ERHAN AFYONCU ABD’yi yavaş yavaş öldüren savaşlar

II. Dünya Savaşı’ndan sonra süper güç olan ABD, savaş ve çatışmalara fütursuzca girerek yüzbinlerce insanın ölümüne sebep oldu. ABD’nin İsrail’in yönlendirmesiyle ölçüp biçmeden İran’ı bombalamaya başlaması dünyayı büyük bir kaosa soktu. ABD, şimdiye kadar Afganistan, Kore, Vietnam ve Irak’taki gibi orta ölçekli savaşlarda çok ciddi sorun yaşadı. İran’la savaş ise bunun son örneği

ABD, II. Dünya Savaşı'ndan sonra süper güç oldu. Gücünü korumak için daha fazla yayılarak, daha fazla savaş ve çatışmalara fütursuzca girerek, yüzbinlerce insanın ölümüne sebep oldu. Ancak aşırı yayılması yeni düşmanlarla karşılaşmasına ve savaşlarının maliyetinin artmasına sebep oldu. ABD gibi büyük devletler, küçük savaşlarda veya çok büyük savaşlarda en iyi şekilde savaşır, ancak orta ölçekli bir savaşla mücadele ederken ise çok ciddi sorunlar yaşarlar. Afganistan, Kore, Vietnam, Irak ve İran'daki savaşlar bunun örnekleridir.
Muddy Flat (Nicheng) Savaşı (1854): Şanghay'da İngiliz ve Amerikalılar, imparatora karşı ayaklanan asilerle ittifak kurdular. Kısa süren savaş, İngiliz-Amerikan ortak zaferiyle sonuçlandı. Bu savaş, yabancıların imtiyaz bölgelerindeki sömürgeciliklerini gerekirse askeri olarak koruyacaklarını göstermesi açısından önemlidir.
Greytown Bombardımanı (1854): Nikarugua'nın Greytown limanının statüsü tartışmalıydı. 1853'te bir Amerikan şirketinin binaları yağmalandı. 1854'te bir ABD kaptanı yerel halktan birini öldürdü. Tutuklamayı engellemeye çalışan çıkan ABD'li diplomat Borland'ın yüzüne şişe atıldı. Durum başkana bildirilince Amerikan yönetimi Cyane gemisini silahlı diplomasinin bir örneği olarak Greytown'a gönderdi. Tazminat verilmeyip, özür dilenmeyince kasaba bombalanıp, karaya asker çıkarılarak Greytown tahrip edildi.
Water Witch Olayı (1855): Amerikan gemisi Water Witch, Şubat 1855'te Rio de la Plata havzasını haritalarken Paraguay'daki Itapiru Kalesi tarafından ateş açıldı. Ölenler oldu. Amerikan'ın Paraguay sularına girmesi yasaklandı. 1858-1859'daki Paraguay seferinin başlangıcı oldu.
Ty-ho Körfezi Savaşı (1855): Atlantik'te korsanlık sona ermesine rağmen Asya'da devam ediyordu. Korsanların İngiliz ticaret gemilerine saldırması üzerine İngiltere ve ABD gemileri birlikte Çinli korsan gemilerine saldırdı. Korsanlar mağlup edilerek, ticaret gemileri kurtarıldı.
Fiji Seferi (1855): Adalardaki iç savaş sırasında bölgeye John Adams savaş gemisi gönderilip, ABD ticari temsilcisine yapılan kundaklama olayından dolayı tazminat istendi. Yerlilerle çatışma çıktı. Amerikalılar kayıp vermelerine rağmen yerlileri püskürttüler.
İkinci Afyon Savaşları (1856- 1860): ABD, İngiltere, Rusya, Fransa ile Çin arasında oldu. Amerika savaşa çok az müdahil olmuştur.
