Erkek kılığına girip dünyayı dolaştı! Dünyayı dolaşan ilk kadın kaşif Jeanne Baret’nin unutulan hikâyesi

Tarih erkekler tarafından, erkekler dünyası üzerinden yazılıyor. Tarihte iz bırakmış pek çok kadının adı biraz da bu yüzden bugüne ulaşmakta epey zorlanıyor. Keşifler Çağı anlatılırken adını duyduğunuz kaşifleri düşünün. Sadece erkek denizcilerin ve bilim insanlarının adları var...

Halbuki 18. yüzyıldaki uzun deniz yolculuklarında kadınların Fransız donanma gemilerine binmesine de izin verilmiyordu. Pek çok kadın bu yüzden bu tarihsel süreçlere dahil olamadı. Ancak içlerinden biri, Jeanne Baret, bu seyahatler için kimsenin cesaret edemediği bir şey yaptı. Erkek kılığına girip hem dünyayı dolaşmak hem de donanmanın katılacağı bilimsel seferde bulunmak için kimliğini gizleyerek gemiye bindi. Kendisine “Jean” ismini seçen Baret, dünyayı dolaştığı bilinen ilk kadın olarak tarihe geçti.

Ünlü kaşif 1740 yılında Fransa’nın Burgonya bölgesinde yaşayan yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Hem ekonomik yetersizlikler hem de dönemin sosyal koşulları bilimsel bir eğitim almasına olanak tanımadı. Ancak Baret, sonrasında bir donanmaya erkek kılığına girerek sızmasına neden olacak bitki merakına henüz o yaşlardayken kapılmıştı. Şifalı otları, bitkilerin yetiştiği yerleri ve nerelerde kullanılabileceklerini merak ediyor, bu konuda sürekli yeni bir şeyler çalışıyordu.

Bu konuda bilgisi öyle arttı ki çevresindekiler onu “otacı kadın” olarak tanımaya başladı. Bu merakı sayesinde Doğa Bilimci Philibert Commerson’ın yanında çalışmaya başladı ve bitkilerin toplanması, korunması ve sınıflandırılması konusunda Philibert Commerson’dan epey bilgi öğrendi.

Commerson, 1766’da Fransa Kralı XV. Louis’nin desteklediği ve Louis-Antoine de Bougainville’in yönettiği dünya seferine resmi botanist olarak davet edildi. Bu davet ikili için yeni bir dönemin başladığı anı da temsil ediyor. Çünkü davette Commerson'un yanında bir yardımcı götürmesine izin veriliyordu. Evet, Commerson yanında birini götürebilirdi ama bu kişi asla bir kadın olamazdı.

Cinsiyet yasağı Baret'yi yıldırmadı. Önce bir salgı beziyle göğsünü bağladı, sonra üzerine bir erkek kıyafeti geçirdi. Senelerin Jeanne Baret'si artık “Jean Baret” olmuştu ve Commerson’ın uşağı/yardımcısı olarak L’Étoile gemisine kapağı attı.

Güney Amerika’dan Pasifik Okyanusu’na uzanan sefer boyunca Baret ve Commerson pek çok kez kıyıya çıkarak bitki, taş ve deniz kabuğu örnekleri topladı. Bu işlemler esnasında Commerson’ın sağlık sorunları olduğu için ağır saha ekipmanlarını Baret taşıdı. Sefer esnasında Baret’nin kadın olduğunun anlaşıldığı biliniyor ancak bu tam olarak ne zaman ve nasıl oldu, bununla ilgili kesin bir anlatı yok.

Bazı kaynaklara göre sefer 1768’de Tahiti’ye ulaştığında yerli halk tarafından fark edildi. Ancak sefer esnasında gemide tutulan bir günlük ise olayın daha sonra Yeni Gine civarında yaşandığını söylüyor. Bu konu uzun yıllardır olduğu gibi hala belirsizliğini koruyor.

Tartışmaların yanısıra Baret ve Commerson, 1768 yılında Mauritius’ta seferden ayrıldı. Commerson’ın hayatı 1773’te sona erince Baret adada tek başına çalışmayı sürdürdüğü bir hayata geçiş yaptı. 1774 yılında Fransız asker Jean Dubernat ile hayatını birleştirdi ve o yılın son zamanlarında Fransa’ya döndü. Yani dünyanın ilk kadın kaşifi olan Baret'nin dünya çevresindeki yolculuğu yaklaşık sekiz yılda tamamlandı.