F 35 özellikleri nelerdir? Türkiye’ye Verilecek Mi? İşte Fiyatı, Özellikleri ve Su 57/J 20 Karşılaştırması

Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına dönüş ihtimali, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında Ankara’da yapılan temasların ardından yeniden savunma gündeminin ilk sırasına yerleşti. Trump, Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını ve F-35 satışı konusunda karar verileceğini söylerken, satışın önünde hâlâ ABD Kongresi ve S-400 kaynaklı yasal engeller bulunuyor.

Mevcut tabloya göre F-35 satışı siyasi irade ile hızlanabilir; ancak doğrudan teslimat anlamına gelmiyor. ABD’nin 2020 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası, Türkiye hâlâ Rus yapımı S-400 hava savunma sistemine sahipse F-35 uçağı, destek ekipmanı, teknik veri ve bakım kabiliyeti transferini yasaklıyor. Bu yasağın kaldırılabilmesi için Türkiye’nin S-400’e artık sahip olmadığına dair yazılı sertifikasyon ve 90 günlük bekleme süreci gerekiyor.

5 F-35 İÇİN FİYAT NE KADAR OLUR?

F-35A’nın tek başına “çıplak uçak” maliyeti ile tam satış paketi arasında büyük fark var. Lockheed Martin’in F-35 sayfasında üretim lotları 15-17 için ortalama flyaway maliyet F-35A’da 82,5 milyon dolar, F-35B’de 109 milyon dolar, F-35C’de 102,1 milyon dolar olarak açıklanıyor.

Daha güncel lot 18-19 anlaşmasında ise Lockheed Martin ve F-35 Ortak Program Ofisi, 296 uçaklık üretim için anlaşmaya vardı. Savunma havacılığı yayınlarına yansıyan hesaplamaya göre iki lotun ortalama airframe maliyeti uçak başına yaklaşık 82,4 milyon dolar seviyesinde; ancak bu ortalama farklı varyantları kapsıyor ve motor sözleşmesi ayrıca yürütülüyor.

Bu nedenle Türkiye’ye 5 adet F-35A verilmesi senaryosunda yalnızca uçak gövdesi bazlı kaba maliyet 410-450 milyon dolar bandında düşünülebilir. Ancak gerçek paket; yedek motor, mühimmat, eğitim, simülatör, bakım ekipmanı, kriptolu haberleşme sistemleri, yedek parça, yazılım desteği ve lojistik altyapıyla birlikte 1 milyar doların üzerine çıkabilir. Türkiye’nin geçmişte F-35 için yaptığı ödemelerin nasıl mahsup edileceği ise ayrı bir pazarlık başlığı olacak.

F-35 HANGİ ÖZELLİKLERİ TAŞIYOR?

F-35A Lightning II, tek motorlu, tek pilotlu, düşük görünürlüklü, beşinci nesil çok rollü savaş uçağı. ABD Hava Kuvvetleri verilerine göre uçak Mach 1.6 hıza ulaşabiliyor, 50 bin feetin üzerinde irtifaya çıkabiliyor, dahili yakıtla 1.200 deniz milinden fazla menzil sunuyor ve 18 bin pound mühimmat taşıyabiliyor.

Uçağın en kritik farkı yalnızca hızı değil; sensör füzyonu, düşük radar izi, gelişmiş veri paylaşımı ve ağ merkezli harp kabiliyeti. F-35, DAS sistemiyle pilotuna 360 derece durumsal farkındalık sağlıyor; EOTS ile yer ve hava hedeflerinde hassas tespit yapabiliyor; gelişmiş taktik veri bağlantılarıyla dost unsurlarla güvenli bilgi paylaşabiliyor.

F-35’in üç ana varyantı bulunuyor. F-35A, klasik pistten kalkış ve iniş yapan kara konuşlu versiyon. F-35B, kısa kalkış ve dikey iniş kabiliyetine sahip model. F-35C ise uçak gemileri için geliştirilen, katapult destekli kalkış ve yakalama kancalı iniş sistemine sahip deniz varyantı. F-35C dikey iniş yapmaz; bu kabiliyet F-35B’ye aittir.

TÜRKİYE İÇİN NEDEN KRİTİK?

Türkiye açısından F-35, yalnızca yeni bir savaş uçağı alımı anlamına gelmiyor. Uçak; ilk gün hava harekâtı, derin taarruz, düşman hava savunmasının bastırılması, ağ merkezli hedef paylaşımı ve yüksek tehdit ortamında görev yapabilme açısından Türk Hava Kuvvetleri envanterine farklı bir katman ekleyebilir.

Bu senaryoda F-35, yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN ile rekabet eden değil, geçiş döneminde tamamlayıcı rol oynayan bir platform olarak değerlendirilebilir. KAAN’ın olgunlaşma süreci devam ederken F-35A, Türkiye’ye beşinci nesil taktik, bakım, veri ağı ve harekât tecrübesi kazandırabilir.

F-35 İLE RAKİPLERİ ARASINDAKİ FARK NE?

