Dünyanın en gizli ağacı: Yeri sır gibi saklanıyor sadece 45 tane kaldı Sözcü Gazetesi

1994 yılında New South Wales (NSW) park korucusu David Noble tarafından Sidney'in 93 mil kuzeybatısındaki Wollemi Ulusal Parkı'nda ücra bir kanyonda keşfedilen ve nesli tükendiği sanılan Wollemi çamı (Wollemia nobilis), sıkı güvenlik ve koruma önlemleri altında hayatta tutulmaya çalışılıyor.

Avustralya Hükümeti İklim Değişikliği, Enerji, Çevre ve Su Bakanlığı tarafından yayımlanan resmi kurtarma planına göre, türün doğal ortamında yalnızca 45 olgun ve 46 genç bireyi kalmış durumda. Dört ayrı küme halinde tek bir bölgede yayılan ağaçların kesin koordinatları, insan kaynaklı tehditlerden koruma amacıyla resmi makamlarca gizli tutuluyor.

Araucariaceae (Arokaryagiller) familyasına ait olan Wollemi çamının kökenleri yaklaşık 200 milyon yıl öncesine, türle doğrudan ilişkili fosil kayıtları ise 91 milyon yıl öncesine dayanıyor. Bilim dünyasında yaklaşık 2 milyon yıl önce neslinin tükendiği kabul edilen türün, kanyonun sunduğu izole ve istikrarlı mikroklima sayesinde günümüze kadar ulaştığı belirtiliyor. Yaklaşık 40 metre yüksekliğe ulaşabilen ağaçlar, tek bir kökten 40'a yakın gövde üretebilme ve yüzlerce yıl yaşayabilme özelliğine sahip.

Kurtarma planında, koruma altındaki bölgeye izinsiz girişlerin yol açabileceği riskler sıralandı. Fidelerin ezilmesi ve hassas toprak yapısının sıkışması, açıkta kalan köklerin zarar görmesi, bölgeye yabancı ot ve patojen taşınması.

En büyük biyolojik tehdit olarak, çamurlu ayakkabılar ve kirli ekipmanlarla taşınabilen su kaynaklı kök çürüklüğü patojeni Phytophthora gösteriliyor. Bu doğrultuda bölgeye girişler yalnızca zorunlu görev personeliyle sınırlandırılmış olup, giriş öncesi kıyafet ve ekipman dezenfeksiyonu zorunlu tutuluyor.

2019-2020 yıllarında yaşanan "Kara Yaz" çalı yangınlarında, doğal popülasyon ve yapay yollarla nakledilen üç küme doğrudan etkilenmişti. Yangın söndürme uçakları, yangın geciktiriciler ve özel sulama sistemleriyle yapılan müdahaleye rağmen genç ağaç ve fide stoklarında ciddi kayıplar meydana geldiği, bu stokların kendini yenilemesi için yangınsız en az 20 ila 30 yıla ihtiyaç duyulduğu bildirildi.

Yapılan genetik araştırmalar, Wollemi çamının çevresel değişimlere ve hastalıklara karşı direncini düşüren çok düşük bir genetik çeşitliliğe sahip olduğunu ortaya koydu. Bununla birlikte, Sidney Botanik Bahçeleri tarafından yürütülen yeni genom çalışmalarında, bireyler arasında ilk kez küçük genetik farklar tespit edildiği raporlandı.

Doğal popülasyonun üzerindeki yasa dışı toplama baskısını azaltmak, koruma fonu yaratmak ve türün tamamen yok olma riskinin önüne geçmek amacıyla 2005 yılında başlatılan ticari program kapsamında, ağaçtan alınan çelikler çoğaltılarak uluslararası botanik bahçelerine ve kamusal satışa sunulmaya devam ediyor.