Utah Savaşı (1857-1858): Başkan Buchanan döneminde yaşanan bu olayda, Amerikan hükümeti ile Utah bölgesindeki Mormonlar'ın lideri ve Vali Brigham Young arasında gerilim çıktı. Merkez valinin gücünü kırmak için Utah'a yeni bir vali göndermek istedi. Mormonlar'ın tepkisi üzerine, Utah'a asker gönderildi. Çatışmalar büyük bir savaşa dönüşmeden bir anlaşmayla çözüldü. Sonunda Young valilikten ayrıldı ve kriz sona erdi.
Reform Savaşı (1857-1861): Meksika İç savaşında Amerikan'ın destek verdiği Liberaller savaşı kazandı.
Fiji Seferi (1858): Amerikan tüccarlarının öldürülmesi üzerine Vandalia gemisi Waya köyüne gönderildi. Karaya asker çıkarılıp, yerli köyleri tahrip edildi.
Domuz Savaşı (1859): Bir domuzun vurulmasının tetiklediği sınır çatışmalarıdır. ABD ile İngiltere arasında San Juan adalarından dolayı sınır anlaşmazlığı vardı. Kan dökülmeden Amerikan'ın lehine sona ermiştir.
Amerikan İç Savaşı (1861-1865): Kuzey eyaletleri (Birlik) ile köleci güney eyaletleri (Konfederasyon) arasındaki iç savaştır. 1861'de köleliğin kaldırılmasına üzerine, Güney Eyaletleri karşı çıkınca iç savaş başladı. Güney Eyaletleri bağımsızlıklarını ilan ettiler. Savaş, Kuzey'in galibiyetiyle neticelendi.
Kızılderili Savaşlarının Son Dönemi (1865-1890): ABD hükümeti Kızılderili topraklarında daha hızlı hareket edip, topraklarını Batı'ya doğru genişletmeye devam etti. 1890'da Wounded Knee Katliamı'yla Kızılderililer'in gücü büyük ölçüde kırıldı. Birçok kabilenin topraklarına el koyulup, yerliler başka bölgelere sürüldü.

İspanya-ABD Savaşı

İspanyol-Amerikan Savaşı (1898): Küba'daki bağımsızlık mücadelesi ve Havana'da USS Maine gemisinin patlayarak batması ABD ile İspanya'yı karşı karşıya getirdi. ABD geminin infilakından İspanya'yı sorumlu tuttu. Amerikan donanması, Filipinler ve Karayipler'de İspanya'yı mağlup etti. 1898'de ateşkes ilan edildi. ABD'nin Guam, Porto Riko ve Filipinler'deki egemenliği İspanya tarafından kabul edildi.
Filipin-Amerikan Savaşı (1899-1902): 1898'de İspanyol-Amerika Savaşı sırasında Filipinler'in Amerika tarafından yönetilmesine karşı çıkan bağımsızlık yanlıları, ABD'nin ülkedeki birliklerine karşı ayaklandılar. Ancak isyan başarısızlıkla neticelendi. Filipinler, 48 senelik ABD yönetiminden sonra, 1946'da bağımsız oldu.
Boksör Ayaklanması (1900): Çin'deki Açık liman uygulamasına karşı Boksör hareketini bastırmak için ABD'nin de içinde olduğu sekiz ülke Çin'e karşı harekete geçti. ABD ve müttefikleri Çin ordusunu yenip Pekin'e girerek, Çin'i pesettirdiler.
Panama Müdahalesi (1903): Kolombiya'nın ABD'nin kanal yapmak istemesine destek vermemesi üzerine ABD, bölgedeki bağımsızlık yanlısı Panamalılar'ı destekledi. 3 Kasım 1903'te Panama bağımsızlığını ilan etti. Amerika verdiği desteğin bir karşılığı olarak 1904'te Panama Kanalı'nın inşasına başladı. Kanalın inşaatı 1914'te tamamlandı ve ABD kanalın geçişleri üzerinde imtiyaz sahibi oldu.
