Dünyanın ilk dijital barış anlaşması imzalandı; anlaşmaya Trump ve Pezeşkiyan imza attı

ABD ile İran arasında haftalardır süren diplomatik temasların ardından üzerinde uzlaşı sağlanan ve “İslamabad Mutabakat Anlaşması” adı verilen mutabakat zaptının tam metni ortaya çıktı. ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe giren anlaşma, savaşın sona erdirilmesi, bölgesel güvenliğin sağlanması, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması ve nükleer program konusunda yeni bir müzakere sürecinin başlatılmasını öngören 14 maddeden oluşuyor.

Üst düzey bir ABD’li yetkili, düzenlediği telekonferansta anlaşmanın ayrıntılarını basın mensuplarıyla paylaşırken, İran’ın nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit ettiğini ve tarafların nihai anlaşmayı hazırlamak amacıyla 60 günlük müzakere sürecine gireceğini açıkladı.

SAVAŞIN KALICI OLARAK SONA ERDİRİLMESİ TAAHHÜDÜ

Mutabakatın birinci maddesinde ABD ile İran ve mevcut çatışmadaki müttefiklerinin, Lübnan dahil tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan ettiği belirtildi.

Taraflar, birbirlerine karşı savaş başlatmama, askeri operasyon düzenlememe, güç kullanmama veya güç kullanma tehdidinde bulunmama taahhüdünde bulundu. Maddede ayrıca Lübnan’ın toprak bütünlüğü ve egemenliğinin korunacağı vurgulanırken, nihai anlaşmanın da savaşın kalıcı olarak sona erdiğini teyit edeceği kaydedildi.

KARŞILIKLI EGEMENLİK VE TOPRAK BÜTÜNLÜĞÜNE SAYGI

İkinci maddede ABD ve İran’ın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği hükme bağlandı.

Taraflar ayrıca birbirlerinin iç işlerine müdahale etmeme taahhüdünde bulundu.

NİHAİ ANLAŞMA İÇİN 60 GÜNLÜK MÜZAKERE SÜRECİ

Mutabakatın üçüncü maddesine göre ABD ve İran, en geç 60 gün içerisinde nihai anlaşmayı müzakere ederek sonuçlandırmayı kabul etti.

Tarafların ortak mutabakat sağlaması halinde söz konusu sürenin uzatılabileceği belirtildi.

DENİZ ABLUKASININ KALDIRILMASI VE ASKERİ ÇEKİLME TAKVİMİ

Dördüncü madde kapsamında ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’a yönelik deniz ablukasını ve tüm engellemeleri kaldırmaya başlayacak.

Deniz ablukasının 30 gün içerisinde tamamen sona erdirileceği belirtilirken, aynı süreçte gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönüşüne paralel şekilde artırılacağı ifade edildi.

Maddede ayrıca ABD’nin nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran sınırlarına yakın bölgelerde konuşlu kuvvetlerini geri çekeceği hükmü yer aldı.

HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN AÇILACAK

Anlaşmanın beşinci maddesinde İran’ın, ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında ücretsiz ve güvenli şekilde geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri gerçekleştireceği belirtildi.

Ticari gemi trafiğinin derhal başlayacağı ifade edilirken, teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından uygulamanın 30 gün içinde tam kapasiteyle yürürlüğe gireceği kaydedildi.

Madde kapsamında İran’ın, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki idaresi ve denizcilik hizmetlerinin belirlenmesi amacıyla Umman başta olmak üzere bölgedeki kıyı devletleriyle görüşmeler gerçekleştireceği bildirildi.

İRAN’A 300 MİLYAR DOLARLIK EKONOMİK DESTEK PLANI

Mutabakatın altıncı maddesi, İran ekonomisinin yeniden yapılandırılmasına yönelik kapsamlı bir plan içeriyor.

ABD’nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması amacıyla en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt ettiği belirtildi.

Söz konusu planın uygulanmasına ilişkin mekanizmanın 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın parçası olarak netleştirileceği ifade edilirken, gerekli tüm lisans ve finansal izinlerin ABD tarafından sağlanacağı kaydedildi.

