Gazze de 61 milyon ton enkaz: Yardım çalışanları 10 bin cesedi barındıran yıkıntıları temizlemeye çalışıyor

Gazze kentinin Tel el-Heva mahallesinde bir sokağın küçük bir bölümünü temizlemek bütün gün sürdü.

Birleşmiş Milletler mühendisi Ahmed Alyan, gün boyu süren çalışmaya rağmen enkaz dağlarıyla çevrili halde bitkin düştü.

Uzun ve sıcak bir yaz gününün ardından Alyan, "Sanki elimizde bir kaşık var ve denizi boşaltmaya çalışıyoruz gibi hissediyorum" dedi.

Alyan, Dünya Gıda Programı (WFP) ekibinin bir üyesi olarak Beyrut Caddesi'nde görev yapıyor. Bir zamanlar dükkanlar, ofisler ve evlerle dolu işlek bir ana yol olan bu cadde, şimdi neredeyse tamamen terk edilmiş durumda.

[Amjed Tantesh/The Guardian]

Yol, enkaz yığınları, taşlar ve yıkılan dükkanların kalıntıları tarafından kapatıldı.

Yakınlarda, beton temellerinin bir kısmı hasar gördükten sonra eğilmiş bir kule dururken, yerinden edilmiş aileler içinde yaşamaya devam etti.

Yolun bazı kısımlarında, İsrail bombardımanı nedeniyle drenaj sisteminin hasar görmesi ve tıkanmasının ardından yerden kanalizasyon suları aktı.

Modern tarihin en büyük temizlik operasyonlarından biri

Birleşmiş Milletler, Gazze Şeridi'ndeki enkazın büyük bir kısmını kaldırmanın en az 7 ila 10 yıl sürebileceğini ve milyarlarca dolara mal olabileceğini tahmin ediyor.

Bu durum, Gazze'deki savaş kalıntılarının kaldırılmasını modern tarihin en büyük enkaz temizleme operasyonlarından biri haline getiriyor.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Filistin Özel Temsilcisi Jaco Cilliers, Gazze'deki toplam enkaz miktarının 61 milyon ton olarak tahmin edildiğini söyledi.

Cilliers, bu miktarın son 18 yılda dünya çapındaki tüm savaşlarda ortaya çıkan enkazın yaklaşık 20 katı olduğunu ifade etti.

Görev son derece zor ve tehlikeli koşullarda yürütülüyor. Temizlik ekipleri, sayısız ceset ve patlamamış bomba içeren kalıntılar arasında çalışıyor.

Şimdiye kadar 580 kilometrelik yol temizlendi ve bu da yardım kamyonlarının, kurtarma ekiplerinin ve bölge sakinlerinin hareket etmesini sağladı.

[Amjed Tantesh/The Guardian]

Katil İsrail'in kısıtlamaları çalışmaları zorlaştırıyor

Ancak Gazze'nin yeniden inşası, uluslararası ve yerel kuruluşların karşı karşıya olduğu büyük bir zorluk olarak öne çıkıyor.

İki yılı aşkın bir çalışmanın ardından yaklaşık 907 bin ton enkaz kaldırılarak bunun 300 bin tondan fazlası geri dönüştürüldü ve yeniden kullanıldı. Ancak bu rakam, toplam enkazın sadece yüzde 1,5'ini oluşturuyor.

Durumu daha da zorlaştıran bir diğer etken ise İsrail makamlarının uyguladığı yasaklar. İsrail, hemen hemen her yardımın çift amaçlı kullanılabileceği ve Hamas'a fayda sağlayabileceği gerekçesiyle gerekli ekipmanların Gazze'ye girişini engelledi.

Başlangıçta WFP'nin çalışmaları, kamyonlara geçiş yolu açmak için yollardaki enkazı kenara itmekle sınırlıydı. Ancak enkaz miktarının devasa boyutlarda olması ve devam eden İsrail bombardımanı bu zorlu görevi daha da büyüttü. Bazı yolların birkaç kez yeniden açılması gerekti.

