Havalandırma sistemi nasıl seçilir? Fan türü, debi ve basınçta dikkat edilmesi gerekenler

HAVALANDIRMA NEDEN GEREKLİ?

Havalandırma denildiğinde ilk akla gelen ekipman genellikle fan oluyor. Ancak iyi çalışan bir sistem yalnızca fandan oluşmuyor.

Ortamdaki kullanılmış havanın dışarı taşınması, yerine taze havanın alınması, bu havanın hangi güzergâhtan geçeceği ve sistemde hangi ekipmanların bulunacağı birbiriyle bağlantılı konular.

Bu yüzden benzer büyüklükteki iki mekânın bile aynı fanı kullanması gerekmeyebilir. Havanın doğrudan dışarı atıldığı kısa bir uygulamayla, metrelerce kanalın ve farklı bağlantı elemanlarının bulunduğu bir sistem aynı çalışma koşullarına sahip değil.

Fan, kanal hattı, menfez, panjur, filtre ve hava giriş-çıkış noktalarının birlikte düşünülmesi gerekiyor. Farklı kullanım alanlarına yönelik havalandırma ekipmanları da tam olarak bu nedenle farklı çalışma özelliklerine sahip ürün gruplarından oluşuyor.

Doğru seçim için ilk soru “En güçlü fan hangisi?” değil, “Bu sistemin hangi miktarda havayı, hangi şartlarda taşıması gerekiyor?” olmalı.

DEBİ VE BASINÇ HESABI NEDEN ÖNEMLİ?

Fanların teknik özelliklerinde en sık karşılaşılan değerlerden biri hava debisi.
Debi, belirli bir sürede taşınan hava miktarını ifade ediyor ve genellikle m³/h birimiyle belirtiliyor. Ancak yalnızca yüksek bir debi değeri görmek, fanın kurulacağı sistem için uygun olduğunu göstermiyor.

Çünkü hava kanal içerisinde ilerlerken dirençle karşılaşıyor.

Kanalın uzunluğu, dirsekler, filtreler, menfezler ve diğer sistem elemanları bu direnci değiştirebiliyor. Statik basınç da fanın bu koşullar altındaki çalışma durumunu değerlendirmede kullanılan temel değerlerden biri ve Pa ile ifade ediliyor.

Örneğin açık ortamda yüksek miktarda hava taşıyan bir fan, uzun ve çok sayıda dirseğin bulunduğu bir kanala bağlandığında aynı debiyi sağlayamayabilir.

Katalogdaki maksimum değerle gerçek sistemde oluşan çalışma noktası bu yüzden birbirinden farklı olabilir.

Fan seçiminde hem ne kadar hava taşınacağına hem de bu havanın hangi dirence karşı taşınacağına bakılması gerekiyor.

Bir başka kritik nokta da taze hava girişi.

Ortamdan sürekli hava dışarı atılırken yerine yeni havanın girebileceği yeterli bir açıklık bulunmuyorsa fanın taşıyabileceği gerçek hava miktarı da sınırlanabilir. Bu nedenle egzoz ve taze hava girişi aynı sistemin iki tarafı olarak düşünülmeli.

Havalandırma projesinde hava debisi, statik basınç ve kanal direncinin değerlendirildiği teknik çalışma

KANAL TİPİ FANLAR HANGİ DURUMLARDA KULLANILIR?

Kanal tipi fanlar, havalandırma kanalının içine yerleştirilerek çalışan fan grubunda bulunuyor.

Asma tavan arasında, teknik hacimde veya kanal güzergâhı üzerinde konumlandırılabilmeleri bu ürünlerin önemli özelliklerinden biri. Yuvarlak ve dikdörtgen kesitli kanal sistemlerine uygun farklı tipleri bulunuyor.

Buradaki seçim yalnızca kanalın çapına veya ölçüsüne bakılarak yapılmamalı.

