Duvar yazısı fitili ateşledi: 61 yıllık Baas devri sona erdi... Özgür Suriye de 1 yılda ne oldu?

Suriye’nin güneyindeki Dera ilinde Mart 2011’de başlayan halk hareketinin, muhaliflerin Şam’da kontrolü ele geçirerek Baas Partisi’nin 61 yıllık iktidarını devirmesiyle sonuçlanmasının üzerinden bir yıl geçti.

15 Mart 2011’de Dera’da bir grup öğrencinin okul duvarına “Ey doktor (Beşşar Esad) şimdi sıra sana geldi” yazmasıyla başlayan Suriye devrimi, Heyet Tahrir Şam (HTŞ) ve diğer muhalif grupların başlattığı son operasyonla 8 Aralık 2024’te zaferle tamamlandı.

BÜYÜK COŞKU İLE KARŞILANDI

Özellikle 2013'te Guta ve Duma'da gerçekleştirilen kimyasal saldırılarla hatırlanan kanlı Esad rejimi, muhalif grupların 2024 yılı sonundaki hızlı taarruzu ve 10 günlük bir saldırının ardından Şam'a girerek yönetimi devralması ile son buldu.

8 Aralık 2024'te Şam'ın muhalif gruplar tarafından ele geçirilmesi ve Suriye'de binlerce masum sivilin ölümü, işkenceden geçirilmesi ve milyonlarca insanın yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmasına neden olan rejimin çöküşü hem Suriye hem de İslam dünyasında büyük bir coşkuya neden oldu.

Rejimin düşüşüne ilişkin haberlerin Türkiye'deki camilerde Türk vatandaşları ve Suriyeli mülteciler tarafından tekbirlerle ve coşkuyla kutlandığı görüntüler, sosyal medyada yayılmış hem Türkiye hem Avrupa'da Suriyeli mültecilerin coşkusu sokaklara yansıdı.

MUHALİFLER 27 KASIM’DA BAŞLATTI, ŞAM’A KADAR İLERLEDİ

Muhalifler, 27 Kasım 2024’te başlattıkları operasyonun ilk günlerinde Halep ve İdlib’de hızlı ilerleme sağladı. Ardından Hama ve Humus’a yönelerek başkente uzanan hattın büyük bölümünü kontrol altına aldı. Böylece rejimin kuzey ve orta bölgelerdeki savunma hatları çöktü.

Humus’un el değiştirmesiyle rejim saflarında çözülme başladı. Çok sayıda asker silah bıraktı, muhaliflere teslim oldu veya kaçtı. Halkın desteğini alan muhalif güçler, Şam’a girerek 8 Aralık 2024’te 61 yıllık Baas rejiminin sonunu getirdi.

Esad ve üst düzey askeri yetkililer aileleriyle birlikte ülkeyi terk etti. Bunun ardından Baas dönemine ait semboller hedef alındı, heykeller yıkıldı ve işkence merkezleri kapatıldı. Ülkede yeni bir dönem başladı.

YENİ YÖNETİM KURULDU: AHMED ŞARA CUMHURBAŞKANI İLAN EDİLDİ

Devrimin ardından muhalif askeri gruplar, “devrim sonrası geçiş dönemi” için yeni yönetimi oluşturdu. Ahmed Şara ülkenin cumhurbaşkanı ilan edildi.

Güvenlik yapılanması kapsamında HTŞ ve Suriye Milli Ordusu (SMO) unsurlarının yeni Suriye ordusu çatısı altında tek komuta yapısında birleşmesine karar verildi. Rejim ordusu, güvenlik güçleri, Baas Partisi ve rejimin belirlediği parlamento feshedildi.

İLK HALK MECLİSİ SEÇİMLERİ YAPILDI

Esad rejiminin devrilmesinin ardından 5 Ekim’de ilk Halk Meclisi seçimleri düzenlendi.

İç savaşın yol açtığı yıkım, kimlik belgelerinin kaybı, adreslerin ortadan kalkması ve nüfusun yarısından fazlasının yerinden edilmesi nedeniyle seçimler, doğrudan halk oylaması yerine temsil esasıyla çalışan seçici kurullar aracılığıyla gerçekleştirildi. Bu kurullar, hükümetin kontrol ettiği bölgelerde kurulan sandıklarda oy kullandı.

SURİYELİLERİN GÖNÜLLÜ DÖNÜŞÜNDE BÜYÜK ARTIŞ

Rejimin yıkılmasının ardından yıllarca komşu ülkelere sığınan Suriyelilerin geri dönüşü hız kazandı.

Türkiye İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 1 Kasım’da yaptığı açıklamada, 8 Aralık 2024’ten sonra 550 bin Suriyelinin ülkesine gönüllü dönüş yaptığını bildirdi.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK), 4 Aralık’ta yaptığı açıklamada, 2025’te Lübnan’dan 378 bin Suriyelinin ülkesine döndüğünü duyurdu.

YILLAR SONRA DİPLOMATİK İZOLASYON KIRILDI

Yeni yönetim, bir yılda Suriye’nin uluslararası görünürlüğünü artırmak ve Batı yaptırımlarını kaldırmak için yoğun diplomasi yürüttü.