Nikaragua Müdahaleleri (1912-1933): ABD, 20. yüzyılın başlarında ülkeyi defalarca işgal etti. Amerikan yanlısı Nikaragua devlet başkanı Adolfo Diaz'a karşı ülke içinde bir gerilla hareketinin başlaması üzerine ABD, 1927'de tekrar müdahale etti. Gerillaların lideri Augusto César Sandino ABD'ye karşı direnince Amerikalılar, 1933'te Nikaragua'dan çekildiler.
Haiti İşgali (1915-1934): Vilbrun Guillaume Sam'ın halk ayaklanması neticesinde öldürülmesi ve ülkede yaşanan mali kriz üzerine, ABD bu ülkeyi işgal etti. Amerikan kontrol ve desteğinde yapılan seçimde Philippe Sudré Dartiguenave devlet başkanı oldu. Louis Borno ve Sténio Vincent'in ilk dönemlerinde de ABD işgali sürdü. Vincent'in işgal karşıtı tutumu üzerine Roosevelt ABD deniz piyadelerine 1934'te ülkeden çekilme kararı verdiyse de Haiti üzerinde Amerika'nın mali kontrolü 1941'e kadar devam etti.
Dominik Cumhuriyeti İşgali (1916-1924): 1916'da Dominik Cumhuriyeti'nde yaşanan borç sorununu ve hükümet krizini bahane eden ABD, Başkan Wilson döneminde bu ülkeye müdahale etti. 8 yıl boyunca ülkeyi yöneten Amerika'ya karşı direnişin artması ve ABD kamuoyundaki tepkiler üzerine Başkan Calvin Coolidge ülkeden çekildi.
I. Dünya Savaşı (1917-1918 ABD katılımı): ABD, Başkan Wilson döneminde, Alman denizaltılarının Atlas Okyanusu'ndaki saldırılarını ve Almanlar'ın Meksika'ya ABD aleyhine yaptığı gizli teklifi gerekçe göstererek, 1917'de İtilaf Devletleri'nin yanında savaşa girdi. ABD'nin savaşa girmesi iki taraf arasındaki güç dengesini İttifak devletleri aleyhine bozup, Almanya'nın mağlup olmasındaki etkenlerden biri oldu. Savaştan sonra Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulduysa da Amerika bu örgüte dahil olmadı ve Monroe Doktrini gereğince Avrupa'dan birliklerini çekti.
II. Dünya Savaşı (1941-1945): ABD, 1939'da başlayan ve insanlık tarihinin en büyük ve en kanlı savaşı olan İkinci Dünya Savaşı'na 7 Aralık 1941'de Pearl Harbor'a Japonya'nın saldırması üzerine katıldı. Almanya, Japonya ve İtalya'nın oluşturduğu Mihver devletlerine karşı, İngiltere Fransa ve SSCB'nin yanında mücadele etti. Amerikalılar hem doğuda hem batıda başarılı oldular. Dünya savaşından sonra 1991'e kadar sürecek olana Soğuk Savaş başladı ve ABD bu dönemde Batı dünyasının liderliğini üstlendi.
Kore Savaşı (1950-1953): ABD ve içlerindeki Türkiye'nin de bulunduğu Birleşmiş Milletler birlikleri ile Güney Kore'ye destek verdiği savaştır. Çin savaşa resmen girmese de gönüllü adı altında yüzbinlerce asker gönderdi. Bu savaş sonucunda, Kuzey Kore'nin Güney Kore'yi ele geçirmesi önlendi.
Guatemala Müdahalesi (1954): CIA'nin gerçekleştirdiği bir operasyondur. Eisenhower'ın döneminde gerçekleşen bu operasyonda, Guatemala'nın solcu devlet başkanı Jacobo Árbenz'i devirmek amacıyla, CIA destekli güçler ülkeye girdi. Árbenz devrilip, Guatemala'da yeni bir yönetim kuruldu.
Lübnan Müdahalesi (1958): Ülkesindeki siyasal krizi çözmeyi başaramayan Lübnan Cumhurbaşkanı Chamoun ABD'den yardım istedi. Yaklaşık 14 bin kişilik ABD deniz Piyadesi Beyrut'a çıkarma yaptı ve Chamoun koltuğunu korudu.
