Güzelavrat otu, ıspanak yapraklarının arasına karışıp zehirliyor! Kökleri yoksa almayın! Ciddi vakalarda nöbet ve koma gelişebilir

Kış aylarına girince ıspanak zehirlenmeleri haberleri sıkça gündeme geliyor. Ispanaktan zehirlenme vakalarında aslında zehirlenme, ıspanağın kendisinden değil demetlerin arasına karışan güzelavrat otundan kaynaklanıyor.

Peki bu ot ıspanağın arasına nasıl karışıyor?
Sofralarımıza gelen sebze ve meyveler denetimden geçmiyor mu?
Zehirlendiğimizi nasıl anlarız?
İlk müdahale nasıl olmalı?
Zamanında müdahale edilmezse öldürür mü?

Acil Tıp Uzmanı Dr. Ertuğrul Ak ile konuştuk. İşte 7 soruda güzelavrat otu zehirlenmesi

HASAT DÖNEMİNDE AYIRT EDİLMEDEN KASALARA KARIŞABİLİR

1- Güzelavrat otu ile ıspanağın karıştırılması sonucu yaşanan zehirlenmelerin temel nedeni nedir? Bu zehirli ot ıspanağın arasına nasıl karışıyor?

Güzelavrat otunun atropin, skopolamin ve hyosiyamin gibi güçlü toksinler içerdiğini, özellikle sinir sistemini etkileyerek ciddi zehirlenmelere yol açtığını söyleyen Acil Tıp Uzmanı Dr. Ertuğrul Ak, bu otun, ıspanak tarlalarında yabani olarak büyüdüğü için genç yaprak döneminde ıspanakla karıştırılabileceğini, makineli hasat ve yoğun paketleme süreçlerinde ayırt edilmeden kasalara karışabildiğini belirtti.

Güzelavrat otu ( Atropa belladonna), patlıcangiller familyasına ait, doğada kendiliğinden yetişen ve oldukça zehirli bir bitkidir. Zehirli etkisini içeriğindeki atropin, skopolamin ve hiyosiyamin gibi alkaloidlerden alır. Bu maddeler sinir sistemini etkileyerek ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Fotoğraf: AA

BULANIK GÖRME, HALÜSİNASYON, İDRAR YAPAMAMA

2- Bu tür zehirlenmelerde hastalar acil servise genellikle hangi belirtilerle başvuruyor? En sık görülen semptomlar nelerdir?

Hastaların genellikle antikolinerjik sendrom bulgularıyla başvurduğunu dile getiren Dr. Ertuğrul Ak yaşanan semptomları şöyle sıraladı:

“Ağız kuruluğu, çarpıntı, göz bebeklerinde büyüme, bulanık görme, ciltte sıcaklık artışı, halüsinasyon, ajitasyon ve idrar yapamama en sık görülen belirtilerdir.”

KARADENİZ VE AKDENİZ BÖLGESİNDE YAYGIN BİR TÜR

2021 yılında Hopa'da yaşayan Cansu Lokumcu Kanberoğlu, pazardan ıspanak aldı. Ispanağı pişirip, yiyen Kanberoğlu ile oğlu bir süre sonra mide bulantısı, baş dönmesi ve halüsinasyon şikayetleriyle Hopa Devlet Hastanesi'ne başvurdu.

Yapılan incelemede, anne ile oğlunun, ıspanağa karışan güzelavrat otu nedeniyle zehirlendiği tespit edildi. Anne- oğul, 2 gün süren tedavilerinin ardından taburcu edildi.

Cansu Lokumcu Kanberoğlu, yaşadıklarını "Uyku, mide bulantısı, baş dönmesi ile halüsinasyon görmeye kadar ilerledi, çok korkunç süreçti" sözleriyle anlattı.

DHA’ya konuşan Trabzon Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aynur Şahin, söz konusu bitkinin Karadeniz ve Akdeniz bölgesinde yaygın bir tür olduğunu belirtti.

Şahin, "Bu bitkinin zehirli olmasının ana nedeni, içerisindeki etken maddesi. Normalde tıp ve eczacılık sanayinde bu maddeyi ilaç olarak kullanıyoruz. 'Atropin' adını verdiğimiz ilaç üretiliyor" dedi.

SAKIN KUSMAYA YA DA ETKİLENEN KİŞİYİ KUSTURMAYA ÇALIŞMAYIN

3- Bu tür zehirlenme vakalarında ilk müdahale nasıl yapılmalı? Vatandaşlar evde ne yapmalı ne yapmamalı?

Evde herhangi bir müdahale yapılmaması, özellikle etkilenen kişiyi kusturmanın kesinlikle denenmemesi gerektiğinin altını çizen Dr. Ertuğrul Ak, şüpheli tüketim sonrası hemen 112’nin aranılmasını veya acil servise başvurulmak gerektiğini, hastanede destek tedavisi verileceğini ve gerekirse antidot uygulanabileceğini belirtti.