Başta Türkiye olmak üzere birçok ülke Şam yönetimiyle yeniden diplomatik ilişkileri kurdu. Türkiye’nin Şam Büyükelçiliğinde 14 Aralık 2024’te Türk bayrağı göndere çekildi ve temsilcilik yeniden faaliyete geçti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 13 Mayıs 2025’te Suudi Arabistan ziyareti sırasında Suriye’ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını açıklaması sürecin dönüm noktalarından biri oldu. Trump, bu kararda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmelerinin etkili olduğunu belirtti.

ABD’nin ardından Avrupa Birliği de 21 Mayıs’ta 2011’den beri yürürlükte olan ekonomik yaptırımları kaldırma kararı aldı. Cumhurbaşkanı Şara’nın ABD ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin yaptırım listelerinden çıkarılması birçok ülke tarafından olumlu karşılandı.

ABD Hazine Bakanlığı ise 10 Kasım’da Sezar Yasası kapsamındaki yaptırımların askıya alındığını açıkladı.

PKK/YPG, KUTLAMALARI YASAKLADI

PKK/YPG’nin oluşturduğu SDG yapılanması, Fırat’ın doğusu ile Halep’in Şeyh Maksud ve Eşrefiyye mahallelerindeki işgalini sürdürmeye devam ediyor.

Mart ayında Suriye yönetimiyle anlaşma imzalamasına rağmen PKK/YPG, Şam’a entegre olmamak için süreci oyalayarak sonuçsuz bıraktı. Örgüt ayrıca kuzeydoğuda kontrol ettiği bölgelerde, “terör tehditlerini” gerekçe göstererek 61 yıllık Baas rejiminin devrildiği operasyonun yıl dönümü kutlamalarını yasakladı.

İSRAİL, ESAD SONRASI SURİYE’YE YÜZLERCE SALDIRI DÜZENLEDİ

Esad rejiminin yıkılmasının ardından İsrail ordusu Suriye topraklarına yoğun saldırılar başlattı.

Suriye yönetimine göre İsrail, bir yıl içinde 1000’den fazla hava saldırısı gerçekleştirdi. İsrail ayrıca işgal altında tuttuğu Golan Tepeleri’ne ek olarak 800 kilometrekarelik Suriye toprağını daha ele geçirdi.

DÜŞMANI CAYDIRMA OPERASYONU: 27 KASIM - 8 ARALIK 2024

27 Kasım 2024
– Muhalifler Halep’in batı kırsalında geniş çaplı operasyon başlattı.

28 Kasım
– Muhalifler, Halep’in dış mahallelerinin 1 kilometre yakınına kadar ilerledi.

29 Kasım
– İdlib’in kritik ilçesi Serakib kontrol altına alındı, Halep kent merkezine giriş başladı.

30 Kasım
– Halep kent merkezi muhaliflerin kontrolüne geçti.
– Maarratünnüman, Han Şeyhun ve Cercenaz rejim güçlerinden alındı.
– Muhalifler Hama’ya yöneldi.

1 Aralık
– SMO, PKK/YPG’nin Tel Rıfat–kuzeydoğu hattındaki koridor planına karşı Özgürlük Şafağı Operasyonu’nu başlattı.
– Tel Rıfat’ın tamamı kontrol altına alındı.

2 Aralık
– Hama’da 16 yerleşim geri alındı.

3 Aralık
– Hama’nın kuzeyinde çok sayıda köy ve Nasiriye Tepesi muhaliflerin eline geçti.

4 Aralık
– Hama kent merkezi çevresindeki 20 köy daha muhaliflerin kontrolüne geçti.

5 Aralık
– Hama kent merkezi tamamen kurtarıldı.

6 Aralık
– Muhalifler Rasten ve Telbise’yi aldı, ardından Humus’un iç kesimlerine ulaştı.

7 Aralık
– Humus kent merkezi ele geçirildi.
– Güneydeki muhalifler Şam’ın güney banliyölerine girdi.
– Dürzi çoğunluklu Süveyda ilinde yerel gruplar genel hakimiyet sağladı.

8 Aralık 2024
– 61 yıllık Baas rejimi çöktü.
– Şam’daki Saydnaya Hapishanesi’nde hayatta kalan tutsaklar kurtarıldı.

1 YILIN ARDINDAN EMEVİ CAMİİ'NDE 'KARDEŞLİK' MESAJI

Esad rejimin devrilmesinin ve zaferin birinci yıl dönümünü kutlayan Suriyeliler, başkent Şam’daki Emevi Camii’nde bir araya geldi. Cumhurbaşkanı Şara ise asker kıyafetleriyle camiye giriş yaptı. Cemaat tarafından coşkuyla karşılanan Şara, vatandaşlara imamlık yaparak sabah namazını idrak etti.

Cumhurbaşkanı Şara, namazın ardından verdiği hutbede birliğin ve yeniden inşa sürecindeki kararlılığın önemini vurguladı. Devrimin yıl dönümüne değinen Şara, "Emevi Camisinden Şam'a girdiğimiz o anla birlikte, tüm ümmet için yeni bir tarih yazan devrimcileri ve kahraman savaşçıları hatırlıyoruz." ifadelerini kullandı.

"Hiçbir engel bizi durduramayacak ve Allah’ın izniyle tüm zorlukların üstesinden hep birlikte geleceğiz" diyen Şara, ülkeyi kuzeyden güneye yeniden inşa edeceklerini belirtti. Hutbesini dua ile tamamlayan Şara, "Suriye’yi şanlı geçmişine yakışır bir şekilde, Allah’a itaat, mazlumlara yardım ve adalet temelleri üzerinde yeniden güçlü kılacağız" dedi.