Gıdada savaş etkisi

İRAN savaşının enflasyonist etkileri netleşmeye başladı. Hürmüz krizi nedeniyle petrol fiyatlarının 100 doların üzerine demirlemesi, yurtiçinde mart ayı enflasyonunda ulaştırma grubunun en yüksek aylık artışı kaydetmesine neden oldu. TÜİK verilerine göre, şubat ayında aylık yüzde 2.58 olan ulaştırma grubundaki artış hızı, mart ayında jeopolitik etkilerle hızlanarak yüzde 4.52’ye çıktı. Ancak Ortadoğu’daki savaşın enflasyon üzerindeki tek etkisi, enerji maliyetlerindeki artışla sınırlı değil. Başta gübre olmak üzere tarımsal girdi maliyetlerini de artıran İran savaşı, küresel gıda fiyatlarının da belirgin bir şekilde artmasına yol açtı. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) verilerine göre, şubatta aylık yüzde 0.9 ile sınırlı artan küresel gıda fiyatlarının, martta savaş nedeniyle yüzde 2.4 yükseldiğine işaret etti. Böylece, küresel gıda fiyatlarında şubatta 5 ay sonra yaşanan yükseliş, Ortadoğu’daki savaş nedeniyle hızlanmış oldu.

FAO’ya göre, küresel gıda fiyatlarındaki artışın ana nedeni, özellikle bitkisel yağ ve şeker fiyatları üzerindeki enerjiyle ilgili baskılar…

YAĞ VE ŞEKERDE SERT YÜKSELİŞ

Bu nedenle fiyatların art arda ikinci ayda da yükseldiğinin vurgulandığı FAO verilere göre, martta şubata kıyasla küresel et fiyatları yüzde 1, süt ürünleri yüzde 1.2, tahıl fiyatları yüzde 1.5 arttı. Bitkisel yağ fiyatları yüzde 5.1 artarken; şeker fiyatlarının ise yüzde 7.2 ile sert yükselmesi dikkat çekti. Şeker fiyatları ayrıca, Kasım 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Açıklamada, “Tahıllar, et, süt ürünleri, bitkisel yağlar ve şeker gibi tüm emtia gruplarındaki fiyat endeksleri yalnızca temel piyasa dinamiklerini değil, aynı zamanda Ortadoğu’daki çatışmaların tırmanmasıyla artan enerji fiyatlarına verilen tepkileri de yansıtarak farklı derecelerde yükseldi” denildi.

FAO, mart ayı sonunda yaptığı bir açıklamada ise dünya genelindeki çiftçilerin maliyetlerinin İran savaşı nedeniyle arttığını vurgulamıştı.

GÜBREDEKİ ARTIŞ MEYVEYİ YAKACAK

Söz konusu bilgi notunda, Ortadoğu’daki krizin sürmesi durumunda küresel gübre fiyatlarının bu yılın ilk yarısında geçen yıla kıyasla yüzde15 ila yüzde 20 daha yüksek olabileceği tahmini de dikkat çekmişti.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) verileri ise 28 Şubat’ta başlayan İran savaşının ardından yurtiçinde gübre fiyatlarının yüzde 8.3 ila yüzde 55 aralığında arttığını gözler önüne serdi.

Yurtiçinde artan gübre fiyatlarının ise özellikle meyve fiyatları başta olmak üzere tüm gıda ürünlerine yansıması bekleniyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ise yurtiçinde gıda enflasyonu martta aylık yüzde 1.8 olmuştu.

PETROL KRİZİ ‘HER ŞEY’ KRİZİNE DÖNDÜ

İRAN savaşının başlamasından bir ay sonra küresel petrol yoğunluğu, yalnızca yakıtı değil, petrolden üretilen hemen her şeyi vuran bir krize dönüştü. Ortadoğu’daki çatışma, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve doğalgaz üretimini daraltarak küresel arzı yaklaşık beşte bir oranda azaltınca ayakkabıdan kıyafete, plastik torbadan ambalaja kadar günlük üretimde kullanılan petrokimyasallarda da sıcaklık arttı. Arzın değişmesinden en çok da Asya ülkelerinin etkilendi. Güney Kore’de çöp poşetleri için panik alımı yaşanırken, Tayvan’da plastik bulunamayan bölgeler için hat açıldı, plastik ürünler için vakumlu poşet tedarik edilemedikleri için fiyatlarını artırabileceklerini açıkladı. Japonya’da plastik tedavi tüplerinin eksikliği nedeniyle diyaliz hastalarına yönelik tedavi aksamaları teşvik edilirken, Malezyalı eldiven üreticisi kauçuk lateks için gerekli petrol türünün kıtlaştığını, bunun tıbbi eldiven arzını tehdit ettiğini aktardı. Uzmanlar plastik kapak, kasa, paket ve konteyner tedarikinin zorlaşması nedeniyle üretimdeki etkinin “çok, çok hızlı” biçiminde bira, erişte, cips, oyuncak ve kozmetiğe dağılmaya aktarılıyor. ◊ DIŞ HABERLER