Birkaç metre düz ilerleyen bir kanal ile çok sayıda dirseğin bulunduğu daha uzun bir hattın oluşturduğu direnç aynı değil. Filtre veya menfez gibi elemanların eklenmesi de çalışma koşullarını değiştirebiliyor.

Bu yüzden kanal tipi fan fiyatları karşılaştırılırken fiyatın yanında ihtiyaç duyulan debi, kanal geometrisi ve sistem direnci de hesaba katılmalı.

AKSİYEL FANLAR NASIL ÇALIŞIR?

Aksiyel fanlarda hava, pervanenin ekseni doğrultusunda ilerliyor.

Bu fanlar yüksek hava debisini görece düşük statik basınç koşullarında taşıma karakterine sahip. Bu nedenle kısa ve düşük dirençli hatlarda veya havanın doğrudan dışarı tahliye edildiği uygulamalarda kullanılabiliyor.

Ancak yüksek debili olmaları her kanal hattı için uygun oldukları anlamına gelmiyor.

Kanal uzadığında, dirsek sayısı arttığında veya sisteme hava akışını zorlaştıran ekipmanlar eklendiğinde çalışma şartları değişiyor. Böyle bir sistemde sadece katalogdaki maksimum debi değerine göre seçim yapmak yeterli olmayabilir.

Bu nedenle aksiyel fan modelleri incelenirken fanın kullanılacağı hattın yapısının da dikkate alınması gerekiyor.

Terminolojide sık karıştırılan bir nokta da aspiratör ve vantilatör ifadeleri. Bunlar birbirinden tamamen ayrı ürün aileleri değil; ikisi de fan ailesi içerisinde kullanılan ifadeler.

ÇATI FANLARINDA ATIŞ YÖNÜ NEDEN ÖNEMLİ?

Bazı sistemlerde içeriden toplanan hava kanal hattıyla çatı seviyesine taşınıyor ve buradan dışarı atılıyor.

Bu tür uygulamalarda kullanılan çatı fanları dikey veya yatay atışlı yapıda olabiliyor.
Dikey atışlı modeller havayı yukarı doğru yönlendirirken yatay atışlı modellerde tahliye çatı seviyesinde çevreye doğru gerçekleşiyor. Bu fark, dışarı atılan havanın bina üzerindeki açıklıklara veya hava emiş noktalarına yeniden yönelme ihtimali açısından önem taşıyabiliyor.

Bu yüzden çatı tipi aspiratörler seçilirken yalnızca fanın taşıdığı hava miktarı değil, tahliyenin hangi yönde yapılmasının gerektiği de göz önünde bulundurulmalı.

Kanal hattına bağlı dikey atışlı çatı fanının bina çatısındaki uygulaması

HÜCRELİ ASPİRATÖRLERİN YAPISI NEDEN FARKLI?

Hücreli aspiratörlerde fan ve motor grubu yalıtımlı bir kabinin içerisinde bulunuyor.
Bu yapı özellikle ses kontrolünün önem taşıdığı uygulamalarda ürün grubunun tercih edilme nedenlerinden biri olabiliyor.

Fan ve motorun kabin içerisine alınması, ürünü fiziksel yapı açısından açık fan çözümlerinden ayırıyor.

Dolayısıyla hücreli tip aspiratörler değerlendirilirken yalnızca debi değerine değil, cihazın yerleştirileceği alanın ve uygulamanın ihtiyaçlarına da bakılması gerekiyor.

“Hücreli” ifadesi burada farklı bir havalandırma prensibinden çok fan ve motor grubunun kabin içerisindeki yapısını tarif ediyor.

Kanal hattına bağlı, fan ve motor grubunu yalıtımlı kabin içinde barındıran hücreli aspiratör uygulaması

ISI GERİ KAZANIM CİHAZI NEDEN KLİMA DEĞİL?

Isı geri kazanım cihazları ile klimanın görevleri aynı değil.

