Emekli aylığını artırmak için ne yapmalı?

EMEKLİ AYLIĞINI ARTIRMAK İÇİN NE YAPMALI? 1979 doğumluyum. Sigorta başlangıcım 02.10.2011. Türkiye’de 7000 prim günümü doldurdum ve kıdem tazminatı alarak işimden ayrıldım. Şimdi yurt dışında çalışıyorum. Türkiye’de işleyen bir sigortam yok. Eski iş yerimde maaşıma göre 22-23 bin lira bandında sigorta kesintisi oluyordu. Bu oranlara baktığımızda emekli maaşımı artırabilmek için ne yapmam gerekir? Aynı oranlarda aylık isteğe bağlı sigortalılık emeklilik maaşını artırır mı? Yoksa asgari tutardan mı devam etmeli? (Mehmet Gökhan Y.) SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Sorunuza geçmeden önce, herkesin merak ettiği emekli aylığını artırma konusunda genel bilgi vermek istiyorum. Emekli aylığını yükseltmek, genellikle emeklilik tarihi yaklaşınca akla geliyor. Bunun tarihsel altyapısı da var.

2000 yılından önce emekli aylığı son 10 yıllık prime esas kazanç üzerinden hesaplanıyordu. Çalışma hayatının son on yılına gelinceye kadar primleri düşük kazanç üzerinden gösterilip, son yıl yüksek kazanç üzerinden gösterilenler emekli aylığını artırabiliyordu. Bu nedenle çalışanlar, ilk yıllarda bordroda kazançlarının düşük gösterilmesine itiraz etmiyorlardı. Emeklilik tarihlerine on yıl kalanlar ise işverenle konuşup kazançlarının bordroda gerçek tutar üzerinden gösterilmesini istiyorlardı. Hatta işverenle pazarlık yapıp, ellerine geçen net ücreti düşürüp prime esas kazancın daha yüksek gösterilmesini istiyorlardı. Emekli aylığı son 10 yılın prime esas kazancı üzerinden hesaplandığı için emekli aylığını bu yolla yükseltebiliyorlardı.

8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren kanunla bu uygulama sona erdi. 2000 yılından sonraki çalışmalar için emekli aylığı hesabında bütün çalışma yaşamı boyunca yatırılan prime esas kazançların ortalaması dikkate alınmaya başlandı.

Diyelim bütün çalışma yaşamı boyunca yatırılan prime esas kazançların aylık ortalaması bugünün parasıyla 50.000 TL hesaplandı. Bu tutar, kişinin ödediği prim gününe göre hesaplanan aylık bağlama oranı (ABO) ile çarpılarak ödenecek emekli aylığı bulunuyor.

BORDRODA KAZANCINIZ EKSİK GÖSTERİLMESİN

Ülkemizde kazancın bordroda eksik gösterilmesi maalesef çok yaygın bir uygulamadır. Emekli aylığını artırabilmek için çalışanların özen göstermesi gereken hususlardan biri, gerçek kazancın bordroda gösterilmesini sağlamaktır. İşveren kazancınızı bordroda düşük gösteriyorsa emekli aylığınız düşük olacaktır demektir. Bu da geleceğinizden çalınması anlamına gelir.

İşini kaybetme korkusuyla işçinin çalışırken işverenden bordroda gerçek kazancın gösterilmesini talep etmesi her zaman mümkün olmayabilir. Böyle durumlarda işçiler çalışmaya devam ederken kanıt toplamalı. İşten ayrıldıktan sonra dava açarak eksik gösterilen kazançların primlerinin hesaplanarak emekli aylığının yükseltilmesi mümkündür.

Özetlemek gerekirse emekli aylığını artırabilmek için yüksek kazançlı işte çalışmak, kazancın bordroya gerçek tutar üzerinden yansıtılmasını sağlamak gerekir.

Diğer yandan, yukarıda belirttiğim gibi emekli aylığını artıran bir diğer unsur da ABO’nun yüksek olmasıdır. ABO’yu yükseltmek ise prim ödenen gün sayısının artırılmasıyla sağlanır. Yüksek kazançla ne kadar uzun süre prim ödenirse, ne kadar uzun süre çalışılırsa emekli aylığı da o kadar artar.

Prime esas kazanç asgari ücret ile bunun 9 katı arasında değişmektedir. Prime esas kazancı asgari ücretin iki katından fazla olanlar, çalışmaya devam ettikçe emekli aylıklarını artırabiliyorlar.

Sorunuza gelince, emeklilik için 7200 güne ihtiyacınız bulunuyor. Prim gününüz 7000 ise sadece 200 gün eksiğiniz bulunmaktadır. Hakkınız varsa askerlik borçlanması yaparak eksik günlerinizi tamamlayabilirsiniz.

Eksik günlerinizi yurt dışında yaşarken isteğe bağlı sigorta ile tamamlayamazsınız. İsteğe bağlı sigorta yaptırabilmek için Türkiye’de ikamet etmek gerekmektedir.