Enkazlar geri dönüştürülerek kullanılıyor

Bu arada, geçen ekim ayındaki ateşkesin başlangıcında belirlenen sarı hat, İsrail askerlerinin daha fazla toprak ele geçirmesiyle ilerlemeye devam ediyor.

İnsanların ve yardım çalışanlarının hala erişebildiği alan, tüm Gazze Şeridi'nin sadece yüzde 30'una denk geliyor. Bu durum, enkazın ne yapılacağı sorununu daha da kritik hale getiriyor.

Cilliers, bu sorunu çözmek için denedikleri yollardan birinin enkazı farklı şekillerde geri dönüştürmek ve yeniden kullanmak olduğunu söyledi.

UNDP, yollardan ve hasar gören kritik altyapılardan toplanan kalıntıların yeniden kullanılmak üzere işlendiği beş enkaz kırma sahasını yönetmeye başladı. Enkaz ilk olarak metal ve çelik çubuklar da dahil olmak üzere beton olmayan malzemelerden ayrıştırılıyor. Daha sonra beton kırılarak bilye veya çok küçük bir kaya boyutuna getiriliyor.

UNDP, Gazze genelinde hepsi savaştan önce bölgede bulunan yedi kırıcıya güveniyor. Yeni makinelerin şeride sokulmasına izin verilmediği için bu kırıcılardan ikisi geçtiğimiz yıl Gazze'deki yerel mühendisler tarafından ellerindeki modellere dayanarak yeniden inşa edildi.

Daha önce BM depolarına ev sahipliği yapan büyük bir alandaki kırma tesislerinden birinde, avlu boyunca enkaz yığınları birikti. Yüklü miktarda enkazla gelen kamyonlar, yüklerini yığınların üzerine boşaltmadan önce bir kantarda duruyor. Makine betonu küçük parçalara ayırırken bölgede sürekli bir gürültü hakim oluyor ve hava tozla kaplanıyor.

[Amjed Tantesh/The Guardian]

Alternatif malzeme eksikliği işleri zorlaştırıyor

Makinelerin durumu, çalışmaları yürüten ekipler için büyük bir zorluk teşkil ediyor. Gazze'deki mevcut ekipmanların çoğu ciddi şekilde yıprandı. Makineler, yedek parça, motor yağı ve bakım için gerekli diğer kaynakların ciddi eksikliği nedeniyle operasyonlar sırasında sık sık arızalanıyor.

İnşaat malzemelerinin girişine yönelik büyük kısıtlamalar devam ederken, mühendisler kırılmış enkazı bir dizi temel amaç için yeniden kullanıyor. Enkazın büyük bir kısmı yolları onarmak ve çukurları doldurmak için kullanılırken, bir kısmı da çadır ve barınakların altına yerleştirilerek yağmur suyu ve kanalizasyondan korunmalarını sağlıyor.

WFP ekibi üyesi Nehal Ebu Hasan, bu malzemelerin normalde yol yapımında kullanılan doğal malzemelerle kıyaslanamayacağını söyledi. Ebu Hasan, malzemelerin kalitesinin daha düşük olduğunu ve onlarla çalışmanın zor olduğunu belirterek, "Ancak başka bir alternatif yok. Bu çözümler bize içinde yaşadığımız gerçeklik tarafından dayatıldı" dedi.

Enkazın bir kısmının kaldırılması şimdiden büyük bir etki yarattı. Cibaliye'den yerinden edilen ve Gazze kentinin Tel el-Heva bölgesinde yaşayan İbrahim Daradona, yolun genişlediğini, kemirgen ve böcek sorununun azaldığını ve arabaların daha kolay geçebildiğini söyledi. Daradona, enkazın burada oynayan çocuklar için bile bir tehlike oluşturduğunu ifade etti.

