Dünyanın en pahalı nehri: Tek bir parçası servet kazandırıyor Sözcü Gazetesi

Çin’in en batı eyaleti Sincan’da bulunan ve dünyanın en değerli nefrit yataklarına ev sahipliği yapan Hotan Nehri’nde, kontrolsüz madencilik faaliyetleri nedeniyle yeni kısıtlamalar getirildi. Binlerce yıldır Çin kültürünün temel taşlarından biri olan yeşim taşının ana kaynağı olan bölge, ekolojik rehabilitasyon sürecine girdi.

PAHA BİÇİLEMEZ OLARAK BİLİNİYOR 

Çin medeniyetinde "paha biçilemez" olarak nitelendirilen ve erdemin simgesi kabul edilen yeşim taşı (nefrit), bugün Çin’de yaklaşık 30 milyar dolarlık bir pazar hacmine sahip. Hotan Nehri ve bu nehri besleyen Beyaz ve Siyah Yeşim nehirleri, sularında doğal olarak bulunan büyük nefrit bloklarıyla tanınıyor. Bölgedeki yerel arayıcılar, nadir bulunan yüksek kalitedeki tek bir parçanın yaklaşık 212 bin dolar (1 milyon yuan) değerine ulaşabildiğini ifade ediyor.

REZERVLER HIZLA TÜKENİYOR 

Bölgedeki yerel Uygur halkı tarafından tarihsel olarak önemsenmeyen bu maden, 1990’lı yıllardan itibaren Çin’in doğusundaki yüksek talep nedeniyle büyük bir ekonomik hareketliliğe sahne oldu. "Yeşim hücumu" olarak adlandırılan bu dönemde, taşın gram fiyatı altını geride bıraktı. Ancak bu yoğun talep, nehir yatağındaki rezervlerin hızla tükenmesine ve ekolojik yapının zarar görmesine yol açtı.

İKİSİNİ AYIRAN BİR ÖZELLİK VAR 

Uluslararası Gemoloji Derneği (IGS) uzmanları, piyasada "yeşim" olarak adlandırılan iki farklı mineral olduğunu belirtiyor. Hotan bölgesinde çıkarılan ve antik dönemlerden beri kullanılan tür nefrit iken; Çin’e 18. yüzyılda Myanmar’dan giren tür jadeit olarak biliniyor. Hotan nefriti, asbestle yapısal benzerlik gösteren ancak sağlık riski taşımayan, son derece dayanıklı ve lifli bir yapıya sahip olmasıyla ayrışıyor.

TİCARİ KAZI LİSANSLARI İPTAL EDİLDİ 

Yatakların hızla tükenmesi ve ağır iş makinelerinin bölgedeki vaha ekosistemine verdiği zarar üzerine Sincan hükümeti radikal kararlar aldı. 2007 yılı itibarıyla nehir boyunca tüm ticari kazı lisansları iptal edildi. Yetkililer, bölgedeki ekosistem kendini yenileyene kadar bireysel ve ticari madencilik faaliyetlerinin durdurulduğunu, gelecekteki çalışmaların ise yalnızca sıkı devlet denetimi altında ve "düzenli" bir şekilde yürütüleceğini duyurdu.