Gençler sosyal medyayı nasıl kullanıyor? Görünür olmak ‘out’ gizemli takılmak ‘in’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Benden 10 yaş küçük olan, 15 yaşındaki kız kardeşim liseye başladığından beri ondan duyduğum ve benim de sosyal medya literatürüme eklenen onlarca kavram var. ‘Prive eklemek’, ‘streak yapmak’, ‘close’a almak’ ve nicesi... O yaştakilerin kullandıkları uygulamalardan takip ettikleri içeriklere kadar sosyal medya alışkanlıkları da yaşıtlarımdan bir hayli farklı. Araştırmalar da bu farklılığı kanıtlıyor. Z Kuşağı’nın (1997-2012 arasında doğanlar) daha genç üyeleri yani Alfa Kuşağı’na (2012 sonrası doğanlar) yaşça daha yakın olanları sosyal medyayı performans sergilemekten, kendini ifade etmekten çok, arkadaşlarıyla iletişimde kalmak için kullanıyorlar. Ayrıca kendilerini yaygın sosyal ağlarla sınırlamıyorlar. Evet, YouTube ve TikTok kullanıyorlar ama asıl Snapchat’te çokça vakit geçiriyorlar. Takipçi kazanmak hedefleri arasında değil, onlar dar arkadaş gruplarıyla mesajlaşmayı tercih ediyor. Yeni neslin sosyal medya kullanımıyla ilgili merak ettiklerimizi Z Kuşağı’nın 25 yaşından küçük gençlerine sorduk. 

Ne tür paylaşımları tercih ediyorlar?

‘Anlık ve silinebilen hikâyeleri tercih ediyorum’

Duru (15), öğrenci

Paylaştığım şeylerin yeterince estetik olmayacağından endişeleniyorum. Dünyanın sonu değil tabii ama arkadaşlarım da paylaşım yapmıyor. Onlar yapmazken ben yaparsam tuhaf durur diye düşünüyorum. Bu yüzden kalıcı gönderiler yerine, daha anlık ve silinebilen hikâyeleri tercih ediyorum.

‘Gönderiler için hazırlık yapmak sıkıcı’

Ada (15), öğrenci

Gönderi paylaşmayı sevmiyorum. Instagram’da vakit geçirirken de neredeyse kimsenin gönderilerine bakmıyorum. Sadece hikâyeleri izleyip reels kaydırıyorum. Gönderilere bakmak ve gönderiler için hazırlık yapmak; efekt, photoshop, fotoğraf seçmek sıkıcı geliyor.

‘Birbirimizin hayatına dahil olmanın yolu...’

Eylül (24), mezun

Sosyal medyada aktif olmayı seviyorum. Arkadaşlarımın nereye gittiklerini, ne yaptıklarını Instagram ya da TikTok gibi platformlardan izlemek, güncel kalmanın ve birbirimizin hayatına dahil olmanın bir yolu gibi geliyor. Benim çok fazla takipçim yok. Ona rağmen yeni bir yere gittiğimde, bir etkinliğe katıldığımda ya da önemli günlerde paylaşım yapmaya özen gösteriyorum.

Kim itici, kim havalı?

‘Çok emoji koyunca uyarıyorum’

Elif (16), öğrenci

Bazı paylaşımlarda, özellikle hikâyelerde çok fazla emoji koyulduğunu görüyorum. Annem de çok fazla kullanıyor, hatta ne zaman çok emoji koysa onu uyarıyorum. Hele ifadeli olanlar çok komik duruyor. Normal hayatta çok az emoji kullanıyorum. Sadece beyaz kalp emojisi kullanıyorum o kadar. Diğerleri pek estetik durmuyor.

‘Çok uğraşılmış olanlar biraz kasıntı duruyor’

Kerem (18), öğrenci

Bana göre ‘cool’ olmak, sosyal medyada çok uğraşılmış görünmemek. Sürekli kusursuz görünmeye çalışan ya da her paylaşımını planlayan hesaplar yerine doğal davranan insanlar daha samimi geliyor. Çok uğraşılmış gönderiler biraz kasıntı duruyor.

‘Aşırı filtreliler çok cringe’

Aslı (23), yüksek lisans öğrencisi

Doğal paylaşımlar bana daha sıcak geliyor. Birinin rastgele koyduğu bir ayna fotoğrafı, dağınık bir masa, güzel bir manzara, belki bir kedi... Her fotoğrafın aşırı düzenlenmesi, herkesin aynı pozları vermesi veya
sürekli trendleri takip etmeye çalışması bana biraz ‘cringe’ (utanç verici) geliyor. Sürekli hangi filtre moda, hangi poz daha havalı takip etmek istemezdim, çok sıkıcı.

