Esnek çalışma: Yeni dünyanın gerçeği Ayşe Keşir

Sanayi devrimiyle birlikte kendine özgü katı kuralları olan, hayatın tüm alanlarını, sosyal yaşamı, aile ve okul yaşamını etkileyen çalışma hayatı artık tüm dünyada değişiyor. Dün fabrika düdüğüyle başlayan mesai, bugün bilgisayar ekranında, evin bir odasında, bazen bir ortak çalışma alanında devam ediyor. PANDEMİ İLE GELEN YENİ ÇALIŞMA MODELİ Dünya esnek çalışma modelini, pandemi dönemi ile birlikte deneyimledi. Bankacılık ve yazılım sektörü başta olmak üzere dijital üretim mekanizmaları, eğitim,

Sanayi devrimiyle birlikte kendine özgü katı kuralları olan, hayatın tüm alanlarını, sosyal yaşamı, aile ve okul yaşamını etkileyen çalışma hayatı artık tüm dünyada değişiyor.

Dün fabrika düdüğüyle başlayan mesai, bugün bilgisayar ekranında, evin bir odasında, bazen bir ortak çalışma alanında devam ediyor.

PANDEMİ İLE GELEN YENİ ÇALIŞMA MODELİ

Dünya esnek çalışma modelini, pandemi dönemi ile birlikte deneyimledi. Bankacılık ve yazılım sektörü başta olmak üzere dijital üretim mekanizmaları, eğitim, hatta sağlık danışmanlığı bu süreçten kayda değer bir şekilde etkilendi.

Ama mesele yalnızca mesai saatlerini ve ortamını değiştirmek değil elbette. Mesele, çağın değişen üretim biçimini doğru okumak.

Mesele, ebeveynin işgücünden kopmadan aile hayatını sürdürebilmesi.

Mesele, gençlerin çalışma hayatına daha kolay ve hatta daha erken katılması.

Mesele, büyükşehirlerin ağır yükünü hafifletip Anadolu şehirlerini de üretimin parçası yapabilmek.

Bugün dünyada gelişmiş ekonomiler bu başlığı yalnızca “çalışan memnuniyeti” açısından ele almıyor.

Esnek çalışma artık

bir istihdam politikası, bir aile politikası, bir kadın politikası,

bir genç istihdamı politikası, hatta nüfus ve kalkınma politikasıdır.

DÜNYA ÖRNEKLERİ

Hollanda

bu konuda en dikkat çekici örneklerden biridir. Yarı zamanlı çalışma oranı %38,6 ile Avrupa Birliği ortalamasının (%17) oldukça üzerindedir. Özellikle sağlık, eğitim, ticaret ve hizmet sektörlerinde yarı zamanlı çalışma yaygın. Bu model, özellikle kadınların çocuk sahibi olduktan sonra iş hayatından tamamen kopmasını önleyen önemli bir araç haline gelmiş. Hollanda’da kadın istihdamın %50’den fazlası yarı zamanlı gerçekleşmekte.

Almanya

da yarı zamanlı çalışma oranı %29,2 ile Avrupa Birliği ortalamasının üzerinde olan ülkelerden. Üretim disiplini yüksek, sanayi geleneği güçlü olan Almanya’da yarı zamanlı çalışma oranı da yüksek.

İngiltere’de ise yarı zamanlı çalışma oranı tüm çalışanlar içinde %24. Ülke esnek çalışma modellerini çeşitlendirmesiyle ayrıca öne çıkıyor. İş paylaşımı, hibrit çalışma, uzaktan çalışma, sıkıştırılmış çalışma haftası, esnek giriş-çıkış saatleri gibi pek çok model uygulanıyor. İngiltere’de işyerinde çalışanların oranı %43 iken, hibrit çalışma oranı ise %24’tür.

Fransa

ise haftalık çalışma süresi ve yarı zamanlı çalışma düzenlemeleriyle farklı bir model sunuyor. Haftalık 35 saatlik çalışma düzeni, arı zamanlı çalışmada haftalık en az 24 saat ile bir düzenleniyor.

ÇALIŞMA HAYATINDA TEK TİP MODEL DÖNEMİ BİTİYOR

Herkesi aynı saatte işe çağıran, aynı masaya oturtan, aynı makinaya bağlanan, aynı saatlerde paydos eden eski düzen; dijitalleşen, hizmet sektörü büyüyen, kadınların eğitim seviyesinin yükseldiği, gençlerin beklentilerinin değiştiği bir dünyayı taşımakta zorlanıyor.

Peter Drucker’ın “bilgi işçisi” dediği yeni çalışan tipi, emeğini yalnızca bedeniyle değil zihniyle ortaya koyuyor.

Yeni dünyada aynı zamanda verimlilik ölçütleri de değişiyor.

TÜRKİYE AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?

Türkiye’nin önünde aynı

anda birkaç büyük hedef var:

Genç işsizliği azaltmak, aile bütünlüğünü güçlendirmek, kadın istihdamını artırmakla birlikte, doğurganlık oranlarındaki düşüşü doğru okumak, büyükşehirlerdeki yaşam baskısını hafifletmek ve üretimi Anadolu’ya yaymak.

Bütün bunların kesiştiği yerlerden biri de esnek çalışma modeli.

Türkiye 2003 tarihinden bu yana yaptığı bazı düzenlemeler ile esnek çalışma modeline kısmi de olsa geçiş yaptı. Ülkemizde haftada 30 saat altı çalışma kısmi süreli çalışma olarak kabul edildi. 2016 yılında doğum izinleri ile ciddi bir düzenleme yapıldı. Doğum ve evlat edinme sonrası ebeveynlere çocuk bakımı için kısmi süreli çalışma hakkı tanındı.

Yarı zamanlı çalışma, hibrit çalışma, uzaktan çalışma, esnek saat uygulamaları doğru kurgulanırsa kadınların istihdamdan kopmasını önlediği gibi iş ve aile yaşamı uyumlaştırma için de doğru sonuçlar verecektir.

Güçlü aile ile güçlü ekonomi birbirinin alternatifi değildir.

Esnek çalışma, aynı zamanda aile politikalarının ana başlıklarından biridir. Çocuk sahibi olan kadınların ve babaların çalışma sürelerini geçici olarak azaltabilmesi, yeniden düzenleyebilmesi, kariyerlerinden tamamen vazgeçmeden aile sorumluluklarını yerine getirebilmesi demek. Esnek çalışma ayrıca, yaşlanan toplumumuzda yaşlı bakımı, evlat sorumluluğu açısından da önemli.

Esnek çalışma modelleri, “ne işte ne okulda’’ olan genç nüfus açısından da ayrıca bir çalışma başlığı aynı zamanda.

ANADOLU ŞEHİRLERİ İÇİN YENİ BİR FIRSAT

Uzaktan çalışma Anadolu şehirleri için bir kalk

ınma fırsatı olarak görülebilir. Bugün birçok meslek, İstanbul’da, Ankara’da, İzmir’de fiziken bulunmayı zorunlu kılmadan yapılabilir.

Dijital altyapısı güçlendirilmiş şehirler, nitelikli insan kaynağını kendi bölgesinde tutabilir.

Türkiye’nin ihtiyacı olan, kendi aile yapısını, kendi üretim kültürünü, kendi toplumsal gerçekliğini dikkate alan yerli ve

güçlü bir esnek çalışma modelidir.

İnsanı öğüten değil, insanı güçlendiren, verimliliği artıran, seçenekli bir çalışma hayatını nasıl kurarız? Sorusuna hep birlikte cevap aramalıyız…