Dünya Sağlık Örgütü açıkladı, panik dalgası büyüdü: O haplar kanser mi yapıyor? Sigara ile aynı riske mi sahip?

Dünya Sağlık Örgütü’nün kanser araştırmalarından sorumlu kurumu olan Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın (IARC), östrojen ve progesteron içeren kombine doğum kontrol haplarını ‘Grup 1 kanserojen’ sınıfında değerlendirmesi, kadınlar arasında büyük endişeye sebep oldu. Çünkü bu sınıflandırma, söz konusu hormon kombinasyonunun insanlarda bazı kanser türleriyle ilişkili olduğuna dair güçlü bilimsel kanıt bulunduğunu ifade ediyor.

Aslında IARC, doğum kontrol haplarını uzun yıllardır ‘Grup 1 kanserojen’ sınıfında değerlendiriyor. Şimdi sosyal medyada yeniden karşımıza çıkan bu konu, ‘doğum kontrol hapları kansorejen mi? sorusunu gündeme taşıyor. Gelin bu konuya detaylıca bakalım.

‘DİKKATLİ OLUNMASI GEREKEN ANCAK KORKULMAMASI GEREKEN BİR İFADE’

“Grup 1 Kanserojen tam olarak ne anlama gelir? IARC’ın bu sınıflandırması maddenin ne kadar güçlü bir kanserojen olduğunu mu, yoksa kansere yol açtığına dair kanıtların ne kadar kesin olduğunu mu ifade eder?” diye sorduğumuz Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Burak Özköse, “Grup 1 Kanserojen ifadesi içinde geçen kelime itibarıyla halkı korkutmamalı. Doğru ilaç okuryazarlığına sahip olmak bu anlamda oldukça önemli” dedi ve şu bilgileri verdi:

“Çünkü bu terim aslında bir maddenin ya da maruziyetin insanlarda kanser ‘yapabildiğine’ dair yeterli bilimsel kanıt bulunduğu anlamına gelse de Grup 1, maddenin ne kadar ‘güçlü’ kanser yaptığıyla ilgili değildir. Kanser yaptığına dair kanıtın ne kadar kesin olduğu ile ilgilidir. IARC yalnızca tehlikeyi sınıflandırır. Yani ‘Bu etken insanlarda kanser yapabilir mi?’ sorusuna cevap verir. ‘Ne kadar risklidir?’ sorusuna cevap vermez. Kısacası dikkatli olunması gereken ancak korkulmaması gereken bir ifadedir.”

SİGARA İLE AYNI RİSKE Mİ SAHİP?

Sigara, asbest ve alkol de Grup 1 listesinde geçiyor. Doğum kontrol haplarını bu maddelerle aynı listeye koymak doğru mu?

Dr. Burak Özköse, “Bu çok önemli ve kamuoyunda sık karıştırılan bir konu. Öncelikle şunu bilmeliyiz ki aynı IARC grubunda yer almak, aynı risk düzeyinde olmak demek değildir. IARC sınıflandırmasından alınan bilgilere göre kanıtın kesinliğini gösterir; riskin büyüklüğünü değil. Ne yazık ki halkımızda yanlış bilgi ve korku refleksiyle kafa karışıyor. Alkol, sigara, asbest ve doğum kontrol hapları aynı listede yer aldığı için ‘Demek ki doğum kontrol hapı sigara kadar kanser yapıyor’ diye düşünülüyor. Ancak son derece yanlış bir algı bu” dedi.

RİSK ÖZELLİKLE HANGİ KANSER TÜRLERİ İÇİN VAR?

“IARC raporuna göre doğum kontrol hapları bazı kanser türlerinde risk artışı ile ilişkilendirilmiştir” diyen Özköse şunları söyledi:

-- Meme kanserinde hafif artış (yakın dönemdeki kullanıcılar), serviks kanserinde uzun süreli kullanımda artış, karaciğer kanserinde özgül popülasyonlarda potansiyel artış belirtilmiş.

-- Ancak tekrar etmekte fayda var; bu oranlar sigara gibi yüksek riskli ajanların oranlarıyla kıyaslanamaz. Sigara, birden çok kanser türünde ciddi tehlike yaratıyor.

-- Doğum kontrol haplarının etkisine gelene dek stres, sigara kullanımı, alkol, hareketsiz yaşam gibi faktörler kanseri daha çok tetikliyor.