En çok hangi uygulamaları kullanıyorlar?

‘Birbirimizi haritadan izliyoruz’

Poyraz (16), öğrenci

En sık kullandığım Snapchat ve Bump. Snapchat’i mesajlaşmak, birilerini aramak ve görüntülü konuşmak için kullanıyorum. Bump’taysa diğer arkadaşlarıma konumumu açıp nerede olduğumu görmelerini sağlıyorum. Böylece birbirimizi haritadan izleyebiliyoruz. Ayrıca gittiğimiz yerleri harita üzerinde işaretleme özelliğini de kullanıyorum. Böylece bir yere kaç kere gittiğimi ben de onlar da takip edebiliyor.

‘Köprü görevi görüyorum’

Ömer (18), öğrenci

Annem ve babamla kardeşim (16) arasında iletişim köprüsü görevi görüyorum. Eda (kardeşi) WhatsApp kullanmıyor. Daha doğrusu mesajları görmüyor ya da çok geç görüyor. Daha çok Snapchat kullanıyor. Benim hem WhatsApp’ım hem de Snapchat’im var. Eda’nın görmediği ve cevap vermesi gereken mesajları Snapchat’ten ona yolluyorum, o da annemler kızmadan aile grubunda yanıt veriyor.

‘TikTok’ta vakit geçiriyorum’

Erdem (22), öğrenci

TikTok popüler oldu olalı elim başka uygulamaya gitmez oldu. Eskiden çok sıkı bir Twitter kullanıcısıydım. Ancak artık Twitter’a girdiğimde sadece canım sıkılıyor. Daha çok kafamı dağıtacak, güldürecek, eğlendirecek içerikler tüketmek istediğim için TikTok’ta vakit geçiriyorum. Instagram’ım yok. Tanıdığım insanların hayatlarını izlemektense TikTok’ta anonim bir şekilde tanımadığım insanları izlemeyi daha çok seviyorum.

Ne diyorlar, aslında ne anlatmak istiyorlar?

Cringe: Gülünç, utanç verici.

Dump: Belli bir döneme, güne, haftaya, aya ya da tatile, etkinliğe dair fotoğrafları tek gönderide paylaşmak.

‘Fake’ ya da anonim hesap: Kendi ismini kullanmadan belli bir rumuz kullanarak açılan hesap.

Konum açmak: iPhone kullanıcılarının ‘Bul’ (Find My)uygulaması üzerinden birbirlerinin canlı konumunu takip edebilmesine yarayan özellik.

Ortak hesap: Özellikle TikTok’ta yakın arkadaşlarla ya da sevgililerle şifre paylaşıp hesabı birlikte kullanmak.

Priv ya da private hesap: Ana hesap haricinde kullanılan, daha az kişiye açık sosyal medya hesabı.

Prive eklemek: Birini bu küçük hesaptan takip etmek ya da onun takip etme isteğini kabul etmek.

Privin privi: Daha da az kişiye açık olan ‘private’ hesabın yakın arkadaşlar bölümü.

Selfie’leri yalnızca yakın arkadaşlarla paylaşmak: Yakın olmadıkları kişilere yüzlerinin olmadıkları fotoğraf ve videoları atarken yakın arkadaşlarına yüzlerinin de olduğu snap’leri atmak.

Snap: Snapchat adlı sosyal medya hesabında birine gönderdiğiniz fotoğraf ‘snap’ olarak adlandırılıyor.

Stalk: Gizlice merak edilen kişinin hesaplarına bakıp hakkında araştırma yapmak.

Streak: Snapchat’te bir kişiyle üç gün üst üste ‘snap’leşince o kişiyle ‘streak’ başlatmış oluyorsunuz. Streak’iniz snap’leştiğiniz gün arttıkça artıyor.

Streak kesmek ya da kesmemek: Burada iki türlü davranış biçimi var. Bir taraf gerçek hayatta arasının bozulduğu kişiyle Snapchat’te de arayı bozuyor ve ona ‘snap’ atmayı bırakıyor. Diğer bir taraf var ki arası kötü olsa dahi ‘streak’lerinin zarar görmemesi için fotoğraf paylaşımını kesmiyor ama yolda görünce selam da vermiyor.

