Diyarbakır’da ipek böcekçiliği, bin çiftçiye geçim kaynağı oluyor

Kulp ilçesi, Türkiye’de yaş koza üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini karşılıyor. İlçenin kırsal Ağaçlı Mahallesi’nde 2014’ten bu yana kesintisiz üretim yapan ipek iplik fabrikası, dokuma atölyesiyle birlikte 35 kişiye istihdam sağlıyor. Fabrikada her yıl yaklaşık 3 bin paket ipek böceği yumurtası kuluçkaya alınıyor. Yumurtalardan çıkan tırtıllar Diyarbakır genelindeki yaklaşık bin çiftçiye dağıtılıyor. Çiftçilerin 40-45 günlük besleme sonunda teslim ettiği kozalar, fabrikada ipek ipliğe, dokuma atölyesinde ise fular, şal, kravat, eşarp ve yastık kılıfına dönüştürülerek yurt içi piyasasına sunuluyor.

‘ÜRETİM 2014’TEN BU YANA KESİNTİSİZ SÜRÜYOR’

Kulp Koza Üreticileri Kooperatifi Başkanı Mizbah Çaçan, üretimin ilçeye 1 yılda yaklaşık 250 milyon TL katkı sağladığını belirterek, “Fabrikamız, 2008 yılında Devlet Planlama Teşkilatı’na sunduğumuz bir projeyle başladı. 2009-2012 yılları arasında fabrikanın fiziki binasının kurulumu ve makine alımları oldu. 2014 yılında da fabrikamızın açılışını yaptık. 2014 yılından bu yana da kesintisiz olarak üretime devam etmekteyiz. Fabrikamız bünyesinde ‘inficar’ dediğimiz bir kuluçkahanemiz bulunmakta. Biz bu kuluçkahaneye ipek böceği yumurtalarını getiririz. Bu yumurtaları burada kuluçkaya alırız. Her yıl yaklaşık 3 bin paket yumurtayı kuluçkaya alırız.

Her bir pakette de 20 bin tane böcek bulunmakta. Kuluçka sonucunda yumurtadan çıkan tırtılları canlı olarak, Diyarbakır ağırlıklı olmak üzere ilçe merkezlerinde, Diyarbakır’ın diğer ilçelerinde ve köy köy, ev ev dolaşarak çiftçilerimize dağıtırız. Diyarbakır genelinde yaklaşık bin çiftçimiz var. Bu çiftçilere canlı tırtılları evlerine, köylerine kadar götürüp teslim ederiz. Çiftçilerimiz bu böcekleri alıp beslerler. Besleme süresi yaklaşık 40-45 gün sürmekte. Yılda bir defa, mayıs ve haziran aylarında üretim yapılıyor. Çiftçilerimiz üretimin sonunda elde ettikleri kozaları bize getirerek fabrikamıza teslim ederler” diye konuştu.

‘İLÇEYE YAKLAŞIK 250 MİLYON TL KATKISI VAR’

Fabrikaya teslim edilen kozaların kurutularak depolandığını ve yıl boyunca işlendiğini belirten Mizbah Çaçan şöyle konuştu:

“Depodan aldığımız kozalar ilk olarak ayıklama ünitemize gelir. Bu ayıklama ünitemizde kozaları kalitesine göre ayırırız. Yurt içine vereceğimiz kozaları, işletmede kullanacağımız kozaları ve hiç kullanamayacağımız, ‘çepez’ dediğimiz atık durumdaki kozaları kalitesine göre ayırırız. Ayırdığımız kozaları daha sonra fabrika bünyesinde işleyeceğimiz için vakum makinemize alırız. Sıcak suyla vakum uygularız. Buradaki amaç, kozanın yumuşaması ve üzerindeki ipek liflerini alabilmemizdir. Vakumdan sonra elde ettiğimiz kozaları iplik çekim makinesine alırız. İplik çekim makinesinde tam otomatik flatür makinesi kullanırız. Bu makinede kozanın üzerindeki ipek liflerini alarak ham ipek iplik elde ederiz. Elde ettiğimiz ham ipek ipliği ilk önce büküme alırız. Bükümünü yaptıktan sonra katlamasını yaparız ve pişirmeye alırız.

Pişirme esnasında ipeğin üzerindeki serisini uzaklaştırırız. Serisini uzaklaştırdıktan sonra ipek kendi tuşesine kavuşmuş olur. Ardından boyaya alırız. Fabrika bünyesinde iki çeşit boyama yapmaktayız. Birini bitkisel boyalarla, diğerini ise reaktif boyalarla yapıyoruz. Müşteriden gelen siparişe göre boyamamızı yaparız. Boyama neticesinde ipliği müşterinin siparişine göre çileye ya da bobine alırız. Aynı zamanda ilçe merkezinde bize ait bir dokuma atölyemiz bulunuyor. İpliklerimizi dokuma atölyesine alırız. Orada dokuma yaparız. El dokumasıyla fular, şal, kravat, eşarp, yastık kılıfları gibi aksesuar ürünleri üretiriz. Hem ürettiğimiz bu aksesuar ürünleriyle hem de ürettiğimiz ipek ipliğin tamamını yurt içi piyasasında tüketmekteyiz. Dokumayla beraber yaklaşık 35 kişilik daimi istihdamımız mevcut. Bunun dışında da bin civarında ipek böceği üreticimiz, çiftçimiz var. İlçeye yıllık yaklaşık 250 milyon TL gibi bir ekonomik katkısı var.”

‘KENDİ AYAKLARIM ÜSTÜNDE DURMAYI ÖĞRENDİM’

Fabrikada yaklaşık 16 yıldır çalışan Ümran Efe, ipek böcekçiliğinin ailesinden gördüğü bir iş olduğunu belirterek, fabrikada farklı üretim aşamalarında görev aldığını söyledi. Efe, “Yaklaşık 16 yıldır bu işle meşgulüm. Daha önce bizim ailede koza ekimi yapılıyordu. Yani annemden, babamdan görmüşlüğüm olmuştu. Derken bu fabrika açıldı ve burada çalışmaya başladım. Bazen ipek iplik yapıyoruz, bazen koza ayıklıyoruz. Koza ekim döneminde arkadaşlara dışarıda yardım ediyoruz. Hep beraber çalışıyoruz. Ben burada çalıştıktan sonra kendi ayaklarımın üzerinde durdum ve aile bütçeme çok güzel destekte bulundum. Burada gelip çalışmak, kendi ayaklarımın üzerinde durabilmek çok güzel bir şey. Bütün bayanlara çalışmalarını tavsiye ediyorum. Bir bayan kendi ayaklarının üzerinde durmalı her şekilde. Çalışmalı” dedi.

Fabrikada 15 yıldır çalışan Hasibe Gülsüm ise üretimin farklı aşamalarında görev aldığını belirtti. Gülsüm, “Evliyim. Saat 08.00’de geliyorum, akşam saat 18.00’e kadar çalışıyorum. Burada ip yapıyoruz, koza ayıklıyoruz. Ameliyat ipi de yapmaktayız. Kumaş ve şallar yapmaktayız” şeklinde konuştu.