Emekliler için yeni zam sistemi geliyor, maaş hesabı sil baştan değişiyor

Türkiye'de SGK'dan maaş alan emekli, dul ve yetim aylığı dosyalarının sayısı 17 milyona yaklaşırken, toplam emekli sayısı 130'dan fazla ülkenin nüfusunu geride bıraktı. Artan yük ve bozulan aktüeryal denge nedeniyle hükümet emekli maaş sisteminde değişiklik için düğmeye bastı, kurulan komisyon çalışmalarına başladı.

ÜÇLÜ HESAPLAMA SİSTEMİ TARTIŞMA KONUSU

Mevcut sistemde emekli maaşları 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönem üzerinden hesaplanıyor. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Bu durum özellikle 1999 öncesi çalışma süresi uzun olanları avantajlı hale getirirken, emekliler arasında maaş dengesizliğine yol açıyor. Sabah'tan Faruk Erdem'in aktardığına göre; uzmanlar, karma yapının sadeleştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Üçlü sistem yerine tek bir hesaplama formülü ve herkes için sabit bir ABO uygulanması öneriliyor.

MAAŞ ARTIŞLARINDA FARKLILIK SORUNU

Emekli maaşları ocak ve temmuz aylarında artırılıyor. SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında zam alırken, memur emeklileri toplu sözleşme hükümlerine tabi oluyor. Bu nedenle artış oranları farklılaşıyor. Çözüm olarak tüm emekliler için ortak bir artış formülü getirilmesi ya da maaşların aylık enflasyona göre güncellenmesi öneriliyor. Böylece maaşlardaki erimenin önüne geçilmesi hedefleniyor.

PRİM GÜN SAYISI VE MAAŞ İLİŞKİSİ

Mevcut sistemde yatırılan prim tutarı, gün sayısından daha belirleyici oluyor. Bu nedenle uzun süre çalışan bazı sigortalılar, daha az gün çalışmış kişilere göre daha düşük maaş alabiliyor. Orta Vadeli Program'da da yer alan düzenlemeler kapsamında, çalışma süresini uzatmayı teşvik edecek bir model üzerinde duruluyor. Gün sayısının maaş hesaplamasında daha etkili hale getirilmesi planlanıyor.

GÜNCELLEME KATSAYISI VE YIL FARKI

Emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında maaş farkı oluşmasının nedeni, güncelleme katsayısında kullanılan enflasyon ve büyüme oranlarının değişken olması. Bu durum her yıl "maaşlar düşüyor" tartışmasına yol açıyor. Uzmanlar, sabit bir güncelleme katsayısı belirlenmesinin yıllar arasındaki farklılığı azaltabileceğini ifade ediyor.

TABAN MAAŞ TARTIŞMASI

2019'dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi, düşük aylık alan emekliler için avantaj sağladı. Ancak taban maaşın hemen üzerinde aylık alanlarla arasında oluşan makas yeni bir adaletsizlik tartışması yarattı. Çözüm olarak taban maaşın kaldırılıp kök maaşlara kademeli seyyanen artış yapılması ya da taban maaş uygulaması sürerken üst dilimlere de kademeli artış getirilmesi öneriliyor.

SSK VE BAĞ-KUR FARKLILIĞI

2008 reformuyla kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği tam sağlanamadı. Bağ-Kur'da 9 bin gün olan prim şartı ile SSK'daki uygulamalar arasındaki fark sürüyor. Bağ-Kur prim gün şartının 7 bin 200'e düşürülmesi ve maaş bağlama sisteminin eşitlenmesi, gündemdeki başlıklar arasında yer alıyor. Komisyonun çalışmaları tamamladıktan sonra kapsamlı bir reform paketinin kamuoyuna sunulması bekleniyor.