Gören kıyamet habercisi dedi, okyanusun 1.000 metre altından çıkıp geldi Sözcü Gazetesi

Güneşli bir Amerikan sahilinde sabah yürüyüşüne çıkanların karşılaştığı manzara, sıradan bir deniz kabuğundan çok bir bilim kurgu filmi setine benziyordu. Yanmış, simsiyah bir tahta parçasını andıran, şişkin gövdeli, jilet gibi dişlere sahip ve kafasından "ışıklı bir olta" sarkan bu yaratık; okyanusun 3.000 fit (yaklaşık 1.000 metre) altındaki zifiri karanlıkta yaşayan efsanevi Pasifik Futbol Balığı'ndan başkası değildi.

Güneş ışığının asla ulaşmadığı o korkunç basınçtan ve karanlıktan çıkıp halka açık bir plaja vuran bu "evrim harikası" canlı, deniz biyologlarını anında alarma geçirdi. Peki bu gizemli yaratığın sığ sulardaki varlığı kıyametin habercisi mi, yoksa okyanusun bize gönderdiği sessiz bir mesaj mı?

Smithsonian Enstitüsü'nden deniz biyoloğu Dr. Janet Watkins, derin deniz fener balıklarının yüzeye çıkmasını çok kritik bir benzetmeyle açıklıyor: "Bu canlılar okyanus için 'kömür madenindeki kanaryalar' gibidir." Madencilerin zehirli gazı tespit etmek için yanlarında taşıdıkları kanaryalar gibi, bu derin deniz canlılarının alışılmadık yerlerde ortaya çıkması da okyanus akıntılarındaki, su sıcaklıklarındaki veya dipteki besin zincirindeki görünmez değişimlerin en net habercisi olabilir. 

Dr. Watkins'e göre bu olay, derin okyanusun sandığımız kadar izole olmadığını, yüzeydeki iklimsel ve insan kaynaklı değişimlerden doğrudan etkilendiğini kanıtlıyor.

Sahile toplanan uzman ekiplerin ilk amacı canlıyı kurtarmak olsa da, işin biyolojik boyutu oldukça acımasız. Deniz ekolojisti Dr. Sarah Lowe durumu şöyle özetliyor: "İdeal senaryoda onu doğal yaşam alanına geri döndürürdük, ancak 1.000 metre derinlikteki ezici basınç ve dondurucu soğuk ile yüzey arasındaki devasa fark, bu canlının organlarını çoktan tahrip etmiş durumda." Yüzeye çıkan derin deniz balıklarının hücreleri, ani basınç kaybı nedeniyle genellikle "vurgun yemiş" gibi genleşir ve işlevini yitirir.

Pasifik Futbol Balığı'nın en ikonik özelliği, başından sarkan ve karanlıkta parlayan (biyolüminesan) "illicium" adlı organıdır. Bu sadece bir süs değil; zifiri karanlıkta meraklı avları doğrudan o iğne gibi dişlerle dolu çeneye çeken ölümcül bir tuzaktır. Kıyıya vuran bu nadir (ve muhtemelen dişi) örnek, bilim insanlarına bu organın yapısını ve okyanusun en acımasız ortamındaki adaptasyon sürecini incelemek için paha biçilemez bir fırsat sunuyor.

Dünyanın dört bir yanındaki sahillerde zaman zaman dev kalamarların veya nadir köpekbalıklarının kıyıya vurduğu biliniyor, ancak Pasifik Futbol Balığı gibi el değmemiş bir "derinlik canavarının" sığ sulara ulaşması, okyanusun sandığımızdan çok daha dinamik, birbirine bağlı ve ne yazık ki oldukça "kırılgan" bir sistem olduğunu hepimize acı bir şekilde hatırlatıyor.