‘Eve herkes iş getirsin, sen getirme’

Geçen haftalarda böcekleri evden uzak tutma konulu haberimiz için görüşlerine başvurduğumuz zoolog, biyolog ve entomolog Gonca Yeşilyurt “Bayramda laboratuvardaki böcekleri eve götürüp besliyorum” dediğinde nasıl bir mesleği olduğu, ayrıntıları konusunda meraklanmıştım. Biz de İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nün yolunu tuttuk; Zooloji Koleksiyonu’nu ziyaret ettik ve üniversitede doktora araştırmacısı olan Gonca Yeşilyurt’a tutkuyla bağlı olduğu mesleğini sorduk.

◊ Böceklere ilginiz nasıl başladı?

Doğaya meraklı bir çocuktum. Malatya’da doğdum; 3-3,5 yaşıma kadar bahçeli bir evde yaşadım. Gözümü açtığım gibi bahçeye çıkardım. Böcekler hep ilgimi çekerdi.

◊ Aileniz nasıl tepki veriyordu?

Cebimden sürekli böcek ya da solucan çıkmasından, yatağımda çekirge ya da ölü balık bulmaktan hoşnut değillerdi. Bana ait hiçbir şeyin kapağını açmazlardı. Krem kutusu gibi görünse de içinden ne çıkacağı belli olmazdı.

◊ Eğitim hayatınızda tercihiniz net miydi?

Tüm tercihlerimi biyoloji yazmıştım. Erzurum’da Atatürk Üniversitesi’nde biyoloji lisans eğitimimi tamamladım. Ardından İstanbul’da yüksek lisansımı zooloji Anabilim Dalı’nda yaptım. İsrail’de Hebrew Üniversitesi’nde yaklaşık 2,5 yıl misafir araştırmacı olarak bit, pire ve keneler üzerine çalıştım.

◊ Mesleğiniz özel hayatınızı ve arkadaşlıklarınızı etkiliyor mu?

“Eve herkes iş getirsin, sen getirme” diyen oldu. Çantamda hep örnek tüpleri olur; yolda yürürken ilginç bir böcek görürsem alıp çantama koyarım. Buna herkes adapte olamıyor tabii. Böceklerden ciddi şekilde rahatsız olan insanlar var. İnsanlar hem merak ediyor hem korkuyorlar.

◊ Ne gibi çalışmalarınız var?

Sistematik entomoloji alanında çalışıyorum. Temel sorumuz: “Bu böcek nedir?” Böcekleri sınıflandırıyoruz. Böceklerin tür teşhisleri, fizyolojileri, davranışları, ekolojileri ve genetiği üzerine araştırmalar yapmak için araziden örnekler topluyor, laboratuvarda inceliyor ve bilimsel olarak adlandırıyoruz.

◊ Böcekleri bayramlarda eve götürdüğünüzden bahsetmiştiniz...

Evet, zaman zaman gözlemlemek ve beslemek için eve götürüyorum.

◊ Taksidermi (hayvan doldurma sanatı) ve restorasyon çalışmaları da yapıyorsunuz...

Genellikle zooloji ya da doğa tarihi müzelerinde çalışan biliminsanları taksidermi bilirler. Amerikan filmlerinde görürüz; geyik avlarlar, geyiğin içini boşaltır, kafasını doldurur, duvara asarlar. Bu aslında taksidermi. Ayrıca restorasyon da yapıyorum; deforme olmuş örneklerdeki kırığı, döküğü, arızayı, küflenmeyi tamir ediyoruz.

‘KEŞFEDECEK ÇOK ŞEYİMİZ VAR’

Gitmişken fakülte içindeki  Zooloji Koleksiyonu’nun sergi bölümüne de uğruyoruz. Burası her yaştan ziyaretçiye açık. Osmanlı padişahlarının av köşklerinde sergilenen kuşlardan farklı doğa tarihi müzelerinden getirilen örneklere kadar pek çok materyal var. Zooloji bölümünde öğretim görevlisi olan Fatih Dikmen “Sergi kısmında  toplamda yaklaşık 2 bin numune ve 1.200 civarında hayvan türü sergileniyor” diyor. 25 yıldır böcekler konusunda çalışan Dikmen, böcekler hakkında keşfedilecek çok şey olduğunu da anlatıyor: “İpekböceği kozalarından elde edilen proteinler cilt bakım ürünlerinde kullanılabiliyor. Endüstriyel böcek yetiştiriciliği de son yıllarda hızla gelişiyor. Böcekler, tükettikleri besini proteine dönüştürme konusunda diğer canlılara göre çok daha verimli.”