İRAN’A YÖNELİK TÜM YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI HEDEFLENİYOR

Yedinci maddeye göre ABD, nihai anlaşmanın parçası olarak İran’a yönelik yaptırımların belirli bir takvim çerçevesinde sona erdirilmesini taahhüt etti.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ile ABD’nin uyguladığı birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılması konusunda müzakereler yürütüleceği belirtildi.

Taraflar, yaptırımların kaldırılması meselesinin kritik öneme sahip olduğunu vurgulayarak görüşmelerde öncelikli başlıklardan biri olacağını ifade etti.

İRAN NÜKLEER SİLAH GELİŞTİRMEYECEĞİNİ YENİDEN TAAHHÜT ETTİ

Mutabakatın sekizinci maddesinde İran’ın nükleer silah edinmeyeceği ve geliştirmeyeceği yeniden teyit edildi.

ABD ile İran’ın, zenginleştirilmiş nükleer malzeme stoklarının geleceğine ilişkin çözüm üzerinde çalışacağı belirtilirken, bu sürecin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde yürütüleceği kaydedildi.

Tarafların ayrıca İran’ın nükleer ihtiyaçları ve uranyum zenginleştirme faaliyetleriyle ilgili konuları nihai anlaşma kapsamında ele alacağı ifade edildi.

YENİ YAPTIRIM VE ASKERİ TAKVİYE YAPILMAYACAK

Dokuzuncu madde kapsamında nihai anlaşma imzalanana kadar mevcut durum korunacak.

İran’ın mevcut nükleer program seviyesini muhafaza edeceği, ABD’nin ise yeni yaptırımlar uygulamayacağı ve bölgeye ilave asker sevk etmeyeceği belirtildi.

PETROL İHRACATI VE BANKACILIK İŞLEMLERİNE MUAFİYET

Onuncu maddeye göre ABD, yaptırımlar tamamen kaldırılıncaya kadar İran’ın petrol ihracatına yönelik çeşitli muafiyetler sağlayacak.

İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatıyla birlikte bankacılık, sigortacılık, nakliye ve ilgili hizmetlerin de bu kapsamda değerlendirileceği ifade edildi.

ABD Hazine Bakanlığı’nın gerekli muafiyetleri sağlayacağı kaydedildi.

DONDURULMUŞ MİLYARLARCA DOLARLIK VARLIK SERBEST BIRAKILACAK

Anlaşmanın on birinci maddesi İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fonların serbest bırakılmasını içeriyor.

ABD’nin, mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte söz konusu fon ve varlıkların kullanımını tamamen açmayı taahhüt ettiği belirtildi.

Fonların kullanım usullerinin müzakere sürecinde netleştirileceği, nihai lehtarların İran Merkez Bankası tarafından belirleneceği ve gerekli tüm lisansların ABD tarafından sağlanacağı ifade edildi.

ORTAK DENETİM VE UYGULAMA MEKANİZMASI KURULACAK

On ikinci madde kapsamında taraflar, mutabakatın uygulanmasını ve ileride imzalanacak nihai anlaşmaya uyulup uyulmadığını denetlemek amacıyla ortak bir yürütme mekanizması oluşturulması konusunda uzlaştı.

Söz konusu mekanizmanın anlaşmanın uygulanma sürecini izleyeceği belirtildi.

İLK AŞAMADA UYGULANACAK MADDELER BELİRLENDİ

On üçüncü maddede mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte hangi hükümlerin derhal uygulanacağı açıklandı.

Buna göre birinci, dördüncü, beşinci, onuncu ve on birinci maddeler hemen yürürlüğe girecek.

Taraflar, bu maddelerin uygulanmasının devam etmesi şartıyla diğer başlıklar üzerinde nihai anlaşma müzakerelerini sürdürecek.

NİHAİ ANLAŞMA BM GÜVENLİK KONSEYİ KARARIYLA ONAYLANACAK

Mutabakatın son maddesinde, taraflar arasında imzalanacak nihai anlaşmanın bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacağı belirtildi.

Söz konusu hükümle birlikte nihai anlaşmanın uluslararası hukuk bakımından güvence altına alınmasının amaçlandığı ifade edildi.