Elleriniz titremese bile risk var: Parkinson un bu belirtilerine çok şaşıracaksınız!

Beynimizin sınırlarını ve etkilerini keşfetmek, pek çoğumuzu hayretlere düşürebiliyor. Beynimizi daha iyi anlamak ve yaşam kalitemizi arttırmak için yürütülen bilimsel çalışmalara her gün bir yenisi ekleniyor. Parkinson hastalığına ilişkin yürütülen araştırmalara göre ise, bu rahatsızlığın belirtileri yıllar öncesinden ortaya çıkıyor.

Parkinson’un en yaygın belirtisi, vücudun bazı uzuvların özellikle de ellerin dinlenme halindeyken titremesi. Ancak, Parkinson teşhisi koyulabilmesi için ellerde titreme görülmesine gerek yok. Hastaların yüzde 20’sinde bu belirti görünmüyor.

Parkinson dünya çapında en çok görülen nörolojik rahatsızlıklardan biri. Araştırmalar, 2050 itibariyle dünya genelinde 25 milyon 200 bin kişinin bu hastalığa yakalanacağını öngörüyor. Bilindiği kadarıyla hastaların yüzde 10 ila 15’inde genetik faktör etkili ancak diğer nedenleri henüz keşfedilmiş değil. Hastalığın semptomları tedavilerle kontrol altına alınsa da Parkinson’un kalıcı bir tedavisi yok. Araştırmacılar, son 20 senede Parkinson’un ilk belirtilerinin anlaşılması konusunda büyük yol katetti.

Nörolog ve Michael J. Fox Parkinson Araştırma Vakfı'nın tıbbi danışmanı Rachel Dolhun, Parkinson’un hastaların motor becerilerini etkilemesinden ötürü bir hareket hastalığı olarak tanımlandığını belirterek, “Ama Parkinson’un bir de hareketle ilişkili olmayan bir yanı var. Uzun zamandır Parkinson’u bir hareket hastalığı sanıyorduk ama şimdi görüyoruz ki bu hastalık bütün vücudu farklı şekillerde etkiliyor” dedi.

BAZI SEMPTOMLAR YILLAR ÖNCE ORTAYA ÇIKIYOR

Nörologlar, bir hastaya Parkinson teşhisi koyabilmek için yavaşlama, kaslarda sertlik, dinlenme halindeyken uzuvlarda titreme gibi belirgin semptomlara bakıyorlar. Fakat kabızlık ve koku alma duyusunda kayıp gibi motor becerilerle ilişkili olmayan bazı belirtiler, genelde 10 yıldan uzun bir süre önce görülüyor. “Prodromal evre” olarak isimlendirilen bu erken evre, hastalığın aşamalı olarak ilerleyişinin ilk basamağı.

McGill Üniversitesi’nde nöroloji çalışmaları yürüten Prof. Dr. Ronald Postuma, “Parkinson yavaş bir hastalık ve biz ne kadar yavaş olabileceğini fark etmeye başladık. Bu hastalık, doktorların teşhis koyabileceği eşiğe ulaşıncaya kadar, yıllarca beynin içinde ilerliyor” değerlendirmesini yaptı.

Parkinson, beyinde dopamin üreten hücrelere hasar veren bir rahatsızlık. Dopamin de hücreler arasında sinyallerin iletilmesini sağlayan, ayrıca hareketlerimizi kontrol etmede ve beyindeki koordinasyonda kritik rol oynayan bir kimyasal. Motor beceriye yönelik semptomlar ortaya çıkıncaya kadar, beyin sapında bulunan ve istemli hareketler için hayati önem taşıyan substantia nigra'daki (siyah maddedeki) nöronların yüzde 50 ila 70’i ölüyor.

Rachel Dolhun, Parkinson hastaların hepsinin bu belirtileri göstermediğinin vurgulanması gerektiğini söyleyerek, “Ama biliyoruz ki bazılarında da bunlar en erken işaretler olabiliyor” dedi.

DİĞER SEMPTOM İSE KOKU DUYUSUNUN KAYBOLMASI

Anozmi olarak da bilinen koku kaybı, bazı soğuk algınlıklarında geçici, bazı Covid-19 türlerinde ise kalıcı bir semptom olabiliyor. Fakat Parkinson hastalarının yüzde 90’ı uzun vadede koku alma hissini kaybetmekte. Bu belirti, motor semptomlar görülmesinden on yıllar önce ortaya çıkabiliyor.

Prof. Dr. Ronald Postuma, Washington Post'a verdiği demeçte, “Koku hissinde kayıp, tahminlerimize göre Parkinson teşhisinden 20 yıl kadar önce ortaya çıkıyor” dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:

“Koku alma duyusunu kaybeden kişilerin, gelecekte Parkinson’a yakalanma riskinin 5 kat yüksek olduğunu biliyoruz. İnsanlar, çok kademeli gerçekleştiğinden ötürü koku alma ve ayırt etme becerilerini kaybettiklerini genelde fark etmiyorlar.”