KÖKLERİ OLMAYAN ISPANAĞI ALMAYIN

4- Market veya pazardan alınan ıspanak gibi yeşilliklerde bu tür karışıklıkların tespiti mümkün mü? Görsel olarak ayırt edebilir miyiz?

Ayırt etmenin zor olduğunu söyleyen Dr. Ertuğrul Ak, yine de bazı ipuçları ile tespitin mümkün olabileceğini söyledi ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlattı:

“Güzelavrat otu yaprakları daha sert, uçları sivri ve damar yapısı belirgindir. Ispanağın yaprakları daha yumuşaktır. Ayrıca pazardan alınan ıspanakların pembemsi kökleriyle birlikte alınması çok önemlidir. Çünkü ıspanak köklü bir yapıya sahipken, güzel avrat otu tek yapraklı olur. Kökleri kesilmiş şekilde satılan ıspanaklar alınmamalı, demette farklı yapı veya renkte yaprak görülürse tüketilmemelidir.”

SON BİR AYDA 30 KİŞİ ZEHİRLENDİ

Geçtiğimiz ay, AA’ya konuşan Kayseri Şehir Hastanesi Acil Tıp Kliniği Uzmanı Doç. Dr. Ömer Salt, güzelavrat otu olarak bilinen "atropa belladonna" tüketimine bağlı zehirlenme nedeniyle hastaneye başvurularda artış yaşandığını, bölgede son bir ayda güzelavrat otundan zehirlenen 30'dan fazla hastanın tedavi edildiğini bildirdi.

Güzelavrat otunun yeşil yapraklı bitkiler arasına karışıp büyüyen yabani bir tür olduğunu aktaran Salt, “Halkın bilgilendirilmesi önem arz ediyor. Ota güzelavrat denilmesi, özellikle eski çağlarda kadınların güzelleşmek amacıyla bu otu sıvı hale getirilip gözlerine damlatarak göz bebeklerini büyütmesinden kaynaklanıyor. Ispanak gibi yeşil yapraklı bitkilerin arasına karışıyor. Hastaların başvuru şikayetleri çok değişik oluyor. Bazı hastalar 'kendimi iyi hissetmiyorum', 'ateş bastı', 'idrarımı yapamıyorum' diyor. Bazısı da hasta için 'Evde oturuyorduk, aniden kalktı, çöpleri karıştırmaya başladı. Hiçbir hastalığı yok' diyor. Bazısı da 'Biz de aynı yemekten yedik, zehirlenmedik. Bizde böyle bir etki olmadı.' diyor. Zaten onlara da söylüyoruz, bir ilacın ya da bir maddenin zehir olup olmadığını belirleyen şey dozudur. O hastaya denk gelen doz daha yüksek olduğu için bu tip belirtilere neden oluyor." dedi.

Salt, güzelavrat otunun en çok ıspanak, kuzukulağı gibi yiyeceklerin arasına karışabileceğini, bu yiyeceklerin iyi temizlendikten sonra tüketilmesi gerektiğini kaydetti.

5- Bu tür vakalarla acil servislerde ne sıklıkla karşılaşıyorsunuz? Son yıllarda artış gözlemlendi mi?

Bu vakaların aslında rutin olarak çok sık görülmediğini ancak bazı yıllarda tarımsal koşullara bağlı olarak artış gösterebileceğini belirten Dr. Ertuğrul Ak, özellikle toplu zehirlenme dönemlerinde daha sık gündeme geldiğini dile getirdi.

RİTİM BOZUKLUĞU, NÖBET VE KOMA GELİŞEBİLİR

6- Güzelavrat otu zehirlenmesi hayati tehlike oluşturabilecek durumlara neden olur mu?

“Toksinler başta sinir sistemi olmak üzere kalp, solunum ve vücut sıcaklığı mekanizmalarını etkiler.” diyen Dr. Ertuğrul Ak, şiddetli vakalarda yüksek ateş, taşikardi, ritim bozuklukları, nöbet ve koma gelişebileceğini, bu durumların hayati tehlike oluşturabileceğinin farkında olunması gerektiğini söyledi.

PAZI, LAHANA, MARUL GİBİ GENİŞ YAPRAKLI SEBZELERE DİKKAT

7- Ispanak haricinde başka yeşil yapraklı sebzelerde de aynı riskler var mı? Hangilerine dikkat edelim?

Dr. Ertuğrul Ak, pazı, semizotu, roka, karalahana ve marul gibi geniş yapraklı sebzelerde de yabani ot karışma riski olduğunu, demet içinde farklı yapıda veya renkte yaprak olup olmadığına bakarak ayıklanıp öyle tüketilmesi gerektiğini önemle vurguladı.