F-35’in en çok kıyaslandığı beşinci nesil rakipler Rusya yapımı Su-57 ve Çin yapımı J-20 olarak öne çıkıyor. Ancak bu karşılaştırmada önemli bir not var: F-35 için çok daha fazla açık kaynaklı kullanıcı, üretim ve operasyon verisi bulunurken; Su-57 ve J-20 konusunda bazı teknik değerler açık kaynak tahminlerine dayanıyor.

Uçak Ülke Motor Ana rol Güçlü taraf Zayıf/Belirsiz taraf F-35A Lightning II ABD Tek motor Çok rollü taarruz, keşif, ağ merkezli harp Sensör füzyonu, düşük görünürlük, geniş müttefik ağı, yüksek üretim adedi Saf hız ve it dalaşı odaklı manevrada bazı çift motorlu rakiplerden geride kalabilir Su-57 Felon Rusya Çift motor Hava üstünlüğü + taarruz Süper manevra, yüksek hız, geniş silah istasyonu, kinematik performans Üretim adedi sınırlı, operasyonel olgunluk ve elektronik harp/sensör ekosistemi daha kapalı J-20 Mighty Dragon Çin Çift motor Uzun menzilli hava üstünlüğü/intercept + bölgesel güç projeksiyonu Büyük gövde, uzun menzil, hızlı üretim temposu, gelişen sensör mimarisi Gerçek radar izi, motor olgunluğu ve muharebe tecrübesi sınırlı açık veriyle biliniyor

RUS SU-57, F-35’E RAKİP OLABİLİR Mİ?

Rusya’nın Su-57 uçağı, Sukhoi tasarımı beşinci nesil çok rollü savaş uçağı olarak tanımlanıyor. UAC, Su-57’nin hava, kara ve deniz hedeflerine karşı görev yapabildiğini; düşük görünürlük, yüksek manevra, entegre aviyonik ve gerçek zamanlı veri paylaşımı kabiliyetleri taşıdığını belirtiyor.

Su-57’nin teorik avantajı çift motorlu yapısı, yüksek hız potansiyeli ve manevra kabiliyeti. Ancak F-35’in asıl üstünlüğü; pilotun savaş alanını daha önce görmesini sağlayan sensör füzyonu, müttefik kuvvetlerle veri paylaşımı, bakım-lojistik ağı ve çok daha büyük kullanıcı ekosistemi. Lockheed Martin’in Temmuz 2026 verilerine göre küresel F-35 teslimatı 1.340 adedi aşmış durumda.

ÇİN J-20, F-35’E KARŞI NASIL KONUMLANIYOR?

Çin’in Chengdu J-20 uçağı, Pekin’in hava gücünü bölgesel savunma konseptinden daha geniş menzilli güç projeksiyonuna taşıma hedefinin en önemli sembollerinden biri. CSIS ChinaPower analizine göre J-20, Çin’in silahlı kuvvetlerine giren ilk çok rollü stealth savaş uçağı ve hava-hava ile hava-yer görevlerinde kullanılabilecek bir platform olarak değerlendiriliyor.

J-20, gövde büyüklüğü ve menzil beklentisi nedeniyle özellikle uzun menzilli önleme, tanker/AWACS baskılama ve bölgesel hava üstünlüğü görevlerinde dikkat çekiyor. CSIS, J-20’nin AESA radar, çene altı elektro-optik sensör, 360 derece pasif algılama ve gelişmiş veri bağlantısı gibi sistemlerle F-35’e benzer bazı sensör kabiliyetlerine yaklaşmasının beklendiğini aktarıyor.

Buna karşın F-35’in en büyük farkı operasyonel olgunluk. J-20 hızla güçlenen bir rakip olsa da F-35, çok sayıda NATO ülkesi, İsrail, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve diğer müttefikler tarafından kullanılan büyük bir ortak harp ekosistemine sahip.

SONUÇ: F-35 TÜRKİYE İÇİN NE ANLAMA GELİR?

Türkiye’ye F-35 verilmesi hâlinde bu adım, yalnızca 5 uçaklık sınırlı bir tedarik değil; Türkiye-ABD savunma ilişkilerinde yeni sayfa anlamına gelir. Fakat sürecin kesinleşmesi için CAATSA, S-400, ABD Kongresi, teknik teslimat, eğitim ve geçmiş ödeme başlıklarının aynı anda çözülmesi gerekiyor.

Teknik açıdan F-35, Su-57 ve J-20 karşısında her alanda “en hızlı” veya “en manevra kabiliyetli” uçak değil. Ancak beşinci nesil savaşta belirleyici unsur artık yalnızca hız değil; görünmeden tespit etmek, veriyi işlemek, müttefik unsurlarla paylaşmak ve hedefi ilk vuran taraf olmak. Bu denklemde F-35’in en büyük kozu, düşük görünürlük ile sensör füzyonunu olgun ve yaygın bir operasyonel ağ içinde birleştirmesi.