Halkının yüzüne bile bakmadığı o küçük balık, koca ülkeyi milyar dolarlık dünya gücüne dönüştürdü Sözcü Gazetesi

Pasifik kıyılarındaki küçük bir balık türü olan anchoveta (Pasifik hamsisi), Peru’nun dış ticaretinde ve küresel deniz ürünleri hammaddesi pazarında belirleyici bir rol oynamaya devam ediyor. Ülke içinde doğrudan tüketimi düşük olan bu tür; iklimsel dalgalanmalar, devlet kotaları, endüstriyel işleme kapasitesi ve başta Çin olmak üzere Asya’dan gelen yüksek talep ekseninde şekillenen milyarlarca dolarlık bir ihracat zincirinin merkezini oluşturuyor.

AVLANMA KOTASI YÜZDE 95'İ GEÇTİ 

Peru Üretim Bakanlığı verilerine göre, 1 Kasım 2024'te başlayan ve ülkenin orta-kuzey kıyı şeridini kapsayan ikinci balıkçılık sezonunda belirlenen 2,51 milyon tonluk avlanma kotasının %95,4'ü gerçekleştirildi. Balıkçı filoları sezon boyunca toplam 2,42 milyon ton anchoveta avladı.

Sektör yetkilileri, denizden çıkarılan ham balık hacmi ile işleme (balık unu ve balık yağı üretimi) sonrasında ihraç edilen ürün miktarı arasındaki farkın, sektörün dış ticaret verilerini analiz ederken temel alınması gereken bir gösterge olduğunu vurguladı. 

ÇİN PAZAR PAYINA YÜZDE 90'A ÇIKARDI

2023 yılında yaşanan gerilemenin ardından, Peru'nun balık unu ihracatı 2024'ün ilk dokuz ayında belirgin bir toparlanma gösterdi:

Toplam İhracat: 2023'ün ilk dokuz ayındaki 460 bin tonluk seviye, 2024'ün aynı döneminde 885 bin tona yükseldi.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre Çin, bu dönemde Peru'dan 771 bin ton balık unu ithal etti. Bu miktar, bir önceki yılın aynı dönemindeki 360 bin tonluk ithalatın iki katından fazlasına denk geliyor.

Çin, bu hacimle Peru’nun ilgili dönemdeki toplam balık unu ihracatının yaklaşık %90'ını tek başına gerçekleştirdi. Normal dönemlerde bu oran %80 civarında seyrediyordu. Çin aynı zamanda 2024 yılında küresel balık unu ithalatının %40'ını tek başına yaptı.

EL NİNO'NUN ÜRETİME ETKİSİ VE ARZ DENGESİ 

FAO raporlarına göre, Pasifik sularındaki sıcaklık ve akıntı değişimleri anchoveta stoklarının dağılımını doğrudan etkiliyor: El Nino doğa olayının etkisiyle Peru’da av miktarının düşmesi, 2023 yılında küresel balık unu üretiminin %23, balık yağı üretiminin ise %21 oranında azalmasına neden oldu.

2024'ün başlarında zayıflayan El Nino etkisiyle Peru'nun orta-kuzey bölgesindeki avcılık faaliyetleri normale döndü. Bu durum uluslararası pazarda stokların dengelenmesini ve fiyat baskısının azalmasını sağladı. Ancak balık yağı üretimi, Peru ve Şili'deki düşük verimlilik nedeniyle sınırlı kalmaya devam etti.

KOTA VE YÖNETİM MODELİ 

Peru hükümeti, anchoveta kaynaklarının sürdürülebilirliği için bilimsel çalışmalar ve deniz stoklarının sürekli izlenmesi doğrultusunda av limitleri ve operasyon süreleri belirliyor. Sektördeki işletmelerin üretim ve ihracat kapasiteleri, doğrudan bu resmi kotalara ve anlık okyanus koşullarına bağlı olarak şekilleniyor.