Görenlerin aklını başından alan meyve: Mavi incir

Yaban mersini, erik, böğürtlen... Biz bu meyveleri "mavi" ya da "mor" olarak görsek de aslında hiçbiri ne mavi ne de mor renktedir.

Bitkiler, rengini genellikle antosiyanin adı verilen pigmentten alır. Bu pigment pH derecesine bağlı olarak mor, kırmızı ve koyu mor tonları arasında değişiklik gösterir. Kırmızı lahanaya limon sıktığınızda pH derecesinin daha asidik olmasıyla renk değişimini gözlemleyebilirsiniz.

Saf mavi ise bitki türlerinin neredeyse asla üretemediği bir renktir.

Avustralya ve Güneydoğu Asya yağmur ormanlarında yetişen Elaeocarpus angustifolius ağacının meyvesi, canlı ve masmavi rengiyle gören herkesi şaşırtıyor.

MAVİ İNCİR GERÇEKTEN MAVİ Mİ, YOKSA BİR IŞIK OYUNU MU?

Mavi quandong, mavi incir ya da mavi mermer ağacı olarak da bilinen türün meyvesi, bir ila iki santimetre çapında, capcanlı, kobalt mavisi rengiyle öne çıkıyor.

Nature dergisinde yayımlanan araştırma, bu meyvenin bitki alemindeki en yoğun doğal mavi tona sahip olan tür olabileceğini ortaya koyuyor.

​​​​​Peki, bu masmavi meyve, gerçekten mavi mi?

Ancak araştırmacılar meyveyi ezip mavi pigment elde etmeye çalıştığında karşılarına mavi değil, donuk bir gri çıkıyor.

Yani mavi incir, aslında gerçekten mavi değil. Bize bir ışık oyunu onuyor ve maviymiş gibi duruyor.

Proceedings of the National Academy of Sciences dergisindeki çalışma bu canlı rengin nasıl oluştuğunu şöyle açıklıyor:

Meyvenin kabuğu, nanometre ölçeğinde selüloz fibrilleri ve hava boşluklarından oluşan çok katmanlı bir yapıya sahip.

Bu katmanlar, üzerine düşen ışığın yalnızca mavi dalga boylarını yansıtıp geri kalanını söndürüyor. Kelebek kanatları ya da tavus kuşu tüyleriyle aynı şekilde çalışıyor.

Dünyada mavi kelebek kanatlarına benzer pigment olmadan renk illüzyonu yaratan sadece 6 meyve türü olduğu biliniyor.

AĞAÇTAN DÜŞSE DE MAVİLİĞİNİ KORUYOR

Yağmur ormanlarında meyvelerin büyük bölümü kırmızı, turuncu ya da siyah renkte olur. Çünkü ormanın yemyeşil örtüsüne karşı olgunlaşmış kırmızı, turuncu ve siyah meyveler hayvanların dikkatini daha çok çeker.

Mavi ise tropikal bitki örtülerinde bile alışılmışın dışında bir renk. Peki ne oldu da bu meyve kırmızı ya da turuncuya değil de mavi rengine evrildi?

Çalışmaya göre mavi meyvenin sorumlusu kuşlar.

Üstün renk görüşüne sahip kuşlar, mavi ve mor renklere olan özel duyarlılıklarıyla bu meyveyi gölgelerin altında bile uzaktan seçebiliyor.

Meyve ağaçtan düştükten sonra da rengini koruduğu için yerde sık bitki örtüsü ya da toprakta da görünür olmaya devam ediyor.

Mavi incir, kuşları çekerek tohumlarını geniş alanlara taşıtıyor. Ama bunun için pigment üretmek yerine ışığı manipüle diyor.

PİGMENT YERİNE GEOMETRİ HESAPLI BİR TERCİH Mİ

Mavi incir, evrimsel biyologlar için rengin ötesinde bir anlam taşıyor. Yapısal renklenmenin kimyasal pigment üretimine kıyasla daha az enerji gerektirip gerektirmediği sorusu, hem malzeme bilimi hem de evrim araştırmaları açısından güncelliğini koruyor. Bu ağaç, o soruya somut bir örnek sunuyor.