Dünyanın bilinen en eski krateri 3 milyar yaşında

Bilim insanları arasında yaşanan fikir ayrılıkları, bazen gerçeğin tam ortada bir yerde çıkmasıyla sonuçlanır. Batı Avustralya'nın ücra Pilbara çölünde yer alan bir meteor krateri için de tam olarak böyle oldu. Bölgedeki krateri keşfeden ilk ekip yapının yaşını 3,47 milyar yıl olarak tahmin ederken, başka bir araştırmacı grubu bu iddiaya karşı çıkarak yaşın 2,77 milyar yıldan daha genç olması gerektiğini savunmuştu.

Son yapılan detaylı çalışmalar ise tartışmaları bitirdi ve kraterin yaklaşık 3,02 milyar yıl önce gerçekleşen bir çarpışmayla oluştuğunu kesinleştirdi. Bu sonuç, yapının "dünyanın bilinen en eski meteor krateri" unvanını tescilledi.

Curtin Üniversitesinden jeolog Chris Kirkland, elde edilen yeni yaş verisinin çarpışmayı doğrudan Arkeen Devri'ne yerleştirdiğini belirtiyor. Bu dönem, Dünya'nın kabuğunun, okyanuslarının, atmosferinin ve ilk yaşam formlarının henüz gelişmekte olduğu çok erken bir evreyi temsil ediyor.

Bu anlamda krater, yeryüzünde Arkeen Devri'nden günümüze ulaşabilmiş tek çarpışma alanı olma özelliğini taşıyor.

Gezegenimiz Ay, Merkür veya Mars ile kıyaslandığında çok daha az krater barındırır. Bilim insanları, atmosferin küçük çarpmaları engellemesinin yanı sıra ana nedenin Dünya'nın jeolojik olarak çok aktif olması olduğunu düşünüyor.

Erozyon ve tektonik hareketler nedeniyle yeryüzündeki kraterlerin büyük kısmı zamanla siliniyor. Nitekim Dünya'da tespit edilebilen kraterlerin çoğu 2 milyar yıldan daha gençken, bu keşiften önce bilinen en eski krater 2,23 milyar yaşındaki Yarrabubba krateriydi.

Bugün bakıldığında Pilbara çölündeki bu yapı, milyarlarca yılın ardından sıradan bir arazi parçası gibi görünüyor. Ancak Pilbara bölgesi, Dünya'nın en az zarar görmüş antik kayaçlarını barındırma özelliğiyle jeologlar için adeta bir zaman kapsülü niteliği taşıyor.

Çoğu yerde bu yaşlardaki kayalar eriyip yok olmuşken, buradaki korunaklı yapı yeryüzünün ilk dönemlerine ait okunabilir izler sunuyor.

Araştırmacılar, yüzeydeki kayaçlarda çarpışma konileri adı verilen özel çatlak desenleri bulduklarında bölgenin bir krater olduğunu anlamışlardı. Şok dalgalarının kayaçlarda bıraktığı bu koni şeklindeki izler, bir meteor çarpmasının en net kanıtları arasında yer alıyor.

Yaş tespiti için bu kez kayaların içindeki mikroskobik mineral kristalleri incelendi. Zamanı milyarlarca yıl boyunca içinde saklayabilen dayanıklı zirkon minerallerinin, çarpışma sırasındaki aşırı ısı nedeniyle şekil değiştirdiği ve yeniden büyüdüğü tespit edildi.

Zirkon içindeki elementlerin kararlılık oranlarını inceleyen uzmanlar, bu kristallerin tam 3 milyar yıl öncesini işaret ettiğini gördü.

Bilim ekibi sadece zirkon kristalleriyle yetinmedi. Çarpışmanın ardından kayaçların arasından sızan sıcak sıvıların oluşturduğu apatit mineralleri de laboratuvarda analiz edildi.

Apatit kristallerinden elde edilen yaş verisi de zirkon analiziyle neredeyse tamamen uyuşarak 3 milyar yıl öncesini doğruladı. Bu kesin tarih, insanlığa bugünkünden tamamen farklı bir Dünya'nın kapılarını aralıyor.