Güneş bugün 2 dakika 18 saniye boyunca yok olacak: İşte dakika dakika yaşanacaklar Sözcü Gazetesi

Astronomi dünyasının yıllardır beklediği an geldi. Bugün Ay, Güneş'in önünden geçerek onu tamamen örtecek. Avrupa ana karasında 11 Ağustos 1999'dan bu yana gerçekleşecek ilk tam güneş tutulması, milyonlarca kişinin gözünü gökyüzüne çevirmesine neden olacak.

Tutulmanın tam evresi, Rusya'nın Sibirya kıyılarından başlayarak Grönland, İzlanda ve İspanya üzerinden Akdeniz'e uzanan dar bir kuşakta yaşanacak. Bu kuşağın dışında kalan çok daha geniş bir coğrafyada ise parçalı güneş tutulması gözlemlenecek.

GÖLGENİN İZLEDİĞİ ROTA VE SÜRE 

Ay'ın gölgesi bugün saatte yaklaşık 3 bin 400 kilometre hızla Dünya yüzeyinde ilerleyecek. Gölgenin yeryüzüne ilk temas noktası Rusya'nın Taymir Yarımadası'ndaki ıssız Kuzey Buz Denizi kıyıları olacak.

Buradan batıya doğru ilerleyen gölge sırasıyla Grönland'ın doğu kıyılarını, İzlanda'nın batısını, Atlas Okyanusu'nu, Portekiz'in kuzeydoğusundaki dar bir şeridi ve İspanya'nın kuzeyini geçecek.

Son olarak Balear Adaları üzerinden Akdeniz'e ulaşarak gün batımıyla birlikte sona erecek. Gölgenin Dünya üzerinde çizdiği toplam hat yaklaşık 8 bin 260 kilometre uzunluğunda, yaklaşık 293 kilometre genişliğinde olacak.

TUTULMA SAAT KAÇTA VE KAÇ DAKİKA SÜRECEK? 

Tutulmanın parçalı evresi Türkiye saatiyle yaklaşık 18.00'de Sibirya üzerinde başlayacak. En yoğun evre olan tam kararma ise gözlem noktasına bağlı olarak Türkiye saatiyle 20.30-21.00 aralığında yaşanacak.

Ay'ın Güneş diskini tamamen kapattığı "tamlık" süresinin en uzun olduğu nokta İzlanda'nın batısındaki Latrabjarg açıklarında tam 2 dakika 18 saniye sürecek.

Kara üzerindeki en uzun tamlık süresi ise yine İzlanda'nın batı ucundaki Latrabjarg Kayalıkları'nda 2 dakika 13 saniye olacak. Parçalı evrelerle birlikte tutulmanın tamamı iki saatin üzerinde sürecek.

GÖKYÜZÜNDE DAKİKA DAKİKA NELER YAŞANACAK? 

Tam güneş tutulması beş farklı evreden oluşuyor. Birinci temas noktasında Ay, Güneş diskinin kenarından ilk "ısırığını" alacak ve parçalı tutulma başlayacak. Güneş yavaş yavaş hilal şeklini alırken çevredeki ışık belirgin biçimde azalacak.

İkinci temas noktasında Ay, Güneş'i neredeyse tamamen örtmüş olacak. Bu anda Güneş'in son ışık hüzmeleri Ay'ın yüzeyindeki krater ve vadilerden süzülerek "Baily Boncukları" adı verilen parlak noktalar oluşturacak.

Ardından tek bir ışık noktası kalacak. Son ışık noktasının da gölgeye girmesiyle tam kararma başlayacak. Bu kısa ama unutulmaz süre boyunca gökyüzü dramatik biçimde kararacak, çevredeki ısı birkaç derece düşecek.

Normalde Güneş'in parlaklığı yüzünden görülemeyen yıldızlar ve parlak gezegenler çıplak gözle seçilebilir hale gelecek. En etkileyici görüntü ise Güneş'in dış atmosferi olan "korona"nın ortaya çıkışı olacak.