Eksik sürenizi yurt dışı borçlanma ile tamamlamanızı da tavsiye etmem. Çünkü yurt dışı borçlanma ile emekli olursanız emekli aylığınızı kestirmeden Türkiye’de veya yurt dışında hiçbir işte çalışamazsınız.

Emeklilikte 60 yaşa tabisiniz. O yaşa gelinceye kadar eksik günlerinizi Türkiye’de fiilen çalışarak tamamlayabilirsiniz. Fiilen çalışmayıp sigortalı gösterme yoluna giderseniz, yurda giriş çıkışlarınızdan bu durum tespit edildiğinde zor durumda kalırsınız.

Emekli aylığını artırmanız için yüksek tutarla borçlanma yapmanız da gereksiz. Ödeyeceğiniz yüksek tutar, emekli aylığınızı artırmaya yetmez.

Emekli aylığınızı artırmak için geriye tek yol, yukarıda ayrıntılarıyla anlattığım gibi Türkiye’de yüksek ücretli bir işte, olabildiğince uzun süre çalışmanız kalıyor.

2013’TE ÇALIŞMAYA BAŞLAYANLARIN KISMİ EMEKLİLİK HAKKI NEDİR? 2013 SSK girişliyim. SSK’dan 2366 gün, isteğe bağlı sigortadan da 1000 günüm var. Hala isteğe bağlı sigorta ödüyorum. Kısmi emekli olmam için nasıl yol izlemeliyim? 5100 günden emekli olur muyum? (Günay A.)

İlk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayanlar normal emeklilik için 4/a’da (SSK) 7200 gün, 4/b’de (BAĞ-KUR) ise 9000 günü tamamlamak zorundadır. Kısmi emeklilik için ise tüm statüler 5400 güne tabidir.

Ancak, 4/a statüsünde kısmi emeklilik için prim günü sigortalı çalışmaya 2008-2016 yılları arasında başlama tarihine göre şöyledir:

1 Mayıs 2008 – 31 Aralık 2008: 4600 gün

2009 yılı : 4700 gün

2010 yılı: 4800 gün

2011 yılı: 4900 gün

2012 yılı: 5000 gün

2013 yılı: 5100 gün

2014 yılı: 5200 gün

2015 yılı: 5300 gün

1 Ocak 2016 ve sonrası: 5400 gün

4/a statüsünde 5100 gün ile emekli olabilmeniz için bu süreyi doldurmaya kalan son 1260 günün 4/a statüsünde geçmesi gerekmektedir. Bir kısmını isteğe bağlı sigorta, bir kısmını 4/a statüsünde çalışarak tamamlayacak iseniz, 1260 gün kuralına mutlaka uymalısınız. Son 1260 gün isteğe bağlı sigorta olursa 5100 gün yerine 5400 gün ile emekliliği beklemek zorunda kalırsınız.

KISMİ EMEKLİLİK Mİ NORMAL EMEKLİLİK Mİ DAHA AVANTAJLI? Eşim ve ben uzun yıllardır yurt dışında yaşıyoruz. İkimiz de Rus vatandaşıyız. Ben SSK’dan emekli oldum. Eşimin durumu ile ilgili bilgi ve tavsiyenizi almak istiyorum. SSK başlangıç tarihi 17.05.2005. Toplam prim günü 4.338. E-Devlet’e girdiğimiz zaman iki farklı emeklilik seçeneği görüyoruz, ya da biz öyle anlıyoruz. Emeklilik için birinde 7000, birinde 4500 prim günü gerekir diyor. Birine göre çok eksik gün var, yurt dışı borçlanması yapsak maliyeti çok fazla olur. Diğerine göre de eksik prim günü var görünüyor. Bugüne kadar ödemeleri asgari ücret üzerinden yapıldı. Hangi seçeneğe göre hareket etmeliyiz? Gökhan T.)

Eşiniz normal emeklilikte 7000 prim gününe tabi. Kısmi emeklilikte ise 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresine tabi bulunuyor. Kısmi emeklilik için 162 gün prim eksiği bulunuyor. Bu süreyi, hakkı varsa doğum borçlanması ile yapabilirsiniz. Eksik günleri 31 Aralık 2035 tarihine kadar tamamlaması şartıyla her iki emeklilikte de 58 yaşa tabidir.

Doğum borçlanması hakkı yoksa yaklaşık 5,5 aylık eksik süreyi Türkiye’de fiilen 4/a statüsünde çalışarak tamamlamasını tavsiye ederim. Yurt dışı borçlanma ile tamamlayarak emekli olursa, emekli aylığını kestirmeden hiçbir ülkede çalışamaz. Ancak, eşiniz çalışmıyorsa ya da 58 yaşından sonra çalışmayı düşünmüyorsa asgari ücret üzerinden yurt dışı borçlanma yapabilirsiniz.