Domuzlar Körfezi Çıkarması (1961): Fidel Castro yönetimindeki Sosyalist Küba yönetimini devirmek için, daha önceleri ABD'ye sığınmış olan Kübalılar'ın gerçekleştiği ve ABD hükümetinin desteklediği bir operasyondur. Başkan Kennedy döneminde, 17 Nisan 1961'de gerçekleşen bu çıkarma başarısızlıkla neticelendi.

ABD uçakları Kuzey Vietnam'ı bombalıyor.

VİETNAM'DA 50 BİN KAYIP VERDİ
Vietnam Savaşı (1960-1973): ABD'nin, Kuzey Vietnam ve Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi karşı Güney Vietnam'a destek verdiği yıkıcı savaştır. Eisenhower ve Kennedy dönemlerinde daha yüzeysel seviyede olan ABD desteği, Johnson döneminde zirveye ulaştı. Amerikalılar, 50 binden fazla kayıp verdikleri bu savaşta Kuzey Vietnam'ın zaferine engel olamayarak 1973'te bölgeden çekildiler.
Kamboçya ve Laos Operasyonları (1970'ler): Komünist Vietnam yönetiminin lojistik destek bulduğu Kamboçya ve Laos'a yönelik ABD saldırılarıdır. Amerikalılar Ho Chi Minh Yolu'nu hedef aldılarsa da tam bir netice alamadılar.
Dominik Müdahalesi (1965): Johnson dönemindeki operasyonda 'El Profesor' lakaplı tarihçi ve edebiyatçı olan solcu lider Juan Bosch yönetimden uzaklaştırılıp, Bosch'a muhalif askeri gruplar desteklendi.
Grenada İşgali (1983): Reagan döneminde, Karayipler'deki Grenada'ya yönelik bir harekâttır. Adada komünist eğilimli Devrim Askerî Konseyi'ni kuran Hudson Austin'e karşı 25 Ekim 1983'te hareket geçen ABD, yönetimi devirip, yerine Brathwaite başbakan yaptı.
Panama'nın İşgali (1989): Başkan George Bush önderliğinde başlayan bu savaşta uyuşturucu kaçakçılığına destek verdiği gerekçesiyle General Noriega yönetimini devirmek için 20 Aralık 1989'da 'Operation Just Cause' isimli harekât düzenlendi. Manuel Noriega yakalanarak ABD'ye götürüldü.
Körfez Savaşı (1990-1991): Irak Cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin'in Kuveyt'i işgali üzerine, ABD Başkanı George Bush önderliğinde bir koalisyon kuruldu. 17 Ocak 1991'de hava saldırı ile başlayan savaş 28 Şubat 1991'de Saddam Hüseyin'in mağlubiyetiyle son buldu. Irak'ın egemenlik haklarının kısıtlandığı bir yaptırım sistemi oluşturuldu.
Irak Savaşı (2003): II. Körfez Savaşı olarak da anılan bu savaşta ABD, BM Güvenlik Konseyi'nin onaylamamasına rağmen, kimyasal ve biyolojik silahlar stokladığı gerekçesiyle Irak'ı işgal etti. Saddam Hüseyin liderliğindeki BAAS rejimini ortadan kaldırdı. Irak uzun yıllar süren kaosa sürüklendi.. Yüzbinlerce insan öldü.
Afganistan Savaşı (2001-2021): 11 Eylül 2001'de New York'taki ikiz kulelere gerçekleştirilen terör saldırıları sonrasında, El-Kaide lideri Usame bin Ladin'i yakalamak üzere ABD Afganistan'ı işgal etti. ABD'nin Afganistan varlığı, müttefikleri eşliğinde devam etti. Ancak Taliban yönetimin ülke genelinde yönetimi ele geçirmesi üzerine, mağlubiyeti kabul eden ABD 2021'de Afganistan'dan çekildi.
İran Savaşı (2025-2026): İsrail'in yönlendirmesiyle ABD, ölçüp biçmeden İran'ı bombalamaya başladı.