Dünya nın kabuğu parça parça çatlıyor: 75 kilometrelik yarık tespit edildi

Kuzey Amerika'nın kuzeybatı kıyısı açıklarında, okyanus tabanında sessiz ama devasa bir süreç yaşanıyor. Bilim insanları ilk kez, milyonlarca yıldır hareket eden tektonik bir levhanın parça parça yok oluşunu görüntülemeyi başardı.

Dünya'nın kabuğu, birbirine kıyasla hareket eden devasa taş parçalarından oluşuyor. Bu parçalara tektonik levha deniyor. Pasifik Okyanusu tabanındaki Juan de Fuca levhası, yüz milyonlardır Kuzey Amerika kıtasının altına doğru kayıyor. Bilim insanları bu levhanın artık ölmekte olduğunu ve bu ölümün düzenli gerçekleşmediğini ortaya koydu.

Araştırmanın başyazarı Brandon Shuck, süreci şöyle anlattı: "Bir levhayı harekete geçirmek, treni yokuş yukarı itmek gibidir. Devasa bir çaba gerektirir. Ama hareket etmeye başladığında artık durdurulamazsınız. Durdurmak için dramatik bir şey gerekir; temelde bu aslında bir tren kazası."

Ekip, 2021 yılında Vancouver Adası açıklarında gerçekleştirilen saha çalışmasında 15 kilometre uzunluğunda bir sualtı sensör dizisi kullandı. Okyanus tabanına ses dalgaları gönderildi, geri dönen yansımalar ise levhanın iç yapısını görünür kıldı.

Kıtanın kenarına ulaşan levha parçalarının ağırlıklarını kaybederekve sistemi yavaşlatıtığı belirlendi. Bu noktada levha kendi ağırlığını altında bölüm bölüm çatlamaya başlıyor.

Araştırmacılar, levhadaki aktif çatlak hattının 75 kilometre uzandığını belirledi. Levha bu hat boyunca 5 kilometre aşağı çökmüş durumda.

Bu hattın bazı kesimlerinde çökmeye rağmen hiç deprem kaydedilmiyor. Araştırmacılara göre bu sessizlik, o parçaların birbirinden tamamen koptuğuna işaret ediyor. Kopan parça artık hareket etmiyor, sürtünme üretmiyor.

Shuck, durumu şöyle özetledi: "İlk kez, ölmekte olan bir levhanın net görüntüsüne sahibiz. Levha bir anda kapanmak yerine parça parça yırtılıyor. Tek bir büyük tren kazasındansa bir trenin vagon vagon raydan çıkışı gibi."

Columbia Üniversitesi'nden araştırmacı Suzanne Carbotte, bulguların önemine dikkat çekti: "Daha önce bu sürecin bu kadar net bir görüntüsüne sahip değildik. Bu bulgular, Dünya'yı şekillendiren levhaların nasıl davrandığını kavramamıza yardımcı oluyor."

Araştırmacılar aynı zamanda uzun süredir yanıt aranan bazı jeolojik soruların da cevabını buluyor olabileceklerini düşünüyor. Meksika açıklarında bulunan bazı eski levha kalıntıları ve nedeni bilinemeyen volkanik patlamalar, bu parça parça çözülme süreciyle açıklanabilir hale geliyor.

Araştırmacılar, bulguların Cascadia bölgesindeki mevcut deprem riskini şimdilik değiştirmediğini vurguluyor. Bununla birlikte bu veriler, bir depremin nerede durup nerede devam edeceğini öngörmek için yeni bir olasılık açıyor. Sistemin tamamen durması içinse milyonlarca yıl gerekecek.