Genetik olarak meme kanserine yatkınlığı olan kadınlarda, doğum kontrol haplarının etkisinin karmaşık olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle BRCA mutasyonu taşıyan kadınlarda meme kanseri riski zaten yüksek iken söz konusu hapların bu riski hafif artırabileceğine dair veriler de vardır. Ancak aynı haplar, bu kadınlarda yumurtalık kanserine karşı belirgin koruyuculuk da sağlayabilir. Bu nedenle ‘Grup 1’ etiketine bakılarak değil, kişisel risk–fayda dengesi değerlendirilerek verilmelidir.

5 YILDAN UZUN SÜRELİ KESİNTİSİZ KULLANIM ÇOK RİSKLİ

Kanser riskindeki artışın belirginleşmesi için hapın kaç yıl boyunca kesintisiz kullanılması gerektiğini sorduğumuz Dr. Burak Özköse şu cevabı verdi:

“Rahim ağzı kanserinde risk artışı genellikle 5 yıldan uzun süreli kesintisiz kullanımda belirginleşir; 10 yılın üzerindeki kullanımda yaklaşık iki katına çıkabilir. Ancak hap bırakıldıktan sonra bu artış zamanla geriler ve yaklaşık 10 yıl içinde normale yaklaşır.”

‘RİSK KANITLARI ESKİ TİP HAPLAR İÇİN’

Dr. Özköse, IARC’ın kanser riskine dair kanıtlarının esas olarak eski tip, yüksek dozlu kombine haplarla ilgili olduğunu söyledi, “Günümüzde hastalarımıza reçete ettiğimiz haplar artık çok daha düşük hormon dozlarıyla modernize edilmiştir. Yeni tip doğum kontrol hapları yani düşük doz (mikrodoz) hapların risk profili tam olarak eski haplarla aynı olmayabilir, ancak bunu net gösterecek geniş, uzun dönemli veriler halen sınırlıdır. Bu yüzden ‘dozla risk arasındaki ilişki’ üzerine yapılan yorumlar yetersiz kalıyor. Araştırmaların sonuçları herkes için aynı olmadığı gibi sağladığı faydaları da göz ardı etmemek gerek” dedi.

Büyük harflerle belirtmek isterim ki “Doğum kontrol haplarının kanserojen etkisi tek başına değerlendirilmemelidir.” HPV enfeksiyonu, sigara kullanımı ve tarama eksikliği gibi faktörler bir araya geldiğinde risk elbette artar. İlk cinsel temas öncesi etkisi maksimum düzeyde olan HPV aşısı ve düzenli jinekolojik taramalar bu riski büyük ölçüde kontrol altına alır.

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ NEDEN HALA BU HAPLARI ÖNERİYOR?

“Dünya Sağlık Örgütü kurulma misyonu gereği halk sağlığı üzerinde mutlak risk, toplumsal fayda, alternatif tıp, sağlık sistemi gerçekliği üzerine araştırır ve önerilerde bulunur” diyen Özköse şunları bilgileri verdi.

Doğum kontrol haplarının fayda/zarar ilişkisini göz önüne alarak kombine hapların;

- Over yani yumurtalık kanseri riskini azalttığını
- Endometrium kanseri riskini azalttığını
- Bu koruyuculuğun da yıllarca sürebileceğini söylüyor.

Yani net etki tek yönlü değildir. Küresel ölçekte ise haplar;

- Anne ölümlerini azaltır
- Kadın sağlığını iyileştirir
- Sosyoekonomik kazanım sağlar.

TEMEL İLAÇ LİSTESİNDE YER ALIYOR

Drç Özköse, “Kısacası bu etkiler, küçük kanser risk artışlarından çok daha büyük faydalar sağlar. Ama Dünya Sağlık Örgütü’nün ‘Tıbbi Uygunluk Kriterleri’ yaklaşımı her kadına ‘her durumda uygun’ da demez. Riskli gruplarda hap kullanımları kişiselleştirilir” dedi ve ekledi:

“IARC bir ilacın etkilerinde ‘Kanser yapar mı?’ diye sorar, WHO ise ‘Toplumda kullanımı fayda sağlıyor mu?’ sorusunu sorar. Kısacası doğum kontrol hapları faydaları ve riskleri göz önünde alındığında hem ‘Grup 1 kanserojen’ hem de ‘temel ilaç’ listesinde yer alır.”