Isı geri kazanım sisteminde içerideki kullanılmış hava dışarı atılırken dışarıdan taze hava alınıyor. İki hava akımı cihazın eşanjör bölümünden birbirine karışmadan geçerken aralarında ısı transferi gerçekleşiyor.

Böylece dışarı atılan havadaki ısının bir bölümü taze hava akımına aktarılabiliyor.
Bu ısı transferi, havalandırma sırasında dışarı atılan havayla oluşabilecek enerji kaybının azaltılmasına yardımcı oluyor.

Bu nedenle ısı geri kazanım cihazları, klima gibi doğrudan ortamı ısıtan veya soğutan bir cihaz olarak değerlendirilmemeli. Temel görev, havalandırma sırasında iki ayrı hava akımı arasında ısı transferi sağlamak.

SIĞINAK HAVALANDIRMASI NASIL ÇALIŞIR?

Sığınak havalandırması, standart bir ortam havalandırmasından farklı görevleri aynı sistem içinde yerine getiriyor.

Sığınak santralinin temel işlevlerinden ilki hacme taze hava sağlamak. Sisteme alınan hava, zararlı maddelerin tutulmasına yönelik kademeli filtrelemeden geçirilirken sığınak içinde hafif pozitif basınç oluşturulması da sistemin görevleri arasında yer alıyor.

Dolayısıyla sığınak havalandırma cihazları yalnızca havayı hareket ettiren standart bir fan olarak düşünülmemeli. Hava besleme, filtreleme ve hacim basıncı birlikte ele alınıyor.

Taze hava kanalı ve filtreleme ünitesine bağlı sığınak havalandırma sistemi uygulaması

BANYO VE ISLAK HACİMLERDE NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Banyo ve benzeri ıslak hacimlerde yalnızca fan kapasitesine bakmak yeterli değil.
Fan dışarı hava taşırken ortamın başka bir noktadan yeni hava alabilmesi gerekiyor. Kapının altında yeterli boşluk bulunmaması veya uygun bir transfer noktası olmaması hava akışını sınırlandırabiliyor.

Panjur ve menfezlerde kullanılan malzeme de nemli ortam nedeniyle önem kazanıyor. Boyalı çelik malzemede zaman içerisinde kabarma ve paslanma görülebilirken alüminyum korozyona karşı daha dayanıklı bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Bu yüzden banyo panjuru modelleri karşılaştırılırken yalnızca görünüş ve ölçü değil, hava geçiş ihtiyacı ve kullanılacağı ortam da hesaba katılmalı.

DOĞRU HAVALANDIRMA EKİPMANI NASIL SEÇİLİR?

Doğru ürün grubunu belirlemek için önce sistemin ihtiyacını anlamak gerekiyor.
Taşınması gereken hava miktarı, kanal hattının yapısı, sistem direnci, taze hava girişi, tahliye noktası ve kullanım alanına özgü ihtiyaçlar birlikte değerlendirildiğinde hangi fan tipinin uygun olduğu daha net ortaya çıkıyor.

Kanal tipi fan, aksiyel fan, çatı fanı veya hücreli aspiratör birbirinin yalnızca farklı boyutlardaki versiyonları değil; farklı sistem koşullarına cevap veren ürün grupları. Isı geri kazanım ve sığınak havalandırması ise kendi çalışma amaçları nedeniyle ayrıca değerlendirilmesi gereken çözümler.

Havalandırma Pazarı, bu farklı ürün gruplarını kategori yapısı altında bir araya getirerek kullanım ihtiyacına göre seçeneklerin incelenebilmesine imkân veriyor.

Sonuçta havalandırma sistemi seçerken tek bir cihazın katalog değerine odaklanmak yerine debi, statik basınç, kanal yapısı, taze hava girişi ve kullanım amacını birlikte değerlendirmek daha doğru bir seçim süreci oluşturuyor.