programı, restoranların çöpe göndereceği atıkları, yerel istiridye yaşam alanlarını yeniden inşa etmek için hammaddeye dönüştürüyor.

Nesli tükenmekte olan istiridyeleri yaşatıyor

Toplanan kabuklar aslında menülerde sıkça rastlanan, yerli olmayan Pasifik istiridyelerine ait, ancak projenin asıl amacı, Batı Kıyısı'na özgü tek tür olan ve nesli tehlikede bulunan daha eski ve nadir Olympia istiridyelerini restore etmek. Altın Çağ dönemindeki aşırı avlanma, kağıt hamuru fabrikalarının kirliliği ve bir asırlık kıyı yapılaşması, bu yerli istiridye yataklarının çoğunu yok etti. Tür, şu an dağınık kalıntılar halinde hayatta kalmaya çalışıyor ancak kendi kendine yeten resifler oluşturamıyor.

Burada devreye restoran atıkları giriyor. Kaliforniya yönetmeliklerine göre, toplanan kabukların patojenlerden arınması için en az altı ay boyunca açık havada kurutulması gerekiyor. Kenney, toplama sürecinin gerçekçiliğini şu sözlerle anlatıyor:

"Kutularda biraz yemek artığı, yaban turpu veya Tabasco sosu kalması sorun değil. Kabuklar tarlada beklerken küçük hayvanlar gelip o artıkları yiyor; geri kalan hijyeni ise 6 aylık güneş ışığı hallediyor."

Kürlenen temiz kabuklar, yabani Olympia istiridyelerinin tutunup kolonileşmesi için fiziksel bir zemin (substrat) olarak kıyı koylarına yerleştiriliyor.

İstiridyeler çoğaldı

Cal State Fullerton'da biyoloji profesörü olan ve yirmi yıldır Olympia restorasyon çalışmalarını inceleyen Danielle Zacherl, bölgedeki yaban hayatı sığınağında istiridyelerin çoğaldığını belirtiyor. Zacherl’in eski öğrencilerinden biri olan Kenney, bu bilimsel araştırmayı laboratuvardan çıkarıp restoran mutfaklarına ve sahaya taşıdı.

2025 yılının sonlarına doğru program; Orange County ve Long Beach'teki 10 ortak restorana ulaştı. Toplanan deniz kabukları; Seal Beach Ulusal Yaban Hayatı Koruma Alanı, Newport Körfezi ve Alamitos Körfezi dahil olmak üzere aktif bölgelere yerleştiriliyor.

Beton duvarlar yerine "yaşayan kıyı şeritleri"

İstiridye yatakları, sadece bir türü geri kazandırmakla kalmıyor; beton veya taş dolgular yerine bitki ve hayvanlardan oluşan "yaşayan kıyı şeritleri" inşa edilmesini sağlıyor. En kritik çalışma alanlarından biri, erozyon nedeniyle ABD Donanması binasının tehdit altında olduğu Seal Beach Ulusal Yaban Hayatı Koruma Alanı.

Profesör Zacherl’in araştırma ekibi bu proje için 137.806 dolarlık bir fon aldı. Ekip, Cal State Long Beach'te sulak alan ekolojisti olan Christine Whitcraft ve çok sayıda lisansüstü araştırmacı ile birlikte çalışıyor. İstiridyelerin kıyı şeridini koruma fiziği ise oldukça büyüleyici:

Dalga Enerjisini Emme: Kabuklar, dalgaların gücünü doğrudan emen doğal bir bariyer oluşturur.

Tortu Birikimi: Su akıntısının hızını yavaşlatan girdaplar yaratarak, kıyı habitatlarının altında yararlı tortuların birikmesine olanak tanırlar.

Profesör Zacherl, "Kabukların su sütununa çıkması su hızını yavaşlatır. Bu, özellikle iklim değişikliği ve yükselen deniz seviyeleri karşısında kıyı habitatları için hayati önem taşıyor" diyerek durumun ciddiyetini vurguluyor.

Gönüllüler de programa katıldı

Projenin başarısında yerel halkın rolü büyük. Huntington Harbour sakinleri, gönüllü "istiridye bakıcıları" olarak programa katılıyor ve yavru istiridyeleri (spat) büyütmek için iskelelerine kabuk dizileri asıyorlar. Eylül 2025'te bu yöntemle 700'den fazla yavru istiridye hasat edilerek Seal Beach sığınağına nakledildi. Kenney, bu süreçleri TikTok hesabı (@ocean_kaysh) üzerinden samimi bir dille paylaşarak çevre bilincini kitleselleştiriyor.

Aralık 2025'te 14.000 pound olan toplam kabuk miktarının, Mayıs 2026 itibarıyla 24.000 pound'a ulaşması projenin ivmesini gösteriyor. Örneğin, Los Angeles şehir merkezindeki bir istiridye festivalinde tek bir hafta sonunda 724 pound kabuk toplanması, halk etkinliklerinin potansiyelini gözler önüne seriyor.

Cal State Fullerton’dan biyoloji lisansına ve Avustralya’daki James Cook Üniversitesi’nden deniz biyolojisi yüksek lisansına sahip olan Kenney, programı daha da büyütmek istiyor. Restoranlar için katılımın tamamen ücretsiz olduğu ve tüm lojistiği Coastkeeper’ın üstlendiği projede, şu anda yeni restoran ortakları, nakliye gönüllüleri ve bağışçılar aranıyor.

"Shells for Shorelines", kurulduğu 1999 yılından bu yana Orange County su yollarından 200.000 pounddan fazla çöp temizleyen, 17.500 metrekareden fazla deniz çayırını restore eden ve 54.000'den fazla öğrenciye çevre eğitimi ulaştıran OC Coastkeeper’ın başarı hikayelerinden sadece biri.