Korona, Ay'ın karanlık silüetinin etrafında ince, ipeksi beyaz halkalar şeklinde parlayacak. Güneşin koronası yalnızca tam tutulma sırasında çıplak gözle gözlemlenebilir. Güneş'in yüzde 99'u örtülse bile koronayı görmek mümkün değildir.

BUZULLLARIN ARASINDA TUTULMA 

Tam tutulma hattının ilk önemli kara parçası Grönland'ın doğu kıyıları olacak. Dünyanın en büyük adasının Scoresby Sund bölgesinde tamlık süresi 2 dakikayı aşacak.

Grönland'ın en doğusundaki yerleşim yeri Ittoqqortoormiit'ten tutulma gözlemlenebilecek. Ancak bölgeye ulaşım yalnızca İzlanda'dan kalkan küçük uçaklarla ya da keşif gemileriyle mümkün.

Buzulların ve buz dağlarının arasında koronanın parlaması, eşi benzeri olmayan bir manzara sunacak.

593 YILLIK HASRET SONA ERİYOR 

İzlanda'nın başkenti Reykjavik, tam güneş tutulmasını 1433 yılından bu yana ilk kez görecek. Bir sonrakini görmek içinse 2245 yılına kadar beklemek gerekecek.

Tamlık Reykjavik'te yerel saatle 17.48 civarında başlayacak ve yaklaşık 1 dakika sürecek. Batı İzlanda'daki Snaefellsnes Yarımadası'nın batı ucunda ise tamlık süresi 2 dakika 10 saniyeye ulaşacak.

Ülkenin en batı noktası olan Westfjords bölgesindeki Latrabjarg Kayalıkları, 2 dakika 13 saniye ile kara üzerindeki en uzun tamlık süresini yaşayacak.

YÜZYILIN EN DRAMATİK GÜN BATIMI TUTULMASI 

İspanya, bu tutulmanın en etkileyici sahnesine ev sahipliği yapacak. İber Yarımadası'nda yaklaşık 120 yıl sonra görülecek ilk tam güneş tutulması, gün batımına çok yakın saatlerde yaşanacak.

Ay'ın gölgesi Galiçya'dan İspanya'ya giriş yaparak kuzeybatıdan güneydoğuya doğru ilerleyecek. Tam tutulma hattı üzerinde bulunan büyük şehirler arasında A Coruña, Oviedo, Leon, Santander, Bilbao, Burgos, Zaragoza, Valencia ve Palma de Mallorca yer alıyor.

Madrid ve Barcelona ise hattın hemen dışında kalarak Güneş'in yüzde 99,9'unun örtüldüğü derin bir parçalı tutulma görecek. Tutulmanın İspanya'daki tamlık süreleri şehirden şehre önemli farklılıklar gösteriyor.

Merkez hatta en yakın şehirlerden Oviedo'da tamlık süresi 1 dakika 49 saniyeye ulaşırken Leon'da 1 dakika 48 saniye, Burgos'ta 1 dakika 47 saniye sürecek. Doğuya doğru ilerledikçe Zaragoza'da 1 dakika 27 saniye, Valencia'da 1 dakika 6 saniye ve Mallorca'da 1 dakika 39 saniye boyunca tam kararma yaşanacak.

Hattın kenarındaki Bilbao ise yalnızca 35 saniyelik bir tamlık görecek. İspanya'da Güneş ufka çok yakın konumda olacağı için tam kararma anında ufuk çizgisinin üzerinde yalnızca 2 ila 10 derece yükseklikte duran Güneş'in etrafında koronanın parlaması, olağanüstü bir manzara yaratacak.

PARÇALI TUTULMA NERDEN İZLENEBİLECEK? 

Tam tutulma hattının dışında kalan çok daha geniş bir coğrafyada parçalı güneş tutulması gözlemlenebilecek. Birleşik Krallık ve İrlanda'da Güneş'in yüzde 90'ından fazlası Ay tarafından örtülecek; Londra, Dublin, Edinburgh gibi şehirlerde gökyüzü belirgin biçimde kararacak.