Tek gösterimlik fotoğraf: WhatsApp’ta fotoğraf gönderirken bu özelliği seçerseniz fotoğrafınız karşı tarafa yalnızca bir kez gösteriliyor, sonra siliniyor.

TikTok’ta birbirini ‘dürtme’: TikTok üzerinden birbirine çıkartma yollamak. Snapchat’te olduğu gibi burada da belli bir zaman sonra bir ‘streak’ oluşuyor.

Yakın arkadaşlar (close friends): Instagram’daki bir özellik. Paylaşımlarınızı görmesini istediğiniz kişilerden oluşan liste.

Paylaşmak ne kadar önemli?

‘Story atmayınca ablam zorbalıyor’

Ela (15), öğrenci

Ablamla (25) çok fazla yere gidiyorum. Beni konserlere, oyunlara götürüyor. Gittiğimiz yerden de mutlaka hikâye atıyor. Beni de etiketliyor ama ben her zaman onun beni etiketlediği hikâyeleri paylaşmıyorum. Böyle olunca beni zorbalıyor. “Ne güzel etkinliğe geldik, neden paylaşmıyorsun” diye en az 10 kez söyleniyor. Anne ve babam da benzer şekilde davranıyor. Neden paylaşmadığımı ben de tam olarak bilmiyorum. Sosyal medyaya çok düşkün biri olsam da ben daha çok izleyici olarak kalmayı seviyorum galiba. Yani ablamın tam tersiyim. O da çok az izler, attığım videoları günler sonra görür ama kendisi hep bir şeyler paylaşır.

Benim herhangi bir takipçi ya da ‘like’ (beğeni) kaygım yok. Sadece tanıdığım insanlarla takipleşiyorum, hesabımı gizli kullanıyorum. Gönderi paylaşmadığım için ‘like’ alacak bir paylaşım da yapmamış oluyorum ama attığım hikâyelere gelen ‘like’ları da pek umursamıyorum. Bazı arkadaşlarım aralarında takipçi yarıştırıyor. “Benim 500 takipçim var, senin kaç oldu” gibi konuşmalara denk geldiğim oluyor. Bir de Snapchat’te kaç kişiyle streak yaptığın (karşılıklı fotoğraf paylaşmak) biraz önemli. Genelde tüm arkadaşlarım 30-50 arası kişiyle ‘snap’leşiyor. 100 ve üstünde kişiyle streak yapıyorsanız otomatik olarak daha popüler biri olduğunuz varsayılıyor.

‘Kendime saklamak daha doğal geliyor’

Arda (16), öğrenci

Sosyal medyayı aktif kullanıyorum, sürekli bir şeyler izliyorum ama paylaşım yapmayı tercih etmiyorum. Güzel bir an yaşadıysam onu telefona kaydedip kendime saklamak bana daha doğal geliyor. Her anın herkes tarafından görülmesi gerektiğini düşünmüyorum.

“Hayırdır, influencer mı olacaksın?”

Yağmur (16), öğrenci

Ailem bazen çok az paylaşım yaptığımı söylüyor. Annem de, babam da, abim de sosyal medyayı aktif kullanan insanlar. Birlikte bir yere gittiğimizde oradan paylaşım yapmayan genelde bir tek ben oluyorum. Onlar anlamıyor ama benim için normal olan bu. Çok fazla paylaşım yapıp aktif kullansam bu sefer kesinlikle arkadaşlarım “Ne oluyoruz, influencer mı olacaksın” derler. Kötü bir yerden demezler bunu ama bir anda çok paylaşım yapan birine dönüşmemin absürt kaçacağını düşünüyorum.

‘Küçük bir hesapla yetinmeyi öğrendim’

Elif Nur (20), öğrenci

Sadece çok yakın arkadaşlarım ve ailemle takipleştiğim 60 kişilik bir Instagram hesabım var. Haricinde hiçbir sosyal medya hesabım yok. Takip ettiklerim de aynı şekilde bu 60 kişiden ve birkaç mizah ve butik sayfasından ibaret. Eskiden çok daha kalabalık bir hesabım vardı. Pandemiden sonra bu hesabı kapama kararı aldım çünkü sürekli benimkinden daha iyi, daha güzel, daha zengin hayatları izlemek bana iyi gelmedi. Instagram’ın algoritmasını seviyorum. Sosyal medyadan tamamen vazgeçmek istemedim; kendime yarattığım bu küçük hesapla yetinmeyi öğrendim.