Hem helikopter gibi havada duruyor hem jet gibi kaçıyor: Deprem ve selde mucize dönem Sözcü Gazetesi

Helikopter gibi dikey kalkış yapabilen, sabit kanatlı uçaklar gibi yüksek hızlara ulaşması hedeflenen yeni bir hava aracı geliştiriliyor. DARPA ile Bell Textron tarafından ABD Özel Harekât Komutanlığı (USSOCOM) için geliştirilen X-76, piste ihtiyaç duymadan kalkış yapabilen ve havada yüksek hızla ilerleyebilen yeni bir hava aracı konseptini test etmeyi amaçlıyor.

Tasarım, dikey kalkış ve iniş kabiliyetini yüksek seyir hızıyla bir araya getirmeye odaklanıyor. Bu yönüyle X-76, geleneksel helikopterler ile sabit kanatlı uçaklar arasında bir çözüm oluşturmayı hedefliyor.

X-76 nasıl çalışacak?

X-76'nın temelinde SPRINT (Speed and Runway Independent Technologies) programı bulunuyor. Programın amacı, yüksek hız ile pist bağımsızlığını aynı hava aracında bir araya getirebilecek teknolojileri geliştirmek.

Konseptte uçak, kalkış ve iniş sırasında kanat uçlarında bulunan rotor sistemlerinden yararlanacak. Bu sistemler, hava aracının helikopter benzeri şekilde dikey olarak havalanmasını sağlayacak.

Uçak yeterli irtifaya ulaştığında ise rotorların durdurulup katlanması planlanıyor. Ardından sabit kanatlı uçuş düzenine geçilerek jet benzeri yüksek hızlara ulaşılması hedefleniyor.

Program kapsamında hedeflenen seyir hızının 400 knotun, yani yaklaşık 740 km/saatin üzerine çıkması öngörülüyor. Bu hız, geleneksel helikopterlerin ulaşabildiği hızların oldukça üzerinde.

Buradaki temel mühendislik hedefi, helikopter rotorlarının yüksek hızlarda oluşturduğu aerodinamik direnci azaltmak. Rotorların uçuşun hızlı seyir aşamasında devre dışı bırakılmasıyla hava aracının sabit kanatlı bir uçak gibi ilerlemesi amaçlanıyor.

Pist ihtiyacını ortadan kaldırmayı hedefliyor

Geleneksel uçakların en önemli gereksinimlerinden biri pist veya uygun bir havaalanı altyapısı. Helikopterler ise bu açıdan daha esnek olsa da yüksek hız konusunda sınırlamalara sahip.

X-76 projesi, bu iki özelliği aynı platformda bir araya getirmeyi amaçlıyor.

Başarılı olması halinde hava aracının hazırlıksız arazilerden kalkış yapabilmesi, yüksek hızla uzun mesafeler kat edebilmesi ve yine dikey iniş gerçekleştirebilmesi hedefleniyor.

Bu özelliklerin özellikle özel kuvvetlerin taşınması, personel ve ekipman takviyesi ile yaralıların tahliyesi gibi görevlerde kullanılabilecek yeni operasyon seçenekleri oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Uçuş testleri 2028'de başlayacak

X-76 henüz operasyonel olarak kullanılan bir savaş uçağı değil. Proje, farklı teknolojilerin bir araya getirilerek test edilmesine yönelik deneysel bir program niteliğinde.

Programda Mart 2026'da Kritik Tasarım İncelemesi (CDR) aşaması geçildi. Bundan sonraki süreçte üretim, sistem entegrasyonu ve yer testlerinin gerçekleştirilmesi planlanıyor.

DARPA'nın mevcut takvimine göre uçuş testlerinin 2028'in başlarında başlaması hedefleniyor.

Bu testlerin amacı yalnızca X-76'nın uçup uçamayacağını görmek değil. Aynı zamanda yüksek hızlı uçuş, dikey kalkış ve iniş ile rotorların uçuş sırasında katlanması gibi teknolojilerin birlikte çalışıp çalışamayacağını ortaya koymak.

Özel kuvvetlerin kullanım şekli değişebilir

X-76'nın arkasındaki temel fikir, hızlı hava araçları ile helikopterlerin avantajlarını aynı platformda birleştirmek.

Geleneksel bir helikopter pist gerektirmeden belirli noktalara ulaşabiliyor ancak hız konusunda sınırlı kalıyor. Hızlı sabit kanatlı uçaklar ise yüksek hız avantajına sahip olsa da genellikle pist ve havaalanı altyapısına ihtiyaç duyuyor.

X-76'nın hedeflediği sistem bu iki ihtiyacı aynı anda karşılamaya çalışıyor.

Örneğin yeterli altyapının bulunmadığı bölgelere personel veya ekipman taşınması, uzak noktalardan yaralıların tahliye edilmesi ya da kısa sürede takviye birliklerinin gönderilmesi gibi görevlerde kullanılabilecek bir platform oluşturulması amaçlanıyor.

Bu senaryoların hayata geçebilmesi, öncelikle hava aracının uçuş testlerini ve diğer teknik doğrulama aşamalarını başarıyla tamamlamasına bağlı.

Henüz “savaş uçağı” değil

X-76 hakkında yapılan tanımlamalar, hava aracının mevcut savaş uçaklarının doğrudan alternatifi olduğu anlamına gelmiyor. Projenin şu aşamadaki amacı, yüksek hızlı ve pistten bağımsız hava hareketliliğinin teknik olarak mümkün olup olmadığını test etmek.

Başarılı sonuçlar alınması durumunda geliştirilen teknolojilerin gelecekte farklı askeri ve nakliye hava araçlarında kullanılması planlanıyor.

Bu nedenle X-76'yı şimdiden yeni bir savaş uçağı olarak değerlendirmekten çok, helikopterlerin dikey kalkış kabiliyeti ile sabit kanatlı uçakların yüksek hızını bir araya getirmeyi amaçlayan deneysel bir hava aracı projesi olarak tanımlamak daha doğru.