Fransa, Almanya, İtalya, İskandinav ülkeleri ve Avrupa'nın büyük bölümü de parçalı tutulmaya tanıklık edecek. Atlantik'in karşı yakasında ise ABD'nin kuzey eyaletleri ve Kanada'nın tamamına yakını parçalı tutulma alanında kalacak.

Kuzeybatı Afrika'dan da tutulmanın parçalı evresi izlenebilecek. Toplamda dünya nüfusunun yüzde 12'sinden fazlası, yani yaklaşık 980 milyon kişi tutulmanın en az bir evresine tanıklık edecek.

GÜNEŞ TUTULMASI TÜRKİYE'DEN İZLENEBİLECEK Mİ? 

12 Ağustos 2026 tam güneş tutulması Türkiye'den izlenemeyecek. Tutulmanın zirve anında Güneş, Türkiye genelinde ufuk çizgisinin altına inmiş olacağı için ülke ne tam ne de parçalı tutulma alanında yer alıyor.

Ancak Türkiye'deki gökyüzü meraklıları tutulmayı canlı yayınlar aracılığıyla takip edebilecek. NASA, Türkiye saatiyle 20.15'te başlayacak canlı yayınında İspanya'daki teleskoplardan ve yüksek irtifa araştırma uçağından görüntüler sunacak.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ise 20.30'dan itibaren İspanya'nın Teruel kentindeki Javalambre Astrofizik Gözlemevi'nden canlı yayın yapacak.

TÜRKİYE'NİN SIRDAKİ FIRSATI

Türkiye'den gözlemlenebilecek bir sonraki güneş tutulması 2 Ağustos 2027'de gerçekleşecek. Bu tutulma, 21. yüzyılın en uzun tam güneş tutulmalarından biri olacak. Mısır'ın Luksor kenti yakınlarında tamlık süresi 6 dakika 23 saniyeye ulaşacak.

Tam tutulma hattı Kuzey Afrika ve Orta Doğu üzerinden geçerken Türkiye, hattın dışında kalmasına rağmen parçalı tutulmayı izleyebilecek. Ülke genelinde Güneş'in yaklaşık yüzde 40 ila 65'i Ay tarafından örtülecek.

En yüksek örtülme oranları Antalya, Mersin, Adana, Gaziantep ve Şanlıurfa gibi güney ve güneydoğu illerinde gözlemlenecek.

GÜNEŞ TUTULMASI NASIL GÜVENLİ BİÇİMDE İZLENİR? 

Uzmanlar, tutulmanın parçalı evrelerinde Güneş'e kesinlikle çıplak gözle bakılmaması gerektiğini vurguluyor. Normal güneş gözlükleri, röntgen filmi, is tutulmuş cam ya da polarize filtreler yeterli koruma sağlamadığı için kalıcı retina hasarına yol açabiliyor.

Tutulmayı doğrudan izlemek isteyenler yalnızca ISO 12312-2 sertifikalı özel tutulma gözlükleri kullanmalı. Kamera, dürbün ya da teleskopla gözlem yapanlar ise bu cihazlar için özel olarak üretilmiş güneş filtrelerini takmalı.

Yalnızca tam kararma sırasında, yani Ay'ın Güneş diskini tamamen örttüğü birkaç saniyelik ya da dakikalık sürede, koruyucu gözlük olmadan gökyüzüne bakmak güvenli kabul ediliyor.

TUTULMA VE PERSEİD METEOR YAĞMURU AYNI GECEYE DENK GELİYOR

12 Ağustos 2026 gökyüzü meraklıları için ekstra özel kılan bir detay daha var. Tutulmanın hemen ardından, 12-13 Ağustos gecesi Perseid meteor yağmuru zirve yapacak.

Kuzey yarımküredeki gözlemciler, saatte yaklaşık 50 "kayan yıldız" görebilecek. Tutulma batıda gün batımıyla sona erdikten sonra hava karardığında gökyüzü bu kez meteor şölenine sahne olacak.

Perseid meteor yağmuru Türkiye'nin bir çok şehrinde düzenlenen gözlem etkinlikleri ile şehir ışığından uzak kırsal alanlarda rahatlıkla gözlemlenebilecek.