Eski ABD konsolosunun malikânesinden çıktı... SMYRNA’nın kayıp başı yurda döndü

ABD’nin Colorado eyaletine bağlı Denver şehrindeki Denver Art Museum’da bulunan ve Smyrna Antik Kenti kökenli MS 5’inci yüzyıla tarihlenen mermer heykel başı Türkiye’ye iade edildi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, dün mermer heykel başının ABD’den Türkiye’ye iadesini “Müjdeli bir haberimiz daha var. Mermer heykel başının iadesini sağladık. 1934 tarihli raporlar ve uzman incelemeleriyle Smyrna Agora kazılarından geldiği belirlenen eser, yasadışı yollarla yurtdışına çıkarılmıştı. Denver Sanat Müzesiyle kurulan işbirliği ve yapıcı diyalog sayesinde eserimizi evine kavuşturduk” sözleriyle duyurdu.

İZMİR ARKEOLOJİ MÜZESİ’NE GETİRİLDİ

Yüksekliği 25 santimetre olan mermer heykel başı, MS 5’inci yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde boyun kısmı kırık ve eksik durumda bulunuyor. Heykelde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenirken, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirgin hale getirildi. Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye yöneldiği ve yüz hatlarında güçlü ifade unsurlarının bulunduğu tespit edildi. Bilimsel verilerle kökeni kesin olarak ortaya konan eser, Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yıllar sonra ait olduğu topraklara dönerek İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başlandı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan edinilen bilgilere göre, ABD’nin Colorado eyaletine bağlı Denver şehrinde bulunan Denver Sanat Müzesi, koleksiyonlarında yer alan ve Anadolu kökenli olduğu belirlenen mermer heykel başını Türkiye’ye iade etmek istediklerini Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne bildirdi. Müze tarafından iletilen bilgilerde, eserin Smyrna Agora kazılarından elde edildiği ifade edildi. Ayrıca heykel başının, 1989 yılında Marie Thérèse Macy’nin malikânesinden bağış yoluyla Denver Sanat Müzesi koleksiyonuna dahil edildiği, Macy’nin ise 1946–1948 yılları arasında İstanbul’da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy’nin eşi olduğu bilgisi paylaşıldı.

ARŞİV KAYITLARINDA DOĞRULANDI

Bakanlık uzmanlarınca yapılan incelemelerde söz konusu veriler doğrulandı. Eserin Smyrna Agora kazılarından geldiği, 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya dergisinde yayımlanan raporla da belgelendi. Eserin Anadolu kökenli olduğu ve yasadışı yollarla yurtdışına çıkarıldığı, bakanlık uzmanlarının bilimsel incelemeleri ve arşiv kayıtlarıyla kesin olarak ortaya kondu. Bu tespitler doğrultusunda Türkiye tarafından eserin iadesi resmi olarak talep edilirken yürütülen süreç uluslararası işbirliğiyle sonuçlandı. Üslup özellikleri doğrultusunda heykel başının Theodosius dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu, Efes-Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyenin ürünü olduğu, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda da ortaya kondu.