DSÖ cinsel organlara tutunan parazite karşı uyardı! Sudan bulaşıyor

Cilt yoluyla vücuda girerek kana karışan, yumurtalarını karaciğerden akciğere ve cinsel organlara kadar bırakan şistozomiyaz parazitlerinin kontrolden çıkabileceği uyarısı yapıldı.

Yıllarca fark edilmeden ilerleyebilen bu hastalık, bugüne kadar yeterince ciddiye alınmayan küresel sağlık riskleri arasında yer alıyor.

BBC'nin haberine göre, bilim insanları göre her yıl dünya genelinde yaklaşık 250 milyon kişinin şistozomiyaz nedeniyle tedavi gördüğünü açıkladı. Vakaların büyük bölümü, paraziti taşıyan salyangozların yaygın olduğu Afrika’da görülse de hastalık yalnızca bu kıtayla sınırlı değil. Çin, Venezuela ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu 78 ülkede bulaş tespit edilmiş durumda.

Türkiye’de ise şimdiye kadar yalnızca yurt dışından dönen kişilerde rastlanmıştı. Ancak uzmanlara göre bu tablo değişebilir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şistozomiyaza yol açan parazitlerin evrim geçirerek yeni coğrafyalarda yaşamaya uyum sağladığını açıkladı. Bu uyarı, Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü kapsamında yapıldı. Söz konusu gün, bir milyar insanı etkilemesine rağmen yeterince önemsenmediği belirtilen virüs, bakteri, parazit ve mantar kaynaklı hastalıklara dikkat çekmeyi amaçlıyor.

Şistozomiyaz, salyangozların yaşadığı sularda bulunan parazit larvalarının insan ya da hayvan derisini geçerek vücuda girmesiyle ortaya çıkıyor. Larvalar, deriyi aşmalarını sağlayan enzimler salgılıyor ve kana karıştıktan sonra damarlarda yaşamlarını sürdürüyor.

Salgın günleri geri mi dönüyor? DSÖ Nipah virüsü için harekete geçti

Parazitin yumurtaları bazen idrar ve dışkı yoluyla vücuttan atılabiliyor, bazen ise dokularda kalıyor. Bu durumda bağışıklık sistemi yumurtalara saldırıyor ve çevredeki dokular da zarar görüyor. Süreç, organ yetmezliğine kadar ilerleyebiliyor.

Yumurtaların cinsel organlarda birikmesi halinde üriner şistozomiyaz gelişiyor. Bu tablo ağrıya, kansere ve ağır vakalarda ölüme yol açabiliyor. Hastalık parazit ilaçlarıyla tedavi edilebiliyor. DSÖ, çocuklar, tarım işçileri ve balıkçılar gibi risk gruplarının bu ilaçları birkaç yıl boyunca düzenli kullanmasını öneriyor. Ancak Malavi’deki Liverpool Wellcome Klinik Araştırma Programı’ndan Prof. Janelisa Musaya, evrim geçiren parazitlerin mevcut tedavilere karşı bağışıklık geliştirme ihtimali bulunduğunu belirtiyor.

Araştırmalar, sorunun yalnızca görünen kısmıyla sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Bilim insanları, insanlarda ve hayvanlarda görülen parazit türlerinin melezleştiğini tespit etti. Bu melezler hem insanları hem hayvanları enfekte edebildiği için kontrol altına alınmaları daha zor hale geliyor. Prof. Musaya, test edilen örneklerin yüzde 7’sinde melez parazit saptandığını, ancak çalışmaların sınırlı bölgelerde yapılması nedeniyle bunun “buzdağının görünen kısmı” olabileceğini ifade ediyor. Melezlerin gelecekte insan ve hayvan parazitleri arasındaki ayrımı ortadan kaldırabileceği de belirtiliyor.

Doktorlar, bu melez türle enfekte hastaların nasıl en etkili şekilde tedavi edileceği konusunda henüz net bir yönteme sahip değil. Bu nedenle Musaya, siyasiler için açık bir uyarı yaparak sorunun büyümeden ele alınması gerektiğini vurguluyor.

Mozambik'te kolera bilançosu ağırlaşıyor

Yeni bulgular, melez parazitlerin özellikle cinsel organları etkileyen vakalarda tespit edilmesinin zor olduğunu da gösteriyor. Bunun nedeni, yumurtalarının mikroskop altında tipik parazit yumurtalarına benzememesi. Ayrıca belirtiler, cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karıştırılabiliyor. Tedavi edilmediğinde üriner şistozomiyaz genital lezyonlara, kısırlığa ve HIV bulaşma riskinin artmasına yol açabiliyor.

Bilim insanları, iklim değişikliği ve artan seyahatlerle birlikte melez parazitlerin yayılma kapasitesinin arttığı görüşünde. Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde bu melezlerin yol açtığı salgınlar kayda geçti. DSÖ'nün şistozomiyaz kontrol programı sorumlusu Dr. Amadou Garba Djirmay, durumun artık küresel bir endişe kaynağı haline geldiğini belirtiyor.

DSÖ’den Nipah virüsü açıklaması

Kapsamlı mücadele programları sayesinde şistozomiyaz vakaları 2006–2024 arasında yüzde 60 oranında azaldı. Ancak DSÖ verilerine göre, 2018–2023 döneminde göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadele için sağlanan finansman yüzde 41 oranında geriledi. Bu durum, kazanımların risk altına girebileceğine işaret ediyor.