Parkinson hastalığında tam olarak neyin koku alma duyusunu etkilediği ve neden bunun erken belirtilerden biri olduğu hala araştırılıyor. Bu konudaki teorilerden biri hastalığın, beynin koku duyusunu yönettiği burun soğancığında başladığı yönünde. Teori, anormal proteinlerin burada tahribata yol açarak, nöronlara zarar verdiğini ileri sürüyor.

UYKUSUNDA HAREKET EDENLER DİKKAT

Normalde vücudumuz en canlı rüyaların görüldüğü REM uykusu evresinde neredeyse tamamen felç haline geçer. REM uykusunda davranış bozukluğu, insanların rüya gördükleri sırada hareket etmesiyle sonuçlanan bir hastalık. Hastalar rüya gördükleri sırada yatakta oturur pozisyona geçebilir, tek taraflı diyaloglara girebilir ve hatta eşlerini tokalayabilir ya da tekmeleyebilir. Araştırmalar, REM uykusunda davranış bozukluğu yaşayanların yüzde 50 ila 70’inin ortalama 5-10 yıl içinde Parkinson’a ya da onunla ilişkili Lewy cisimcikli demansına yakalandığını gözler önüne seriyor. 50 yaşın üzerinde olup REM uykusunda davranış bozukluğu yaşayan kişilerin Parkinson’a yakalanma ihtimali, bu sorunu yaşamayan yaşıtlarına oranla 130 kat daha fazla. Uzmanlar, uykunuzda hareket ediyorsanız bir doktora danışmanızı öneriyor.

‘20’LERİNDE BİLE KABIZLIK ÇEKENLER PARKİNSON OLABİLİR’

Kabızlık hayli yaygın bir rahatsızlık ve genelde çok ciddi bir sorun olarak ele alınmıyor. Fakat, birkaç hafta veya daha uzun süren kabızlık Parkinson hastalarının üçte ikisini etkiliyor. Çünkü Parkinson, sindirim sistemindeki hücreleri etkileyebiliyor. Bu konuda yürütülen çalışmalar, Parkinson hastalarının bağırsaklarında anormal protein kümelerine rastlandığını belirtiyor.

Kabızlıkla ilgili dokuz araştırmanın analizine göre, bu türden kabızlık yaşayanlar, yaşamayanlara göre Parkinson riskiyle iki kat daha fazla karşı karşıya. Öte yandan, 24 yıl boyunca 51-75 yaş arasındaki 6 bin 790 erkeğin takibi ile yürütülen araştırmaya göre, günde bir kereden az tuvalete çıkanların Parkinson’a yakalanma ihtimali yüksek.

Postuma, “20’lerinde veya 30’larında kabızlık çekenlerin bile bir 30-40 sene sonra Parkinson’a yakalanma ihtimali yüksek. Biz de şimdi merak etmeye başladık; Parkinson mu bağırsakları kontrol eden sinirleri etkiliyor yoksa kabızlık mı Parkinson için bir risk faktörü?” ifadesinde bulundu.

AYAĞA KALKTIĞINIZDA BAŞINIZ DÖNÜYORSA…

Postüral düşük tansiyon, bir kişi oturur ya da yatar pozisyondan ayağa kalktığında kan basıncında yaşanan düşüş olarak tanımlanıyor. Bu durumdan muzdarip kişiler, ayağa kalktıklarında baş dönmesi, denge kaybı ve hatta bayılma gibi durumlarla karşılaşabilirler. “Ortostatik hipotansiyon” olarak da isimlendirilen bu hastalık, susuzluk, düşük kan şekeri veya aşırı ısınma gibi nedenlerle tetiklenebilir. Ancak, kronik yani daimi bir ortostatik hipotansiyon, ciddi bir durum olarak ele alınır.

Postuma, hastalığın nörolojik altyapısı olması halinde, yani susuzluk, ilaç kullanımı ya da kalp sorunu gibi bir temele dayanmaması durumunda, hastaların neredeyse yarısının Parkinson’a ya da ilgili bir hastalığa yakalandığına işaret etti ve ekledi:

“Yani çok yüksek bir risk faktörü. Ancak çoğu kişide nörolojik bir neden olmuyor.”

Araştırmacılar, ortostatik hipotansiyonu erken evrede görülen bir belirti olarak ifade etse de bu konudaki kanıtlar diğer belirtilerin kanıtları kadar güçlü değil. Örneğin, bir çalışmada, başka türlü açıklanamayan ortostatik hipotansiyon, 10 yıl boyunca takip edilen 79 hastanın 18'inde (yani yüzde 23’ünde) Parkinson veya ilgili bir durumun tanısıyla ilişkili bulundu.

Uzmanlar, tek başlarına bu belirtilerin Parkinson belirtisi olacak kadar güçlü olmadığını ve bu sorunların başka nedenlerden kaynaklanabileceğini belirtiyor. Ancak birden fazla belirtiye sahip olduğunuzu düşünüyorsanız bir doktora görünmeniz gerekebilir.