Enkazlar hayatları ve anıları temsil ediyor

Yaklaşık üç yılın ardından vahim insani koşullar devam ederken 2,1 milyondan fazla yerinden edilmiş insan çadırlarda ve geçici barınaklarda yaşıyor. Enkaz, onların her gün içinde yaşadıkları çevrenin bir parçası haline geldi.

Enkazın kaldırılması, insanların yeni faaliyetlere başlaması ve dükkanları ile küçük işletmeleri yeniden açması için alan yaratarak Gazze'nin yerel ekonomisinin canlanmasına da yardımcı oldu. Cilliers, hasarlı dükkan ve işletmelerin önündeki enkazı temizlediklerinde birçoğunun yaklaşık 20 gün içinde yeniden açıldığını gördüklerini söyledi.

Enkazı kaldırmak ve yerleşim alanlarına erişimi yeniden sağlamak için gösterilen tüm çabalara rağmen, evlerin kalıntıları özel bir hassasiyet taşıyor. Her bir metre enkaz, dışarıdan görülemeyen şeyleri gizleyebiliyor.

Ebu Hasan, bazı bölgelerdeki enkazın insanlar için sadece yıkıntıyı değil, tüm yaşamlarını ve anılarını temsil ettiğini vurguladı. Ebu Hasan, bazı durumlarda enkaz altında hala cesetler olabileceğini belirterek, bu nedenle enkaz kaldırma işleminin aileler ve topluluklar için çok hassas bir konu olduğunu söyledi.

Kalıntılar altında binlerce ceset bulunuyor

Enkaz altında gömülü insan kalıntılarının varlığı, Gazze'deki en acil insani sorunlardan biri olmaya devam ediyor. UNDP'nin aktardığı tahminlere göre, halen 8 bin ila 10 bin arasında ceset gömülü durumda bulunuyor.

UNDP, insan kalıntılarının gömülü olabileceği yerleri belirlemek ve enkaz kaldırma operasyonları sırasında bunlara öncelik vermek için Uluslararası Kızılhaç Komitesi gibi kuruluşlarla birlikte çalıştığını açıkladı.

Cilliers, kalıntıları tespit etmek, uygun şekilde ele alınmalarını ve dini defin haklarına saygı gösterilmesini sağlamak için adli bir süreç üzerinde de çalıştıklarını belirtti. Ailelere gerekli belgelerin sağlanmasının Gazze'deki halk için son derece önemli olduğunu vurguladı.

Patlamamış mühimmatlar risk oluşturuyor

Enkazda ve yollarda bulunan patlamamış mühimmatlar, temizlik ekipleri için ciddi bir zorluk yaratıyor. UNDP ve WFP ekipleri, patlamamış mühimmatı tespit etmek ile işçileri ve geri dönen aileleri korumak amacıyla temizlik çalışmalarına başlamadan önce çeşitli kuruluşlarla koordinasyon sağlıyor.

Gazze'de patlayıcı maddeleri temizleme kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle, bu kuruluşlar tüm patlamamış maddeleri etkisiz hale getiremiyor veya kaldıramıyor. Ancak tehlikeli alanları tespit edip işaretleyebiliyorlar.

Patlayıcılardan kaynaklanan tehlikenin yanı sıra enkaz, solunduğunda ciddi bir sağlık riski oluşturabilen asbest de dahil olmak üzere başka tehlikeli maddeler de içerebiliyor. Kısmen ayakta kalan hasarlı binalar bir başka risk oluşturuyor. Bazı aileler güvende olduklarına inanarak evlerine dönüyor ancak yapılar aniden çökebiliyor. Bu nedenle, sakinler geri dönmeden önce hasarlı binaların güvenliğinin değerlendirilmesi, kurtarma sürecinin önemli bir parçasını oluşturuyor.

Cilliers, erken toparlanma sürecindeki ilerlemenin yavaş olduğunu ancak ihtiyaç duyulan ekipman ve hizmetlerin getirilmesindeki kısıtlamalara rağmen ellerinden geleni yapmaya çalıştıklarını söyledi.